Για την Ευρωβουλή (ρε γμτ)

Οι φετινές ευρωεκλογές είναι διαφορετικές. Σε μια προσπάθεια να αμβλύνει το πολυσυζητημένο "δημοκρατικό έλλειμμα", η Ε.Ε. επιχειρεί να δώσει αμεσότερη νομιμοποίηση στους ανώτατους εκπροσώπους της. Έτσι, ο Πρόεδρος της Επιτροπής (Κομισιόν στα ελληνικά) προβλέπεται να εκλεγεί μεταξύ των επικεφαλής των παρατάξεων που θα εκπροσωπηθούν στο Ευρωκοινοβούλιο - κατ' αντίστοιχο τρόπο με τον πρωθυπουργό τυπικής ευρωπαϊκής χώρας, που συνήθως είναι ο υποψήφιος του πλειοψηφούντος κόμματος. Γι' αυτό το λόγο φέτος ξεκίνησαν τα ντιμπέητ (τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις) μεταξύ εκπροσώπων των ευρωκοινοβουλευτικών "ομάδων".

Οι ομάδες αυτές είναι οι βασικές πολιτικές οικογένειες. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένουν όπως τις γνωρίσαμε στο παρελθόν, με προεξάρχουσες τη σοσιαλδημοκρατική κεντροαριστερά και τη συντηρητική κεντροδεξιά. Πλέον, το αν η Ε.Ε. θα "πάει" αριστερότερα, δεξιότερα ή στο κέντρο, θα εξαρτηθεί πιο άμεσα (απ' ό,τι γινόταν έως τώρα) από την ψήφο μας στο τέλος του Μαΐου. Την ψήφο μας, δηλαδή των εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρωπαίων ψηφοφόρων.

Εδώ λοιπόν διαπιστώνει κανείς ότι η αλλαγή των ευρωεκλογών είναι ευπρόσδεκτη μεν, ημιτελής δε. Διότι εξακολουθούμε να ψηφίζουμε τα κόμματα όπως τα ξέρουμε στους εθνικούς πολιτικούς στίβους. Σταυρώνουμε, μεν (επίσης θετική αλλαγή), τους υποψηφίους της επιλογής μας, αυτοί όμως δεν προέρχονται από την "ελληνική λίστα της Σοσιαλδημοκρατικής Ομάδας / του Λαϊκού Κόμματος κ.λπ." αλλά από τα κόμματα που όλοι γνωρίσαμε και αγαπήσαμε. Πιθανώς αυτό να οφείλεται σε τυπικό κώλυμα - να μην προβλέπονται δηλ. "πανευρωπαϊκά κόμματα" στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο - ωστόσο συντελεί στο να μη γίνεται καλύτερα αντιληπτός ο χαρακτήρας των ευρωεκλογών.

Διότι - θυμίζω σε περίπτωση που δεν το έχουμε καταλάβει - το Μάιο δεν εκλέγουμε την εθνική μας εκτελεστική και νομοθετική εξουσία. Εκλέγουμε αυτούς που θα εκπροσωπήσουν το λαό μας στην υπερεθνική κοινωνία στην οποία είμαστε ενταγμένοι. Αν έχουμε στο μυαλό μας την ομάδα στην οποία εντάσσεται το κάθε κόμμα, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε καλύτερα το μήνυμα που περνάμε - ή, ακόμη, το ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να πιάσει τόπο η ψήφος μας στην Α ή στη Β κατεύθυνση.

Μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα θα βοηθήσουν:
- Ο έλληνας νεοδημοκράτης θεωρεί ότι τον εκφράζει η ασάφεια του ευρωπαίου κεντροδεξιού ηγέτη Γιούνκερ όσον αφορά τις πολιτικές καταπολέμησης της ανεργίας;
- Ο ψηφοφόρος του Σύριζα πιστεύει ότι οι διάδοχοι των πρώην σοβιετόφιλων ΚΚ (όπως το ΚΚΕ που ανήκει στην ίδια ομάδα) αποτελούν την ελπίδα για τους λαούς της Ευρώπης;
- Ο αναποφάσιστος κεντροαριστερός είναι έτοιμος να εγκαταλείψει την ισχυρή σοσιαλδημοκρατική παράταξη του Σουλτς ψηφίζοντας Δημάρ ή Ποτάμι για να τιμωρήσει το Βενιζέλο;
- Ο άστεγος κεντρώος θα πειστεί ότι οι Γέφυρες Σκυλακάκη-Τζήμερου είναι η καλύτερη δυνατή ελληνική εκπροσώπηση του χαρισματικού φιλελεύθερου Φέρχοφσταντ;
- Ο full ή semi φασίστας πώς ακριβώς αντιλαμβάνεται την Ευρώπη και τι κοινό έχει με τον, ενδεχομένως ανθέλληνα, ευρωσκεπτικιστή ακροδεξιό;
- Για τους οικολόγους δεν θα γράψω γιατί μου έρχονται δάκρυα...

Θα τα ξαναπούμε μετά από την απαραίτητη παύση για περισυλλογή! Καλό Μάιο να έχουμε.

Είμαστε απέναντι

Στα 45 μου, εκτός από το midlife crisis - για το οποίο θα μιλήσουμε μια άλλη φορά - βλέπω να μου συμβαίνει και κάτι ακόμη: Να μειώνεται η ψυχική μου απόσταση από την πολιτική.

Πάντα ήθελα να ενημερώνομαι, αυτό δεν έχει αλλάξει από τότε που επισκεπτόμουν το συνονόματο παππού, κατάκοιτο πια σε ένα μονό κρεβάτι κολλητά στον τοίχο. Ο τοίχος αυτός ήταν, εφηβικά θα έλεγες, γεμάτος με φωτογραφίες και άλλα αποκόμματα. Ανάμεσα στους απεικονιζόμενους ήταν ο Καραμανλής κι ο Μακάριος. Δεν μπορώ να θυμηθώ τις συζητήσεις, παρά μόνο τη γιαγιά (που είχε το δικό της κρεβάτι παραδίπλα αλλά συνήθως περιφερόταν) να μας λέει να σωπάσουμε, μη τυχόν και μας ακούσει η επαρχιακή γειτονιά (ή κανένας χωροφύλακας - δεκαετία του '70 ήταν) "να μιλάμε πολιτικά".

Έμεινα μακριά από νεολαίες και άλλες παρατάξεις, τόσο στα μαθητικά και φοιτητικά χρόνια όσο και αργότερα. Η οικογένεια δεν ήταν χρωματισμένη ούτε με πίεσε να κάνω οποιαδήποτε επιλογή. Οι γονείς μου είχαν διαφορετικές μεταξύ τους καταβολές, σημαδεμένες φυσικά από τον εμφυλιακό διχασμό, και απ' όσο έλεγαν για αρκετά χρόνια ψήφιζαν άλλο κόμμα ο καθένας. Τον Ιούνιο του 1985 "παίζει" να ήμασταν το μόνο διαμέρισμα της γειτονιάς (έστω ένα από τα λίγα) που δεν είχε βάλει κομματική αφίσα του Αντρέα ή του Μητσοτάκη στο μπαλκόνι.

Λόγω ηλικίας και συγκυρίας, βλέπω ουκ ολίγους κοντινούς μου ανθρώπους να "ασχολούνται με τα κοινά". Ο καθένας έχει τους λόγους του. Σε τελική ανάλυση, μπράβο τους, καλό είναι που υπάρχουν νορμάλ άνθρωποι που διαλέγουν να εκτεθούν - υπάρχει έτσι μια ελπίδα να κάνουν τη διαφορά απέναντι στους ανεπάγγελτους. Τους πειράζω, λέγοντας σε όλους τους "τι πας να κάνεις;", στην πραγματικότητα όμως τους θαυμάζω, γιατί έχουν το θάρρος να εκτίθενται.

Κάπως έτσι νιώθω να μειώνεται η απόστασή μου από την πολιτική. Δεν είναι μακριά ο καιρός που κάποιοι θα μου πουν να "κατέβω" σε εκλογές (σαν αυτούς που μου το είχαν προτείνει παλιότερα για επαγγελματικό σύλλογο). Αρκετές φορές αναρωτιέμαι αν έχω κι εγώ ανάλογο θάρρος όπως οι φίλοι που με τον Α ή Β τρόπο πολιτεύονται. Δεν το έψαξα ποτέ κι έχω αποφασίσει να αναβάλω το ψάξιμο για πολύ καιρό ακόμη. Θέλω να μείνω απέναντι.

Ξέρω πολύ καλά τα επιχειρήματα υπέρ του "να παίρνεις θέση" και κατά της "ιδιωτείας". Στη ζωή μας - επαγγελματική ή προσωπική - κάνουμε επιλογές που δεν μπορεί να είναι ουδέτερες. Στις εκλογές αποφασίζεις, συχνά το μη χείρον. Σε πολέμους και άλλες καταστάσεις ανάγκης, συνήθως δεν έχεις καν την πολυτέλεια της αποχής: εντάσσεσαι σε στρατόπεδο (κυριολεκτικό ή, συνηθέστερα, μεταφορικό).

Με κουράζει όμως και με απωθεί το μαντρί, το κάθε μαντρί. Είναι απογοητευτική αυτή η σχέση αλληλεξάρτησης ψηφοφόρου και παρατάξεων. Ίσως να απογοητεύομαι γιατί η αγωγή του πολίτη, όσο τουλάχιστον τη θυμάμαι, δεν μιλούσε για lobbying, δηλαδή για ομάδες πίεσης που επιδιώκουν την προώθηση των συμφερόντων τους. Ή ίσως να μιλούσε και να μην πρόσεχα στο αντίστοιχο μάθημα. Μπορεί τελικά να είμαι πολύ μονήρης ή και πολύ επηρεασμένος από την αρνητική χροιά του όρου συμφεροντολόγος. 

Ανεξαρτήτως κοινωνικότητας, στην ψήφο μας, όπως και στα όνειρά μας, είμαστε μόνοι μας. Νομίζω ότι αυτό παραμένει για μένα το καθοριστικό: η ατομικότητα της επιλογής. (Πέρα από οτιδήποτε άλλο, ο φιλελευθερισμός - από τον οποίο "πάσχω" - είναι τρόπος σκέψης κι όχι αυστηρά πολιτικό ρεύμα. Ίσως φταίει που είμαι και μοναχοπαίδι.)

Και μια ακόμη σκέψη, που ήταν και η αφορμή για να γράψω αυτό το κείμενο. Η ζωή είναι πολλά άλλα πράγματα πέρα από την πολιτική. Ας το θυμόμαστε αυτό όταν μπαίνουμε στο τριπάκι να αναρωτιόμαστε, αν ο Τάδε είναι μνημονιακός ή μη, συριζαίος, χρυσαυγίτης ή (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό) νεοφιλελέ. Με λίγη εξάσκηση, επίσης, θα μπορέσουμε να διακρίνουμε τη χειραγώγηση, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής επικοινωνίας. Το Πάσχα (καλή ώρα μεθαύριο), στη διάρκεια του οποίου όλοι προσδοκούμε να ανασάνουμε και να απολαύσουμε, δεν μπορώ να το αφήσω να χρωματιστεί από τις σκοπιμότητες όσων θα δώσουν την πολιτική τους μάχη τον επόμενο μήνα. Δουλειά τους όλων αυτών είναι να δημιουργούν και να εκμεταλλεύονται εντυπώσεις - και αν είναι με όρους διπόλων (π.χ. αριστερά-δεξιά) αυτές γίνονται δυνατότερες. Είναι κάτι παραπάνω από εμφανής αυτές τις μέρες η αντεπίθεση της δεξιάς, ως πολυκατοικίας μάλιστα (διότι τι να το κάνει η ΝΔ το 20-κάτι τοις εκατό;). Οι αφίσες του Σύριζα για τους τουρκόφωνους θρακιώτες υπήρχαν από το Μάρτιο, χτες όμως - Μεγάλη Πέμπτη - επέλεξαν ορισμένοι να τις κάνουν θέμα. Βάλε και λίγο Νίκο Δήμου, που οι απόψεις του δεν είναι καινούργιες αλλά υποστηρίζει το Ποτάμι που έχει ρεύμα - και έτοιμο το πακέτο: τώρα που βγαίνετε στις εθνικές οδούς για να γιορτάσετε το Πάσχα των Ελλήνων, θυμηθείτε ποια παράταξη τους εκφράζει γνήσια.

Αναμενόμενη αυτή η ρελάνς. Να μην ξεχνάμε ότι είχε προηγηθεί η υπόθεση Μπαλτάκου, με την υπερπροβολή της οποίας επιδιώχθηκε να αναζωπυρωθούν τα αντίθετα αντανακλαστικά - αυτά για την κακή δεξιά, που όχι απλώς συνομιλεί με την ακροδεξιά (λες και φανταζόμασταν το αντίθετο) αλλά στο βάθος της, στην ψυχή της είναι ταυτισμένη με τον αυταρχισμό, τον καπιταλισμό και όλα τα αρνητικά που κάποτε έδιναν - διά της αντιθέσεως - πλειοψηφία στο σχήμα "Πασόκ και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις", που τώρα πάει να αναγεννηθεί με το Σύριζα στον κυρίαρχο ρόλο.

Δεν γεννηθήκαμε χτες. Δεν θα μας χαλάσετε το Πάσχα, λατρεμένες πολιτικές παρατάξεις. Είμαστε απέναντι.

Καλή Ανάσταση.

Some of my friends are journos

Η φράση "διαβάζω εφημερίδα" πάντα φορτωνόταν με ευρύτερα νοήματα. Αρχικά τη θυμάμαι σαν "must", μέχρι που ένας παλιός μου εργοδότης - άνθρωπος διαβασμένος και κουλτουριάρης κατά τα άλλα - απομυθοποίησε την καθημερινή ανάγνωση, λέγοντας ότι είναι χάσιμο χρόνου. Άλλαξαν κι οι συνήθειες: η τηλεόραση και το ίντερνετ έκαναν την εφημερίδα κυρίως μέσο εμβάθυνσης κι όχι απλής ενημέρωσης. Οι εκδόσεις του σαββατοκύριακου, συχνά "συνοδευτικές" των προσφορών (βιβλίων, CD), ήταν ούτως ή άλλως οι πιο ζουμερές. Ωστόσο, τις αραίωσα κι αυτές - μέχρι που με απογοήτευσαν και τις έκοψα εντελώς, το 2009. (Πρόσφατα έβαλα νερό στο κρασί μου και συνοδεύω το μεγάλο μου γιο στο περίπτερο, για να πάρουμε κυριακάτικη εφημερίδα - ας σχηματίσει ο ίδιος άποψη πριν υιοθετήσει ή απορρίψει.)

Η ένσταση για την κακή ποιότητα των εφημερίδων ή για κακές όψεις των ΜΜΕ (π.χ. διαπλοκή/εκβιασμοί σε εθνικό αλλά και τοπικό επίπεδο) είναι ένα πράγμα, η απαξίωση της δημοσιογραφίας είναι κάτι άλλο. Κατηγορήθηκα πριν λίγο καιρό ότι προτιμώ τη "δημοσιογραφία των δημοσιογράφων" από τη "δημοσιογραφία των πολιτών", όταν εξέφρασα τη σοβαρή αμφιβολία μου για το αν η δεύτερη (με τον τρόπο που συνήθως διενεργείται) μπορεί να πάει λίγο παραπέρα από την υιοθέτηση της καταγγελίας του κάθε πικραμένου και την προβολή παρεών. Το να σχολιάζω την επικαιρότητα ή να προβάλλω κακώς κείμενα δεν είναι δημοσιογραφία - έκαστος στο είδος του.

Μερικοί από τους φίλους μου είναι δημοσιογράφοι κι είναι χαρά μου που τους έχω γνωρίσει. Από διαφορετικά πόστα, τιμά ο καθένας τη δουλειά που κάνει. Θα αναφέρω εδώ με τα μικρά τους ονόματα:

• το Θέμη - παλιό μου συμμαθητή και τώρα αρχισυντάκτη σε τηλεοπτική εκπομπή με ευρύ κοινό
• το Σωτήρη - καλοκαιρινή παρέα στον τόπο των παιδικών διακοπών μου, που συχνά "βουτά" σε επικίνδυνες αποστολές, σε μέρη στα οποία δεν θα ήθελα να βρεθεί η οικογένειά μου
• το Στέφανο - της ίδιας θερινής συντροφιάς και επίσης επί διεθνών θεμάτων, που είχε την καλοσύνη να προσκαλέσει τη λάσπη σε ζωντανές ραδιοφωνικές εκπομπές το 2002
• τον Αχιλλέα - ταυτόχρονα εξειδικευμένο και πολύπλευρο, που με έχει συμπεριλάβει στους els amics (φίλους) καταλανιστί (!) στο υπόμνημα του ιστολογίου του

Der Himmel über Berlin

Το Βερολίνο πάντα εμπνέει. Ο χάρτης που δημοσίευσε η Καθημερινή, με το χάρτη μέτρων ασφαλείας λόγω επίσκεψης της Μαντάμ Μέρκελ, έδωσε "τροφή" για μια απεικόνιση της Αθήνας, στο υποθετικό σενάριο που θα είχε κατατμηθεί, στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αν είχε την "τύχη" του Βερολίνου (και της Βιέννης).

Τη γλιτώσαμε, αλλά λίγο έλειψε. Το what-if, όπως εγώ το φαντάστηκα, βγάζει τον εικονιζόμενο χάρτη. Αν το σκεφτείτε, έχει και μια πραγματική βάση. Φανταστείτε μια Αθήνα διαιρεμένη, στην περίπτωση - ξερωγώ - που τα Δεκεμβριανά δεν κατέληγαν στην "ολοκληρωτική" επικράτηση του ενός έναντι του άλλου αλλά σε μια ισορροπημένη (με τρόμο) διαίρεση.

Σοβιετικοί στα προπύργια του ΕΛΑΣ (Κουπόνια, Βύρωνας και σχεδόν οτιδήποτε πέραν του Ιλισού)... Γάλλοι στον Πειραιά (εις μνήμην της παλιάς κατοχής που είχαν κάνει στο λιμάνι το 1853, να μην ξεχνιόμαστε)... Βρετανοί στο παλάτι του Τατοΐου (που χαριτωμένα το βαφτίζω Σαρλότενμπουργκ)... και οι Αμερικάνοι γύρω-γύρω.

Αχ κυρία Μέρκελ, τι τραβήξατε κι εσείς οι γερμανοί...

Το Ποτάμι (μας)

Τον Ξηριά στην Κόρινθο τον έμαθε όλη η Ελλάδα το 1997. The hard way. Μετά τον Διακονιάρη της Πάτρας και τον Ποδονίφτη (ή ποδοπνίχτη) της Ιωνίας/Φιλαδέλφειας, ήταν ένα ακόμη από τα ρέματα που - σε μια έντονη βροχόπτωση - ξεχείλισε, εξαιτίας και κακής διαχείρισης (ελλιπούς καθαρισμού), απ' ό,τι τουλάχιστον ειπώθηκε, με τραγικά αποτελέσματα.

Δέκα χρόνια αργότερα, που ήρθα στην Κόρινθο, νοίκιασα σε μικρή απόσταση από το ρέμα (εκεί μένω ακόμα), το οποίο στο μεταξύ είχε διευθετηθεί και αναδιαμορφωθεί. Η κυκλοφοριακή μελέτη μετέτρεπε την καλυμμένη κοίτη του σε "γραμμικό πάρκο" με ποδηλατόδρομο και ήπια κυκλοφορία. Στις εκβολές του, είναι ήδη σε εξέλιξη έργα διαμόρφωσης, σε συνδυασμό με το θαλάσσιο μέτωπο (ενοποίηση των 2 παραλιών Ιερατική-Καλάμια), ενώ πολλή συζήτηση έχει γίνει για την τριήρη που θα "κοσμήσει", ως πεζογέφυρα, τη βόρεια αιχμή του αστικού ιστού.

Οι εργασίες διαμόρφωσης που αναφέρει στο βίντεο ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου είναι σε εξέλιξη, αν και οι οδικές γέφυρες που επίσης μνημόνευσε (Γ. Παπανδρέου & Κολοκοτρώνη, βλ. και στο σημείο 11 της πρόσφατης ανάρτησής μου) δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτή τη δουλειά και δεν ξέρω αν πραγματικά έχει κάτι να πει μετά λόγου γνώσεως ο Δήμος.

Το γραμμικό πάρκο το περπάτησα και περιμένω να δω αν στην τελική του διαμόρφωση θα έχει τα εξής, κατά τη γνώμη μου, απαραίτητα στοιχεία:

-1- Προστασία από τη διερχόμενη κυκλοφορία αυτοκινήτων (και μοτό) και τη στάθμευση.
-2- Μέριμνα για την ασφαλή διάβαση, ειδικά στις δύο τομές με λεωφόρους (Γ. Παπανδρέου αφενός - βλ. και σχολεία - και Πατρών αφετέρου). Στη Γ. Παπανδρέου αναμένεται και η σύνδεση με τον υπάρχοντα ποδηλατόδρομο, που μένει ανολοκλήρωτος όσο έχουν διακοπεί τα έργα των οδικών γεφυρών.
-3- Μέριμνα για τη συντήρηση του εγκιβωτισμένου Ξηριά. Η κάλυψη έχει γίνει εδώ και χρόνια και θέλω να πιστεύω ότι όσα έχουν κατασκευαστεί βρίσκονται στο σωστό ύψος (και με επαρκείς διαμορφώσεις) χωρίς να υπάρχουν κίνδυνοι για μελλοντικές υπερχειλίσεις.
-4- Την αυτονόητη ασφάλεια για πεζούς, ποδηλάτες, παιδιά (συμπεριλαμβανομένου φωτισμού)
-5- Συντήρηση φυτών, υποδομών (και φωτισμού) και καθαριότητα
-6- Διαχείριση του νέου "προσώπου" που αποκτούν οι γειτονικές (κάποτε "παραρεμάτιες") ιδιοκτησίες. Η απόσταση ανάμεσα στις λειτουργικές εξαιρέσεις (π.χ. εξυπηρέτηση γκαράζ που ήδη υπάρχουν) μέχρι την πλήρη καταστρατήγηση (τραπεζοκαθίσματα, συστηματική "παράνομη" στάθμευση και κυκλοφορία κ.λπ.) δεν είναι τόσο μεγάλη όσο δείχνει - και τα δείγματα γραφής, π.χ. από τη μέχρι τώρα διαχείριση των ποδηλατοδρόμων, κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικά είναι.
...Και άλλα που ίσως μου διαφεύγουν εδώ (συμπληρώστε και σχολιάστε ελεύθερα).

Δεν θα μπω καθόλου εδώ στη συζήτηση για το πώς "θα μπορούσε" να έχει διαμορφωθεί καλύτερα το γραμμικό πάρκο, ούτε σε θέματα αισθητικής, ποιότητας υλικών κ.λπ. Είναι επίσης σαφές ότι ο άξονας δεν εξυπηρετεί κάποια ουσιαστική ανάγκη μετακίνησης όπως τις ανέπτυξα στον πρόσφατο "δωδεκάλογο" (πλην των σημείων 2 & 11). Ο καλυμμένος Ξηριάς δεν θα μας βοηθήσει να πάμε ταχύτερα ή ασφαλέστερα "κάπου", τουλάχιστον όχι σήμερα, όσο οι εκβολές του είναι κάπου στο πουθενά. Το αν θα προσφέρει έναν άξονα αναψυχής για απλή, "άσκοπη" βόλτα - κάτι που έχει κι αυτό τη σημασία του - θα το δούμε, ελπίζω σύντομα.

"Το ρολόι δεν γυρίζει πίσω"

Μπορεί η αποκοπή της Κριμαίας από την Ουκρανία να μην έχει αναγνωριστεί διεθνώς, ωστόσο η χερσόνησος με το σχεδόν μεσογειακό κλίμα έκανε από χθες ένα συμβολικό βήμα εναρμόνισης με τη Μόσχα. Τη νύχτα της 29ης προς 30η Μαρτίου 2014, οι δείκτες των ρολογιών προχώρησαν δύο ώρες στη Συμφερόπολη και τα άλλα μέρη της "αυτόνομης" επαρχίας. Τώρα πια, η Κριμαία έχει ώρα (δυτικής) Ρωσίας, κι όχι Ουκρανίας.

Η επιλογή ωριαίας ατράκτου - όπως λέγεται η "φέτα πάχους 15 μοιρών" με άξονα κάθε μεσημβρινό που είναι πολλαπλάσιος του 15 (δηλ. 0=Greenwich, 15, 30, 45 κ.ο.κ. τόσο δυτικά όσο κι ανατολικά) - αποτελεί πολιτική απόφαση και ακολουθεί συνήθως κρατικά σύνορα. (Εξαιρούνται μερικές μεγάλες χώρες π.χ. Ρωσία, ΗΠΑ, Καναδάς - όχι όμως η Κίνα.)

Αν ακολουθούσαμε αυστηρά την ωριαία άτρακτο, στην επικράτεια της Ελλάδας θα έπρεπε να εφαρμόζονται δύο ώρες (π.χ. άλλη στην Αθήνα κι άλλη στην Πάτρα). Για να αποφεύγονται τέτοια φαινόμενα, οι περισσότερες χώρες που βρίσκονται στο όριο, διαλέγουν τη μία από τις δύο ατράκτους.

Όμως, ακόμη και οι μη οριακές χώρες, μπορεί για διάφορους λόγους να επιλέξουν άλλη ζώνη από τη "φυσική". Η Ισπανία, π.χ., γεωγραφικά θα έπρεπε να συμβαδίζει με το Greenwich. Διάλεξε το +1, δηλαδή την ώρα "κεντρικής Ευρώπης". Δεν ξέρω γιατί έγινε αυτό. Ίσως για να συμβαδίζει με την όμορη Γαλλία. Μπορεί να τη βολεύει και τουριστικά: το καλοκαιρινό ηλιοβασίλεμα είναι γύρω στις 10μμ, κι όχι στις 9μμ που θα ήταν "φυσιολογικά".

Για να ξαναγυρίσουμε στην Κριμαία: εκεί, η πολιτική διάσταση είναι τόσο έντονη, που η ηγεσία της επαρχίας δεν κρατιόταν να ενωθεί - και ωρολογιακά - με τη "μαμά Ρωσία". Παρόλο που η κανονική στιγμή "αλλαγής ώρας" ήταν (ως συνήθως) μέσα στη μαύρη νύχτα (ξημέρωμα Κυριακής), η συμβολική τελετή έγινε στο σιδηροδρομικό σταθμό Συμφεροπόλεως, με πλήθος κόσμου, ήδη από το σαββατόβραδο.

Τι σημασία έχει που η Κριμαία, γεωγραφικά, ανήκει εξ ολοκλήρου στην ανατολικοευρωπαϊκή άτρακτο, όπως κι η λοιπή Ουκρανία - αλλά και η ίδια η Μόσχα; Από παλιά, οι time zones της ΕΣΣΔ ήταν μετατοπισμένες πιο "μπροστά" από τη φυσική τους θέση. Η πρωτοπορία ξεκινά από τους δείκτες των ρολογιών.

Κορινθιακός δωδεκάλογος ("free advice")

Με τα κυκλοφοριακά της Κορίνθου έχω ασχοληθεί αρκετές φορές σε αυτό το ιστολόγιο. Μένω στην πόλη από το 2007 και την είδα "να αλλάζει κι όμως να μένει ίδια". Με απασχόλησαν (μεταξύ άλλων) το ποδήλατο, που χάρη στην επιπεδότητα του τόπου το ξανάμαθα, οι δημόσιες συγκοινωνίες, οι κόμβοι κι οι ανολοκλήρωτες οδικές συνδέσεις. Παίρνοντας ως βάση την πρόσφατη ταξινόμηση ζητημάτων που (θα έπρεπε να) εμπεριέχονται στη συγκοινωνιολογική εξέταση ενός δήμου (όπως εγώ την αντιλαμβάνομαι), προσπαθώ να συντάξω ένα δωδεκάλογο, μια και - μετά από όλες τις ενδιαφέρουσες μετοικήσεις που έχω κάνει στη ζωή μου - αισθάνομαι περισσότερο σαν τον ποιητικό ήρωα του Παλαμά και όχι σαν Μωυσής, ΙΟΑΣ(αφ) ή παραπλήσιος συντάκτης/κομιστής δεκαλόγων.

(1) ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ. Ο δημότης θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα εξυπηρέτησης από λεωφορείο με συχνότητα κάθε 15-20 λεπτά (για 15 ώρες τις καθημερινές και το μισό Σάββατο), τουλάχιστον στον άξονα ανάμεσα στο κέντρο και τις δύο βασικές γειτονιές των λόφων (Συνοικισμό και Άγιο Γεώργιο). Οτιδήποτε λιγότερο απ' αυτό, δεν είναι αστική συγκοινωνία. Οι ήδη υπάρχουσες γραμμές χρειάζονται κι αυτές βελτιστοποίηση. 

(2) ΔΙΚΤΥΑ ΠΕΖΩΝ ΚΑΙ ΠΟΔΗΛΑΤΩΝ. Η παρέμβαση του 2010 (πεζοδρομήσεις και ποδηλατόδρομος) ήταν καταλυτική αλλά τα δίκτυα υστερούν σε ασφάλεια και "αναγνωσιμότητα". Σημαντικό μέρος αυτών των δικτύων - που θέλει βελτιώσεις - είναι οι διαβάσεις στη διασταύρωση με σημαντικούς οδικούς άξονες. Επίσης, η ντροπή με τα εξαφανισμένα δημοτικά ποδήλατα θα σημαδεύει πάντα όσους διαχειρίστηκαν τόσο επιπόλαια το θέμα.

(3) "Ο ΔΡΟΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ". Η "νέα" εθνική οδός, μεταξύ Δέλτα και Μορέα, μπορεί και πρέπει να ενταχθεί στον ιστό της πόλης, τώρα που η υπερτοπική κυκλοφορία κινείται στον αυτοκινητόδρομο. Νέοι κόμβοι (π.χ. στρατόπεδο), νησίδες και παράδρομοι μπορούν να γίνουν χωρίς υπερβολικό κόστος.

(4) ΣΤΑΘΜΕΥΣΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ. Η ματαίωση του υπόγειου σταθμού στα Περιβολάκια δεν συνοδεύτηκε από μια συνολική εξέταση των αναγκών και των εναλλακτικών τρόπων διαχείρισης. Τις "ανάγκες" δεν μπορούμε να τις κρίνουμε με βάση το σημερινό χάος ("ιδία ευθύνη" χρήση του λιμενικού χώρου κ.λπ.) αλλά αφού προηγηθεί η βελτίωση συγκοινωνιών (σημείο 1) και ταυτόχρονα ξεκαθαριστούν τουλάχιστον δύο θέματα: (Α) ποιες ακριβώς είναι οι ανάγκες χώρου του λιμανιού και (Β) αν θέλει η τοπική κοινωνία να μπει στη λογική cross-financing (ελεγχόμενη στάθμευση που θα χρηματοδοτεί το σύστημα διαχείρισης κινητικότητας της πόλης, π.χ. συμπεριλαμβανομένου park-and-ride με μικρά λεωφορεία).

(5) ΣΤΑΘΜΟΣ ΥΠΕΡΑΣΤΙΚΩΝ ΛΕΩΦΟΡΕΙΩΝ. Η σημερινή κατάσταση είναι τουλάχιστον αστεία. Η πόλη έχει διάφορους σταθμούς στο "δρόμο χωρίς όνομα" (σημείο 3), π.χ. στον Ισθμό και αλλού, συν τον "κεντρικό" δίπλα στον παλιό ΟΣΕ, συν την αφετηρία Εθνικής Αντιστάσεως και Αράτου. Η συγκέντρωση σε ένα σημείο θα διευκολύνει τη διαχείριση και την εξυπηρέτηση.

(6) ΕΝΔΟΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ. Τα κέντρα των πρώην δήμων (Άσσος/Λέχαιο, Σοφικό, Χιλιομόδι, Αθίκια) καθώς και τα κομβικά σημεία ενδιαφέροντος (κέντρο Κορίνθου, νέος σιδηροδρομικός σταθμός, νέος σταθμός υπεραστικών λεωφορείων - σημείο 5, Αρχαία Κόρινθος / Ακροκόρινθος κ.λπ.) πρέπει να ενταχθούν σε ένα συνεκτικό δίκτυο ενδοδημοτικής συγκοινωνίας (με συχνότητες σαφώς αραιότερες της αστικής). Κάτι ανάλογο (διαδημοτικό) πρέπει να επιδιωχθεί και ανάμεσα στην Κόρινθο και τα κέντρα των όμορων νέων δήμων (Λουτράκι και Βέλο/Βόχα) καθώς και τον Ισθμό.

(7) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΔΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ. Απογραφή και αξιολόγηση (λειτουργικότητας και ασφάλειας) όλου του οδικού δικτύου αρμοδιότητας του δήμου. Συστηματικό πρόγραμμα συντήρησης. Σταδιακή βελτίωση συγκεκριμένων κόμβων και οδικών τμημάτων (π.χ. πύλη στρατοπέδου, βελτιώσεις στους κυκλικούς κόμβους που ήδη φτιαχτηκαν, σηματοδότηση άλλων κόμβων) - βλ. και σημείο 3.

(8) LOBBYING ΓΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΑΣΤΙΑΚΟ. Η σύνδεση με την πρωτεύουσα έχει περιθώριο να βελτιωθεί τόσο από πλευράς συχνότητας δρομολογίων (ημίωρη αντί για ωριαία) όσο και από πλευράς συνδέσεων (π.χ. ένα στα δύο δρομολόγια να οδηγεί στο κέντρο της Αθήνας και τον Πειραιά). Η τοπική κοινωνία πρέπει να το διεκδικήσει.

(9) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΒΑΡΕΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες πρόσβασης και στάθμευσης των φορτηγών (λιμάνι, υπεραστικές μεταφορές) καθώς και λεωφορείων (τουριστικών, υπεραστικών - βλ. σημείο 5) με τη λιγότερη δυνατή όχληση σε περιοχές κατοικίας ή σε πεζοδρομημένα κέντρα.

(10) ΠΟΛΟΙ ΕΛΞΗΣ ΟΔΙΚΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΩΝ. Σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, παραλίες, τουριστικά αξιοθέατα, λαϊκές αγορές, άλλα κομβικά σημεία (βλ. σημείο 6) έχουν τις δικές τους ιδιαίτερες ανάγκες σήμανσης, πρόσβασης και στάθμευσης. Αυτές οι ανάγκες δεν είναι διαρκείς και συχνά δεν θα δικαιολογείται να καλυφθούν από δαπανηρές, υπερδιαστασιολογημένες υποδομές. Ούτε όμως πρέπει να αφήνονται στην Τροχαία ως "έκτακτα" προβλήματα - είναι συχνά προβλέψιμες και αντιμετωπίσιμες.

(11) ΠΟΤΑΜΙ. Να ολοκληρωθούν οι γέφυρες της Γ. Παπανδρέου / Κολοκοτρώνη στον Ξηριά. Τώρα. Πριν σκοτωθεί κόσμος.

(12) ΠΑΛΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΟΣΕ. Αν μείνει στην υπάρχουσα κατάσταση, διαιωνίζεται η ασχήμια. Χωρίς μεγάλες επενδύσεις, μπορεί να γίνει ένας άξονας αναψυχής, έστω για βάδισμα και μόνο.

Υστερόγραφο πρώτο: Τα όσα διαβάσατε είναι top-down δηλ. "αφ' υψηλού". Τα έγραψα κατά τη δική  μου κρίση. Όποιος θελήσει να ασχοληθεί (κι όχι απλώς να επισημαίνει) θα πρέπει να συμπληρώσει το δωδεκάλογο (ή το δικό του κατάλογο) με διαβούλευση, δηλαδή με προτάσεις από τους ίδιους τους δημότες.

Υστερόγραφο δεύτερο: Πολλά από τα παραπάνω δεν είναι "στην (αποκλειστική) αρμοδιότητα του δήμου". Όλα όμως αφορούν τους δημότες και το δήμο και άρα δεν μπορεί να μην ασχοληθεί μαζί τους η δημοτική αρχή, αν θέλει να συνεισφέρει στη βελτίωση των "συνθηκών κινητικότητας" των κατοίκων και των επισκεπτών.

Υστερόγραφο τρίτο: Δείτε το σαν free advice. Έτσι για πλάκα, λέω να τα ξαναπούμε σε 5 χρόνια (με τις επόμενες δημοτικές εκλογές - καλά να είμαστε), να δούμε τι θα έχει γίνει, τι όχι, τι άλλο θα έχει προκύψει.

Σφύρα μου cleft-ικα

Ομολογώ ότι δεν είχα δει το χάρτη του Samuel Huntington, σύμφωνα με τον οποίο η Ελλάδα και η Κύπρος ανήκουν στο "σλαβικό ή ορθόδοξο" πολιτισμό. Το σύγγραμμα είναι πλέον αρκετά παλιό (η ιδέα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1993) αλλά τώρα με τα ουκρανικά ζητήματα το ανασύρουν αρκετοί, προσπαθώντας να μας πουν "κάτι".

Αυτό το "κάτι" περιγράφεται ως εξής:
- Μη φοβάστε τους ρώσους
- Ξεκολλήστε από τη δύση

Στην προσέγγιση του Huntington δεν είμαι σε θέση να κάνω συνολική κριτική. Σοβαρές ενστάσεις έχουν πάντως διατυπωθεί από σοβαρούς ανθρώπους διεθνώς (π.χ. Σεν, Σαΐντ) αλλά και στην Ελλάδα - σε άρθρο στην Ελευθεροτυπία που δυστυχώς δεν προσέχτηκε γιατί ήταν αυγουστιάτικο και τότε μας απασχολούσαν άλλα δηλ. άλλοι (Μητσοτάκης, Παπανδρέου, Σαμαράς).

Μπορεί η Ελλάδα και η Κύπρος να "ξέφυγαν" ως λεπτομέρειες στην ενασχόληση ενός μελετητή με ζητήματα παγκόσμιας εμβέλειας. Ας μην ξεχνάμε ότι δεν είμαστε τόσο σημαντικοί όσο συχνά νομίζουμε. Όσοι έχουν ασχοληθεί μαζί μας (είτε χάρη στον αρχαίο ή/και μεσαιωνικό πολιτισμό μας & τη γλώσσα μας, είτε επειδή τους αρέσει η ηλιοφάνεια και το αρχιπέλαγος, είτε επειδή έτυχε) γνωρίζουν αυτά που (πρέπει να) ξέρουμε κι εμείς.

Είμαστε και Δύση. Ποντάραμε στο φιλελληνισμό της διαφωτιζόμενης Δύσης του 1800. Μας έκαναν bailout στο Ναυαρίνο 2 δυτικές δυνάμεις κι όχι μόνο οι ρώσοι. Υιοθετήσαμε το γαλλο-γερμανικό αστικό δίκαιο και σπουδάζαμε στην Εσπερία. Ο Βενιζέλος, ο Μεταξάς κι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κοιτούσαν πρώτα δυτικά, το ίδιο κι οι περισσότεροι έλληνες που έφυγαν μετανάστες. Μαθαίνουμε αγγλικά και ήμασταν οι 10οι από τους (σήμερα) 28 του ευρωπαϊκού κλαμπ.

Δεν είμαστε μόνο Δύση. Είμαστε μεσογειακοί, βαλκάνιοι, απόγονοι οθωμανών υπηκόων (πλην επτανησίων), πρωτίστως ορθόδοξων καταβολών. Γράφουμε με το δικό μας μοναδικό αλφάβητο και αυτό το επιτραπέζιο έγχορδο που παίζουν στα μέρη μας με τα δάχτυλα το λένε κανονάκι (από τη λέξη κανών) κι όχι zither.

Η σλαβική ανατολική Ευρώπη των ορθοδόξων είναι ένας χώρος οικείος.

Το ελληνικό οικόπεδο είναι σε κοινό χώμα εδώ και 1000-1500 χρόνια. Το DNA αναμίχθηκε τον καιρό που τα Βαλκάνια άλλαζαν χέρια μεταξύ βυζαντινών, βουλγάρων, σέρβων. Παράλληλα, με τον εκχριστιανισμό που ξεκίνησαν οι δυο σαλονικιοί, το Αιγαίο ενώθηκε πολιτισμικά με τη Μοραβία και το (αχ!) Κίεβο - την ίδια εποχή γεννήθηκε το πλησιέστερο σε εμάς ξένο αλφάβητο (κυριλλικό).

Το ελληνικό οικοδόμημα όμως έχει και πολλά στοιχεία που το διαφοροποιούν. Στην πρόσφατη μνήμη αυτά τονίστηκαν λόγω του ψυχρού πολέμου. Δεν θα μιλούσαμε τόσο αφ' υψηλού για μισθούς Βουλγαρίας (ή παλιότερα για αλβανό τουρίστα) αν δεν είχαμε ακολουθήσει την πορεία που προδιαγράφτηκε στην Γιάλτα της (ξανά, αχ!) Κριμαίας ή κατά μερικούς με τη χαρτοπετσέτα και τα ποσοστά "90-10" - πορεία που βέβαια πέρασε από τα κύματα μιας εμφύλιας σύρραξης. Κακά τα ψέματα όμως, δεν είμαστε (και) Δύση μόνο επειδή μας κουλάντριζαν οι αγγλογάλλοι, οι αμερικάνοι ή οι σύγχρονοι ευρω-γερμανοί. Είναι κάτι πιο βαθύ.

Ας τα θυμόμαστε όλα αυτά, στη σημερινή εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία, στην οποία παίζονται όχι μόνο οι εσωτερικοί μας καημοί (το πρωτογενές πλεόνασμα, το κοινωνικό μέρισμα και η εκπροσώπηση της κεντροαριστεράς) αλλά και ευρύτερης σημασίας ζητήματα με επίκεντρο - για μια ακόμη φορά στην Ιστορία - την πολύπαθη Ευρώπη, τόσο εντός όσο και εκτός Ε.Ε.

ΥΓ- Σε λίγες μέρες τιμούμε την παλιγγενεσία του 1821. Ανθρώπινο είναι να γιορτάζουμε τα όσα μας ενώνουν, ακόμη κι αν εμπεριείχαν επεισόδια διχασμού (βλ. Ναύπλιο: έλληνες φυλάκισαν τον Κολοκοτρώνη, έλληνες σκότωσαν τον Καποδίστρια). Οι προβολείς στρέφονται στους ήρωες, μεταξύ των οποίων και οι κλέφτες. Παίζοντας με τις λέξεις, ερχόμαστε και πάλι στην προσέγγιση Huntington, που σε ανύποπτο χρόνο (ή πρόκειται για αυτοεκπληρούμενη προφητεία;) ονομάτισε την Ουκρανία ως ενδεικτική χώρα-cleft, δηλαδή πεδίο σύγκρουσης "πολιτισμών". Cleft σημαίνει ρήγμα. Εμείς εδώ, ιστορικά, είμαστε επιρρεπείς στις οδυνηρές διαιρέσεις (καταφέραμε π.χ. εν καιρώ παγκοσμίου πολέμου να έχουμε δύο κυβερνήσεις) αλλά απέχουμε από την παλιά Γιουγκοσλαβία (που κι αυτή πιστεύω ότι σωζόταν, αν ήθελε). Έχουμε ακόμη πολλά να μας ενώνουν, ελπίζω λοιπόν να παραμείνουμε συνετοί τους επόμενους μήνες (ή και χρόνια) και να μην επιδοθούμε σε cleft-οπόλεμο μεταξύ μας - αλλά αντίθετα, να δείξουμε έμπρακτα ότι μας ενδιαφέρει να κρατήσουμε ζωντανή τη μοναχική μας ιδιαιτερότητα, χωρίς να χωριστούμε σε αγγλικόν, γαλλικόν και ρωσ(σ)ικόν κόμμα.

Συγκοινωνιολόγοι και δήμοι

Ο Καλλικράτης "απέτυχε", λένε ορισμένες πολιτικές δυνάμεις. Πιθανώς θέλουν να προλάβουν την κριτική για τυχόν κακή εκλογική επίδοσή τους: Δεν αρμενίζουν στραβά, ο γιαλός είναι στραβός.

Δεν έχω δυνατότητα να κρίνω συνολικά τη μεταρρύθμιση του 2010 για την τοπική αυτοδιοίκηση. Τα κόμματα έχουν ικανούς ανθρώπους για να το κάνουν αυτό, δουλειά τους είναι. Ως προς το διαδικαστικό, η μεταρρύθμιση έγινε, όλοι προχωράμε με αυτήν ως δεδομένη (μέχρι να δούμε συγκροτημένη και αιτιολογημένη πρόταση μεταρρύθμισης) - δεν μπορούμε να προσποιηθούμε ότι δεν έγινε ή ότι θα καταργηθεί με ένα νόμο κι ένα άρθρο.

Μπορώ να παρατηρήσω ότι υπάρχει ένα θετικό σημείο: τα όρια των νέων δήμων είναι αρκετά κοντά στην απάντηση που ο καθένας μας δίνει στο ερώτημα, "από ποιον τόπο κατάγεται". Τα μικρά και μεσαία νησιά είναι ένας δήμος το καθένα. Πάνω-κάτω το ίδιο έγινε και με τις παλιές επαρχίες που μαθαίναμε στη γεωγραφία, και που διοικητικά είχαν πάψει προ πολλού να έχουν νόημα. Κάθε καλλικρατικός δήμος ισοδυναμεί, συνήθως, με έναν "τόπο".

Φέτος, εκτός από τις αυτοδιοικητικές (και ευρωπαϊκές) εκλογές, έχουμε - όπως πάντα - και αρχαιρεσίες συλλόγων. Έμαθα ότι σύντομα θα γίνουν και μεταξύ των συναδέλφων μου Συγκοινωνιολόγων. Κι έμαθα ακόμη ότι τουλάχιστον ένας από τους υποψηφίους θα επιδιώξει να τονίσει τον επαγγελματικό (έως και "συνδικαλιστικό") χαρακτήρα που, κατ' αυτόν, πρέπει να πάρει ο σύλλογος, για να ξεφύγει (στη σημερινή δύσκολη για όλους συγκυρία) από την ενασχόληση με επιστημονικά κυρίως ζητήματα.

Στην ενδιαφέρουσα αυτή οπτική, θα άξιζε να επιδιωχθεί σταθερά, ως αυτονόητη και εύλογη, η πρόσληψη κατ' ελάχιστον ενός συγκοινωνιολόγου σε κάθε καλλικρατικό δήμο - ει δυνατόν και ως θεσμική υποχρέωση. Στην εποχή του μνημονίου και του downsizing αυτό μάλλον ακούγεται ουτοπικό. Θέλουμε να βουλιάξουν οι ήδη προβληματικοί, χρεωμένοι κ.λπ. δήμοι μας;

Κι ακόμη: Αφού υπάρχουν οι τεχνικές υπηρεσίες, τι τους θέλουμε τους επιπλέον συγκοινωνιολόγους των δήμων;

Παρόλο που, λοιπόν, μια τέτοια συζήτηση πιθανότατα θα τελειώσει (με τα παραπάνω επιχειρήματα) πριν καν αρχίσει, θα ήθελα να πω μερικά πράγματα για το θέμα.

Κατ' αρχήν, η "επιστήμη" (που κάποιοι φαίνεται ότι τη θεωρούν highbrow intellectualism) δεν είναι μόνο η έρευνα - θεωρητική ή εφαρμοσμένη. (Ελπίζω ότι δεν πάμε να διαιωνίσουμε τη διαίρεση πανεπιστημιακών και practitioners. Έλεος πια, δεν βαρεθήκαμε;)

Άκρως επιστημονικό, για μένα, είναι το να βρίσκουμε πρακτικές, εφικτές και ωφέλιμες λύσεις σε πραγματικά ζητήματα της κοινωνίας.

Στο επίπεδο του δήμου, ο συγκοινωνιολόγος - και μόνο αυτός - μπορεί να αναλύσει και να συμβουλέψει, έχοντας παράλληλα και μια διαρκή γνώση και συναίσθηση (ως in-house κι όχι με "αρπαχτές") των πραγματικών προβλημάτων που αφορούν το γνωστικό του αντικείμενο.

Και ποια είναι αυτά τα "πραγματικά" θέματα;

Δεν είναι το πώς θα απορροφηθούν κονδύλια.

Δεν είναι το πώς θα κάνει ο δήμος τον "τροχονόμο" ανάμεσα σε επαγγελματικές ομάδες (ταξιτζήδες, ΚΤΕΛ, φορτηγατζήδες κ.λπ.).

Δεν είναι το πώς θα εξυπηρετηθούν οι τοπικοί και υπερτοπικοί εργολάβοι, προμηθευτές, σύμβουλοι κ.ά.

Τι είναι, λοιπόν;

Από τη σκοπιά του πολίτη, που ψηφίζει για τη δημοτική αρχή που προτιμά, είναι το πώς θα εξυπηρετηθούν οι ανάγκες του για αποτελεσματική, αποδοτική, ασφαλή, φιλική και περιβαλλοντικά βιώσιμη μετακίνηση (ανθρώπων ή προϊόντων).

Τα κονδύλια και οι επαγγελματίες - όπως και οι τεχνικές υπηρεσίες που διαχειρίζονται τις υποδομές - είναι τα εργαλεία, όχι όμως αυτοσκοποί.

Ακόμη λοιπόν κι αν δεν θεσμοθετηθεί η παρουσία συγκοινωνιολόγου στους δήμους (θεσμοθέτηση που είναι αυτονόητα αναγκαίο να γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτρέψει άλλου τύπου "αρπαχτές"), θα χαιρόμουν αν σε πρώτη φάση, πριν από τις εκλογές του Μαΐου, ακούγαμε από τους υποψήφιους δημάρχους και δυο λόγια, για το τι δήμους θέλουν, όσον αφορά τις ανάγκες των πολιτών για μετακίνηση - όπως τις περιγράψαμε παραπάνω.

Όχι για το "τι έργα θα κάνουν".

Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα, για να γίνω πιο συγκεκριμένος (το κάτωθι δεν αποτελεί, βέβαια, εγχειρίδιο της επιστήμης μας):

(1) Οι περισσότεροι δήμοι εδρεύουν σε ένα κέντρο πόλης. Αυτά τα κέντρα, από τη σκοπιά του συγκοινωνιολόγου, πρέπει κατ' ελάχιστον να δίνουν τη δυνατότητα (μεταξύ άλλων):
- Να κινηθεί μέσα σε αυτά με ασφάλεια και φιλικά ο πεζός (ακόμη και μειωμένης κινητικότητας, π.χ. ΑμεΑ)
- Να μπορεί να φτάσει σε αυτά με ασφάλεια ο κάτοικος κάθε περιοχής του δήμου (αστικής ή υπεραστικής) με εξυπηρετικό μέσο μαζικής μεταφοράς (ή με το ποδήλατο)
- Να μπορεί να παρκάρει, με εύλογους όρους, όποιος δεν εξυπηρετείται από τα παραπάνω μέσα μεταφοράς και επιλέγει ιδιωτικό μηχανοκίνητο μέσο (π.χ. ΙΧ ή μοτό)
- Να υπάρχει η δυνατότητα χρήσης ταξί για όσους δεν εξυπηρετούνται από όλα τα παραπάνω
- Να μπορούν να εξυπηρετούνται τακτικές ή έκτακτες "υπηρεσιακές" ανάγκες (τροφοδοσία καταστημάτων, πρόσβαση ασθενοφόρων κ.λπ.)
- Να παρακάμπτονται, με τη λιγότερη δυνατή ενόχληση, από την κυκλοφορία που δεν προορίζεται γι' αυτά αλλά παρ' όλα αυτά περνά κοντά τους ή μέσα τους (διερχόμενη)

(2) Οι ίδιες βασικές αρχές (αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα, ασφάλεια, φιλικότητα, περιβαλλοντική βιωσιμότητα) ισχύουν και για τις μετακινήσεις μεταξύ πολλαπλών "κέντρων" (διότι υπάρχουν και πολυκεντρικοί δήμοι) καθώς και για τις υπεραστικές μετακινήσεις - διαδημοτικές, διανομαρχιακές, διαπεριφερειακές - με ειδική μέριμνα για τον τουρισμό. 

(3) Τα μέτρα σε επίπεδο δήμου θα πρέπει να "κουμπώνουν" με τις ευρύτερες περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές.

Όλα αυτά (και οι λεπτομέρειές τους - κυρίως αυτές) "σηκώνουν" διαβούλευση και πολιτικές αποφάσεις. Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό "παγκόσμιο" αποδεκτό επίπεδο ασφάλειας και εξυπηρέτησης, ούτε ορίζονται μονοσήμαντα οι "εύλογοι όροι" για το καυτό θέμα της στάθμευσης. Δεν υπάρχουν απαραιτήτως "λάθος" απαντήσεις. Υπάρχουν όμως οι σωστές ερωτήσεις και, πάνω-κάτω, μια τέτοια μορφή πρέπει να έχουν.

Ας γίνει κατ' αρχήν αυτό - έστω ως κώδικας "τιμής", ή μάλλον κοινής λογικής, ακόμη και χωρίς να φτάσουμε να έχει "κάθε δήμος και συγκοινωνιολόγο". Κι όλα τα άλλα μπορούν, μετά, να βρουν το δρόμο τους. Κι οι επαγγελματίες θα ζήσουν, και τα λεφτά θα κινηθούν, κι οι υπηρεσίες θα δουλέψουν, κι οι κορδέλες θα κοπούν.

Να δούμε.

Μαϊντανοσαλάτα

Danke Deutschland τραγουδούσαν οι κροάτες όταν έγιναν ανεξάρτητοι. Και τους είπαμε φασίστες. Ήταν λάθος, όσο και ο χαρακτηρισμός ναζί που άκουσα πιο πρόσφατα για τους ουκρανούς. Οι ταινίες που βλέπαμε παλιά φταίνε γι' αυτό, όπως και για το απλοποιητικό δήθεν χιούμορ που εμφανίζει τη Φράου Μέρκελ με κοντό μουστάκι.

Κι ο αντισημιτισμός του Κιέβου; Κι oı θαυμαστές των Ουστάσε;

Ναι, ακραίοι υπάρχουν παντού και, όταν συμμαχούν με ισχυρούς, δίνουν τον τόνο. Δεν χαρακτηρίζουν όμως οι εθνικιστές έναν λαό στο σύνολό του, ούτε μονοπωλούν τον πατριωτισμό του. Ο δε αντισημιτισμός είναι πολύ παλιότερος από την ευρωπαϊκή ακροδεξιά του 20ου αιώνα - και δεν είναι αποκλειστικά ακροδεξιός (π.χ. στη Θεσσαλονίκη του μεσοπολέμου, εκφραστής του ήταν μια βενιζελική εφημερίδα).

Οι σλοβάκοι, οι κροάτες και οι ουκρανοί έχουν ένα κοινό. Οι χώρες τους ήταν τμήματα υπερεθνικών κρατών και το τρίτο Ράιχ τους "ελευθέρωσε". Όχι λόγω ιδεολογίας. Η Γερμανία στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ερχόταν (ως χαμένη του Α') να αναθεωρήσει το status quo. Μέρος της "δουλειάς" ήταν η συμμαχία με κράτη ή λαούς που είχαν παρόμοιες (αλυτρωτικές ή απελευθερωτικές) επιδιώξεις. Ανάμεσά τους ήταν, για παράδειγμα, όχι μόνο οι 3 καταπιεσμένοι που προανέφερα, αλλά και (βλ. χάρτη) οι βούλγαροι, που προσάρτησαν τη σημερινή Φυρόμ και τη δική μας ανατολική Μακεδονία (διέξοδος στο Αιγαίο) - οι ούγγροι ("αδικημένοι" της συνθήκης Τριανόν) κ.λπ.

Παρά την πτώση του ναζισμού, καταλαβαίνω ότι η έννοια της γερμανικής σφαίρας επιρροής δεν πέθανε: μετά το 1990, πήρε τη μορφή της προστασίας συγκεκριμένων χωρών που ξανάγιναν ανεξάρτητες - μαντέψτε ποιων. Για τον Γκένσερ που έσπευσε να επιταχύνει τη γιουγκοσλαβική διάλυση, τα έχουμε ξαναπεί. Χαρακτηριστικοί είναι ακόμη οι χωριστοί δρόμοι τσέχων και σλοβάκων - το ευρώ το υιοθέτησαν μόνο οι δεύτεροι. Κι όσο για το Κίεβο, η σπουδή του γερμανικού ΥπΕξ να κάνει ανακοινώσεις - όταν υποτίθεται υπάρχει Κάθρην Άστον για να εκφράσει την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική - καθιστά βάσιμη την ερμηνεία των εν εξελίξει επεισοδίων ως σύγκρουση Γερμανίας και Ρωσίας.

Μια χώρα που το όνομά της σημαίνει σύνορο / άκρο (συγγενής λέξη είναι η Κράινα, σημείο βίαιης συνάντησης σέρβων και κροατών στα 90s), η Ουκρανία σε μεγάλο μέρος της ιστορίας της ήταν ο τόπος της διαχωριστικής γραμμής. Πέρα από τους μόνιμους διεκδικητές - ρώσους και γερμανούς - παλιότερα είχαν αφήσει το σημάδι τους δύο ακόμη ισχυροί: οι πολωνοί (χάρη στους οποίους ξεκίνησε η περίφημη Ουνία, δηλαδή η εκκλησία με ορθόδοξο τυπικό που υπάγεται στον πάπα) και οι οθωμανοί, που έφτασαν κάποτε μέχρι εκεί, παίρνοντας για το χαρέμι του Σουλεϊμάν την ουκρανή Χυρρέμ και δίνοντας, ας πούμε σε αντάλλαγμα, τη λέξη μεϊντάν(ι) που σημαίνει πλατεία - κι έγινε διάσημη τους τελευταίους μήνες (ως Μαϊντάν) χάρη στην περίφημη εξέγερση, η οποία ένας Θεός ξέρει πού θα οδηγήσει.

Στην ίδια χώρα;

Προσπαθώντας να σταθούμε μακριά από τις κραυγές και τις στρεβλώσεις - πράγμα όχι εύκολο - ας δούμε τι συμβαίνει με την τιμή των διοδίων.

Το κοινό μοτίβο είναι ότι εφαρμόζεται σχεδόν παντού η τιμή των 0,04€ ανά χιλιόμετρο για τα ΙΧ, σε τιμές 2003 προ ΦΠΑ. Αυτό το 2003 δεν είναι τυχαίο. Είναι η χρονιά που το Δημόσιο ξεκίνησε τους διαγωνισμούς, που κατέληξαν στις 5 συμβάσεις παραχώρησης. Εκείνη τη χρονιά ορίστηκε, και συμφωνήθηκε από τους διαγωνιζόμενους, ότι οι 5 εταιρείες διαχείρισης αυτοκινητοδρόμων θα κατασκεύαζαν - και θα λειτουργούσαν για 30 χρόνια - συνδυασμούς απο υπάρχοντα (προς βελτίωση) και νέα τμήματα εθνικών οδών. Το αντίτιμο, με εξαίρεση αρχικές μεταβατικές περιόδους, θα ήταν εν τέλει ίσο με αυτό το "0,04" (πληθωρισμένο συν ΦΠΑ). Και, μια και οι διαγωνισμοί προέκριναν το λεγόμενο ανοικτό σύστημα, ορίζοντας ζώνες γύρω από κάθε κεντρικό σταθμό διοδίων, προδιέγραψαν την κατάσταση που σήμερα, για μια ακόμη φορά, "ενοχλεί" και "εκπλήσσει". Δηλαδή, το να περνάς από ένα σταθμό διοδίων κάθε 30-50 χλμ., πληρώνοντας μία ζώνη κάθε φορά, αντί για μία στάση στην αρχή και μία στο τέλος της διαδρομής σου, όπου θα πλήρωνες εφάπαξ το ποσό (κλειστό σύστημα).

Αυτά όλα λοιπόν ορίστηκαν το 2003 και "κλείδωσαν" γύρω στο 2007 με την πανηγυρική ψήφιση των "δρόμων ανάπτυξης" στη Βουλή. Να θυμίσω ότι μιλάμε για μια εποχή που ήταν αυτονόητοι οι "αυτοκινητόδρομοι παντού", ανεξαρτήτως του αν δικαιολογούνταν κυκλοφοριακά. Το cost-consciousness ήταν για άλλους, λιγότερο ραγδαία αναπτυσσόμενους. Το θυμάστε, έτσι; Στην ίδια χώρα ζούσαμε.

Το σήμερα "προφανές" λάθος δεν διορθωνόταν χωρίς κόστος. Κι αυτό γιατί οι γιγαντιαίες επενδύσεις βασίζονται σε (εξ ορισμού "κακούς", δηλ. ιδιοτελείς) επιχειρηματικούς ομίλους και σε (ακόμη "χειρότερους") δανειστές - χώρια οι δημοσιονομικοί και κοινοτικοί περιορισμοί. Η ακύρωση των διαγωνισμών και προκήρυξη νέων αφενός δεν γίνεται ανέξοδα, αφετέρου πάει πολύ πίσω το χρόνο ολοκλήρωσης των υποδομών. Θεωρητικά θα ήταν μια λύση. Δεν επελέγη. Καλώς; Κακώς; Θα δείξει - και γι' αυτό όπως και για το πού κατέληξαν οι διαπραγματεύσεις, όσες βέβαια κατέληξαν (δεν έχουν ολοκληρωθεί όλες).

Το Δεκέμβριο 2013, πάντως, στη Βουλή πήγαν - και υπερψηφίστηκαν - συμβάσεις αναλλοίωτες (πλην κάποιων μεταβατικών διατάξεων) ως προς το τέλος διοδίων. Αυτό μένει στο "0,04". Εδώ και δύο μήνες ψηφίστηκε και αποτελεί νόμο. Οι δήθεν αυθόρμητες "αντιδράσεις κατοίκων" και τοπικών αρχόντων στο άκουσμα της εφαρμογής των προβλεπόμενων τιμών, λίγους μήνες πριν τις δημοτικές εκλογές, μπορούν να κριθούν από τον καθένα. Ανάλογα κρίνονται και οι βερμπαλισμοί, τα μισόλογα των περισσότερων διατελεσάντων υπουργών. Λεπτομέρεια: οι παρόντες υπερψηφίσαντες ήταν 148, άρα κάποιοι από τους διαφωνούντες είχαν άλλα, σημαντικότερα πράγματα να κάνουν από το να καταψηφίσουν παριστάμενοι.

Νέες δομές και παλιές, πονεμένες ιστορίες

Μια κρύα βραδιά, πριν 20 χρόνια, συζητούσαμε με έναν καθηγητή από το μεταπτυχιακό μου για το μετρό, που εκείνη την εποχή ξεκίνησε να κατασκευάζεται στην Αθήνα. Το ήξεραν, φυσικά, όλοι οι συγκοινωνιολόγοι της λονδρέζικης σχολής. "Are you building your metro?" ρωτούσαν με γνήσιο ενδιαφέρον. Η πόλη των 3 και πλέον εκατομμυρίων είχε μείνει στη γραμμή του ΗΣΑΠ, ήταν αυτονόητο ότι χρειαζόταν κάτι παραπάνω, είχε αργήσει κιόλας.

Πήρα φόρα κι άρχισα να του λέω για τη συμπρωτεύουσα, είχα σχετικά φρέσκια στο μυαλό μου την κουβελότρυπα, την πιλοτική στοά του μετρό που αν δεν κάνω λάθος κάπου εκεί στην Εγνατία(ς) την είχα δει. Δρομολογημένο θεωρούσα ότι ήταν το πράγμα και κάπως έτσι του το μετέφερα.

Ο προφέσορας έκανε τη βασική ερώτηση. Πόσο πληθυσμό έχει η Θεσσαλονίκη; Μισό εκατομμύριο, θυμόμουν, βάλε και τα προάστια, κάτω από εκατομμύριο πάντως. "Μάλλον δεν χρειάζεται μετρό", μου είπε. Μιλάει η πείρα, σκέφτηκα. Ξαφνιάστηκα πάντως.

"Ένα light rail πιθανότατα αρκεί", συμπλήρωσε, εννοούσε αυτό που λέμε ελαφρύ μετρό, το είχαμε ακούσει επί Τρίτση, στο άλλο άκρο ήταν κάποιοι στην Ελλάδα το ογδόντα-τόσο: είχαν αναστείλει κομβικής σημασίας υποδομές, μια και προείχαν οι λεγόμενες φιλολαϊκές παροχές. Η πρωτεύουσα, σύμφωνα με διεθνείς εμπειρογνώμονες, χρειαζόταν νέες γραμμές μετρό ήδη από το '60. Το ξήλωμα των τραμ - παγκόσμια μόδα στην οποία αντιστάθηκαν κυρίως οι γερμανοί και άλλοι στην ηπειρωτική Ευρώπη - μπορεί να ελευθέρωσε χώρο για τα ραγδαία αυξανόμενα ΙΧ, υποθήκευσε όμως τη μελλοντική διαχείριση της συμφόρησης. Το δίκτυο των μέσων σταθερής τροχιάς θα μπορούσε να είχε αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά για μελλοντική αναβάθμιση σε ελαφρύ μετρό ή (a-la-bruxelloise) "προ-μετρό" όσων γραμμών είχαν τη μεγαλύτερη ζήτηση - με μερική και κατόπιν πλήρη υπογειοποίηση. Αυτό χάθηκε - η Αθήνα δίψαγε πλέον για μετρό, το οποίο εγκαινιάστηκε πολύ αργότερα (2000) και παρά την μετέπειτα ανάπτυξη ξέρουμε ότι εξακολουθεί να υπολείπεται των αναγκών.

Η Θεσσαλονίκη όμως, αυτή ναι, θα μπορούσε να ξεκινήσει από το ελαφρύ μετρό, σύμφωνα με τον καθηγητή μου. Επέμεινα σε κάποια επιχειρήματα που μπορεί να επικαλεστεί κανείς ακόμα και τώρα: η σχετικά πυκνή δόμηση μιας μεγάλης έκτασης στο κέντρο και τα κοντινά προάστια, το μικρό εύρος αυτής της ίδιας έκτασης - ίσως να αποτελούσαν ιδιαιτερότητες που να δικαιολογούσαν ένα μέσο υψηλής χωρητικότητας (δηλ. μετρό) για κάποια χιλιόμετρα στο κέντρο.

Δεν θυμάμαι αν είχε συνέχεια εκείνη η κουβέντα. Η πραγματική ζωή συνεχίστηκε και, παρά το ότι υπήρχαν φωνές ελλήνων συγκοινωνιολόγων για ελαφρύ μετρό (ή τραμ, που στη σύγχρονη μορφή του συχνά "φέρνει" προς τα εκεί), η Θεσσαλονίκη όπως πάντα ζητούσε αυτά που χαίρονται οι Αθηναίοι κι έτσι η "Αττικό Μετρό" - έχοντας την τεχνογνωσία - έγινε φορέας κατασκευής του νέου έργου, για να φέρει ακόμη "λίγη Αθήνα" στο βορρά.

Δεν ξέρω ποιανού τα κόκκαλα τρίζουν. Η Θεσσαλονίκη θα έπρεπε να είναι η σιδηροδρομική μας πρωτεύουσα. Είχε συνδεθεί στο λοιπό ευρωπαϊκό δίκτυο από την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η γραμμή σύνδεσης του τερματικού σταθμού με τους διευρωπαϊκούς άξονες θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός αστικού συγκοινωνιακού άξονα. "Βγάζει μάτι" το πράγμα, με μια απλή ματιά στο χάρτη. Ο αστικός σιδηρόδρομος της Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να είναι η επέκταση του δικτύου του ΟΣΕ, στην ίδια πάνω-κάτω λογική της χάραξης του μετρό αλλά με δυνατότητα, από την πρώτη στιγμή, να εξυπηρετεί πυκνοκατοικημένα προάστια (Εύοσμο κ.λπ.) κι όχι μόνο από Σίνδο-Μαγνησία κι έξω. Αυτό που πάει να γίνει σήμερα θα συνεπάγεται μια αναίτια (και επιζήμια, λειτουργικά) μετεπιβίβαση στο "νέο σιδηροδρομικό σταθμό" μεταξύ δύο διαφορετικών δικτύων που θα μπορούσαν να είναι ενιαία. (Στην Αθήνα, κουτσά-στραβά - και πάντως ημιτελώς - αυτό έγινε στη διεπαφή μετρό και προαστιακού με τους Ολυμπιακούς.)

Ευρωπαίος "αξιωματούχος" (αχ πόσο μου αρέσει αυτή η βαρύγδουπη λέξη), που του είχα πει σε ανύποπτο χρόνο αυτή την ιδέα (που δεν βρίσκω ότι ήταν και φοβερά επαναστατική), μου απάντησε ότι μια τέτοια λύση θα σκάλωνε, πρώτα και κύρια, στο κακό όνομα που είχε ο ΟΣΕ όσον αφορά τη δυνατότητα σωστής διαχείρισης τέτοιων έργων. Είμαι περίεργος να μάθω τι σκέφτεται επ' αυτού σήμερα, που το μετρό Θεσσαλονίκης έχει σκαλώσει. Να το ξαναδούμε κάπου, συνολικά, αυτό με τις νέες δομές που φτιάχναμε επί χρόνια για να αναπληρώσουν τις παλιές και "αναποτελεσματικές", συντηρώντας όμως αμφότερες. Θα το συναντήσουμε να επαναλαμβάνεται ως μοτίβο, σε πάμπολλες περιπτώσεις, ίσως μάλιστα να μας δώσει και μια ακόμα εξήγηση για τις σημερινές μας δυσκολίες.

Η μονταζιέρα

Τι μου τη χάρισες αυτή τη μονταζιέρα
αφού για μένα πονηρά έχεις σκεφτεί
Κι αφού στο τέλος όλα βγαίνουν στον αέρα
τι μου τη χάρισες τη μονταζιέρα αυτή;

Την μονταζιέρα σου και τ' άλλα σου τα δώρα
τα βλέπω όλα και βαθιά μελαγχολώ
Μέχρι που σκέφτομαι Ανφόλο και Πανδώρα
για να σε διώξω μια στιγμή απ’ το μυαλό.

Ποτέ δε μ’ άφησες να δω μιαν άσπρη μέρα
και σου γουστάρει πάντα εσύ να κυβερνάς
Κι ίσως μου χάρισες αυτή την μονταζιέρα
για να μου γίνουν οι δηλώσεις μου βραχνάς.

(Το αυθεντικό άσμα ονομάζεται "η πλαφονιέρα")

Πολιτική κίνηση για τις ευρωεκλογές: είμαστε όλοι (γιουγκο)σλάβοι!

Τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε την αίσθηση ότι ο κάθε πικραμένος, αν όχι ανεξαιρέτως ο κάθε έλληνας, ιδρύει από μία πολιτική κίνηση, είτε τοπικής εμβέλειας είτε εθνικής (οι τελευταίες εντάσσονται στον κεντροαριστερό χώρο).

Διαπιστώνοντας ένα αναμφισβήτητο κενό - και για να μη μείνω πίσω από τους υπόλοιπους - νιώθω την ανάγκη να ανακοινώσω σε όλο τον κόσμο, ξεκινώντας από τις λίγες δεκάδες πιστών αναγνωστών αυτού του ιστολογίου, τη δική μου πρόταση.

Το κενό που βλέπω αφορά όλη την Ευρώπη. Καθώς το Μάιο έχουμε ευρωεκλογές, αισθάνομαι ότι οι πολίτες της χώρας μου αλλά και άλλων κρατών της γηραιάς ηπείρου χρειάζονται μια φωνή που θα αφυπνίζει και ταυτόχρονα θα συγκινεί, ένα νοσταλγικό όσο και προειδοποιητικό καμπανάκι.

Η Κίνηση για την Ανασύσταση της Γιουγκοσλαβίας μπορεί να παρομοιαστεί, βιαστικά, με τους γερμανούς Ostalgiker που αναπολούν την πάλαι ποτέ DDR. Το κόκκινο αστεράκι της παλιάς υπερεθνικής σοσιαλιστικής ομοσπονδίας ενδέχεται να προσελκύσει νεο-κομμουνιστές, αρνητές της παγκοσμιοποίησης και του καπιταλισμού καθώς και μερίδα των ελλήνων αντιμνημονιακών. Θα ήταν λάθος όμως να καταταγεί στις δυνάμεις της ερυθράς οπισθοδρόμησης.

Κι αυτή γιατί η Κίνηση αποσκοπεί, πρωτίστως, στο να προβάλει τις αρετές της συνύπαρξης και της υπέρβασης των εθνικών διαφορών. Στις επτά περίπου δεκαετίες ζωής του, το γιουγκοσλαβικό πείραμα έφερε κοντά λαούς με διαφορετικές θρησκείες, αλφάβητα, γλώσσες. Η βίαιη διάλυσή του ήταν ένα ιστορικό λάθος που οφείλεται στο σέρβικο και τους άλλους εθνικισμούς, που υποδαυλίστηκαν από τους γνωστούς πατερούληδες (Γερμανία, Ρωσία). Εξαιτίας της, υπέφεραν πρωτίστως τα θύματα των εχθροπραξιών από διάφορα στρατόπεδα (οι κροάτες του Βούκοβαρ, οι βόσνιοι της Σρεμπρένιτσα, οι σέρβοι της Κράινα και του Κοσόβου σε δεύτερη φάση όταν έγιναν μειονότητα), αλλά και οι πάμπολλες μικτές οικογένειες που αισθάνονται πλέον ορφανές από πατρίδα στα νέα εθνικά κράτη. Η κατάργηση της Γιουγκοσλαβίας ήταν μια εξέλιξη αντίρροπη από την κυρίαρχη, τότε, πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Απορώ ακόμη (22 χρόνια μετά) με την ευκολία με την οποία τα 12 κράτη μέλη σύρθηκαν πίσω από το Γκένσερ, που επέμεινε να γίνουν ανεξάρτητες η Κροατία και η Σλοβενία. Έδωσε μεν το πάτημα ο επιθετικός Μιλόσεβιτς, αλλά είναι αποτυχία όλων "μας" (αν θέλουμε να μιλάμε για ευρωπαϊκά ιδεώδη) το ότι δεν προλάβαμε το κακό στη γειτονιά μας.

Πρώτα οι σλοβένοι, αργότερα οι κροάτες, αύριο με το καλό οι σέρβοι μπαίνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το Μαυροβούνιο (και νομίζω και το Κόσοβο) ήδη χρησιμοποιεί το ευρώ. Η Κίνηση για την Ανασύσταση της Γιουγκοσλαβίας δεν θέλει να ανατραπεί αυτή η πραγματικότητα, επιθυμεί όμως να επεκταθεί και στο υπόλοιπο κομμάτι των λεγόμενων "δυτικών Βαλκανίων".

Πιστεύω ότι, ακόμη και τώρα που κάποιοι εκδηλώνουν τάσης φυγής από την οικογένεια (δημοψήφισμα Σκωτίας - και οσονούπω Καταλονίας;), ίσως ιδίως τώρα, η πρόταση ανασύστασης της Γιουγκοσλαβίας θα συγκινήσει αρκετό κόσμο. Σλάβους πρωτίστως - που δεν είναι και λίγοι, στην ήπειρό μας. Ειδικά με τη διεύρυνση του 2004, ήρθαν στην παρέα (πέραν των σλοβένων) βούλγαροι, σλοβάκοι, τσέχοι και πολωνοί - για να μην πούμε για τους μετανάστες που παλαιόθεν μετοίκησαν σε πλείστες ευρωπαϊκές χώρες, βλ. τον ανάμικτης καταγωγής Ιμπραήμοβιτς, τους Γιούγκος της μεταπολεμικής Γερμανίας, τη σορβική μειονότητα της DDR, τους κροάτες προλετάριους στη Βιέννη, τη βουλγάρα σουβλατζού που με εξυπηρετούσε πριν 15 χρόνια στο Μπαχτσέ Τσιφλίκι, τους πολωνούς της Μιχαήλ Βόδα, τη Σκλεναρίκοβα - και τέλος το μεγάλο γάλλο μπασκετμπολίστα Στεφάν Οστροφσκί. (Μέχρι και το ψευδώνυμο του συντάκτη αυτού του ιστολογίου, σλαβικό είναι!)

Hej slaveni, που λέει κι ο ύμνος της παλιάς μας γειτόνισσας Γιουγκοσλαβίας (τα σύνορά μας σήμερα λένε ΠΓΔΜ, να ένας ακόμη λόγος να αποζητάμε Γιουγκοσλαβία εμείς οι έλληνες!), όλοι "είμαστε" σλάβοι φέτος, όχι κατά Φαλμεράγιερ (αφήστε τα σλάβικα ονόματα των χωριών μας στην ιστορική λήθη...), νοερά συμπορευόμαστε μαζί τους. Ακούστε τον ύμνο, θα τον θυμηθείτε από βαλκανικούς αθλητικούς αγώνες, την ίδια μελωδία έχει κι ο πολωνικός, σλάβοι κι αυτοί, έχουν κάτι να τους ενώνει. Κι αυτό μου θυμίζει ότι εμείς οι ευρωπαίοι, οι 27 ή 28 ή όσες χώρες θα είμαστε μεθαύριο (κι οι ουκρανοί, κι οι ρώσοι, σλάβοι όλοι, ευρωπαίοι όλοι), εμείς λοιπόν όλοι δεν έχουμε ένα κοινό τραγούδι να τραγουδήσουμε - όσο κι αν το προσπαθούμε με τον, εξαιρετικό, "ύμνο της χαράς".

Το γαρύφαλο έχει ανήφορο

Ο κατακερματισμός του πολιτικού κέντρου συνεχίζεται. Τελευταία (;) προσθήκη στο νεφέλωμα, ένα ακόμη "Σοσιαλιστικό Κόμμα" υπό τον 70άρη σχεδόν Στέφανο Τζουμάκα (Νομική 1973, Πασόκ). Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι υπάρχει τρόπος, σε 4 μόλις μήνες, να κατεβεί στις ευρωεκλογές ένα ενιαίο (έστω ευκαιριακό) σχήμα που θα προσπαθήσει να εκφράσει ό,τι μπορεί από το 25% όσων δεν δηλώνουν ούτε δεξιοί, ούτε αριστεροί, ακόμη κι αν ξεπεραστούν οι αναμενόμενες απαιτήσεις Πασόκ-Δημάρ να "εκπροσωπούνται συντεταγμένα" στο κοινό ψηφοδέλτιο, ακόμη - τέλος - κι αν ελαφρύνει (για τους μη πασόκους) το "καπέλο" των ευρωπαίων σοσιαλιστών (βλ. Relaunching Europe), στο τέλος η ΣοσιαΛίστα που θα προκύψει θα έχει μπροστά της μια αποστολή-βουνό.

Το 25% δεν μπορεί ούτε καν να το ονειρεύεται. Θα ξεκινήσει από χαμηλά. Αν δεν βγάλει ούτε έναν ευρωβουλευτή, θα είναι καταστροφή. Το ενδεχόμενο μπορεί να ακούγεται ακραίο, αλλά είναι υπαρκτό. Η περιοχή ανάμεσα στο 3% (όριο εκπροσώπησης) και το 4,7% (αμιγές εκλογικό μέτρο) είναι κινούμενη άμμος και μπορεί σε αυτή να "συνωστιστούν" πολλοί, που θα βγάλουν έναν και μόνο ευρωβουλευτή αν έχουν τα ψηλότερα "υπόλοιπα" - ενώ δεν αποκλείεται κάποιοι να αποδειχθούν άτυχοι.

Το αν θα πάει καλύτερα εξαρτάται από πολλά, θα σας τα πουν πλήρως οι πολιτικοί αναλυτές. Ένας από τους παράγοντες είναι η πολιτική "πλατφόρμα" (η αφήγηση, το μήνυμα ή όπως αλλιώς το πουν). Δεν έχω καταλάβει αν η ΣοσιαΛίστα θα βάλει στο επίκεντρο την "ανάπτυξη", κάτι που κατ' αρχήν θα φαινόταν λογικό στην κατάσταση που βρίσκεται η χώρα μας. Πιθανώς να κρίνεται ότι δεν αρκεί αυτό το σύνθημα - ή να είναι τόσο κοινότοπο (μετά από 7 χρόνια ύφεσης, ποιος δεν θέλει ανάπτυξη;) και ταυτόχρονα δύσκολο στην ανάλυση (ποια ανάπτυξη, με ποιους;). Ενδέχεται να θέλουν οι σοσιαλιστές να προβάλουν και μια άλλη επιδίωξη, αυτή που περιέγραψα πριν λίγο καιρό ως "φαινομενική, μερική έστω επαναφορά εθνικής κυριαρχίας".

Τι άλλο σημαίνει η προβολή της δήλωσης του ευρωσοσιαλιστή Σβόμποντα για "αποχώρηση της τρόικας"; Ή η γραφική ατάκα του (σοσιαλιστή στην προέλευση) προέδρου Παπούλια για "κλωτσιά"; Σημαίνει ότι η ΣοσιαΛίστα θα πει κι αυτή το "ξου!" που εδώ και πολλούς μήνες έχει στα χείλη και η (υπό τη ΝΔ) κυβέρνηση - και που είναι χτύπημα σε ανοιχτή θύρα, μια και υποτίθεται ότι η αποστολή της τρόικας τελειώνει φέτος, ούτως ή άλλως.

Άρα; Σιγά την αποκατάσταση κυριαρχίας! Αν μείνει εκεί, η ΣοσιαΛίστα θα δυσκολευτεί να αντικρούσει πειστικά τις κατηγορίες, ότι είναι "ουρά της δεξιάς" (σκοπίμως δανείζομαι την παλιά πασοκική ορολογία - έτσι χαρακτηρίζονταν παλιότερα όσοι δεν συστρατεύονταν με το Κίνημα εναντίον της ΝΔ). Κι όχι μόνο εντός Ελλάδος ουρά: δείτε το SPD, διοργανωτή του Relaunching, λίγο μετά τη νέα του συμμαχία με τη γερμανική δεξιά της κυρίας "κόκκινο πανί" Α. Μέρκελ. Μπορεί να μην "πεθαίνει η σοσιαλδημοκρατία", όπως θα ευχόταν ο προδομένος απ' αυτή Yanis Varoufakis, είναι κοινό μυστικό όμως το πρόβλημα που έχει ο χώρος στο να σταθεί επαρκώς απέναντι από "τις αγορές", ενώ καγχασμό προκαλούν οι κατά καιρούς λεονταρισμοί - και λύπηση, οι αντίστοιχες υπερπροσδοκίες (π.χ. "η επανεκλογή Ομπάμα θα του λύσει τα χέρια ώστε να τα βάλει με το Κεφάλαιο"...).

Το κακό μάλιστα, στη χώρα μας για παράδειγμα, έχει αρχίσει από παλιότερα, πολύ πριν την πρωθυπουργία ΓΑΠ: επί Σημίτη και για την ακρίβεια στην άνθηση του χρηματιστηρίου το 1999, η οποία πήγε χέρι-χέρι με την πετυχημένη αντιπληθωριστική πολιτική που μας έβαλε στο Ευρώ. Η ταύτιση του Πασόκ με την φούσκα δεν υπήρξε αντιδημοφιλής, παρά μόνο όταν η φούσκα έσκασε. Όσο κι αν ο παλαβός λαϊκισμός θέλει τον ΓΑΠ ως αποδιοπομπαίο τράγο ή και προδότη, το ουσιαστικό στίγμα για την κεντροαριστερά (μας) είναι κατά τη γνώμη μου η όλη της πορεία μεταξύ 1994-2004, πορεία όχι άσχετη βέβαια με τους διεθνείς προσανατολισμούς του χώρου (όπως εκφράστηκαν και από Μπλερ-Σρέντερ κ.λπ. σε διάφορους τομείς άσκησης πολιτικής).

Αυτή η μετάλλαξη υποτίθεται ότι ακολουθούσε την εξέλιξη του πάλαι ποτέ ιδεατού "μη προνομιούχου έλληνα". Τα σημερινά ενδιαφέροντα πράγματα, συμβαίνουν - μεταξύ άλλων - και διότι προέκυψαν σε νέα μορφή πολίτες, ομάδες, ηλικίες, εκφράσεις γενικότερα των όσων δηλώνουν ότι "είναι στην απ'έξω". Πόσους απ' αυτούς θα προσελκύσει η ΣοσιαΛίστα (αν τελικά πάρει μπρος); Ποιες άλλες γαρνιτούρες θα βάλει στο όραμα της ανάπτυξης, μέχρι το Μάιο καταρχήν αλλά και γενικότερα; Θα τολμήσει - τελευταία σκέψη για τώρα - να "κλείσει το μάτι" σε όσους, χωρίς απαραίτητα να είναι αντιευρωπαϊστές (ούτε καν ανδρεοπαπανδρεϊκοί), θα ήθελαν να δουν κάποια ψήγματα ελληνοκεντρικής πολιτικής - που να πηγαίνουν λιγάκι παραπέρα από το απλοϊκό "διώξτε την τρόικα";