Υπάρχει λόγ(γ)ος

Μέσα σε μια υπόθεση που μας πονάει, οι γείτονες μας δείχνουν χωρίς να το θέλουν το δρόμο για την σταδιακή περιβαλλοντική αναβάθμιση εκτάσεων που υπέστησαν, ας πούμε, αλλαγή χρήσης.

Στη φωτογραφία εικονίζονται τα Βαρόσια, η νότια συνοικία της Αμμοχώστου που, στο μεγαλύτερο μέρος της, παραμένει αποκλεισμένη εδώ και 37 χρόνια.

Χωρίς την ανθρώπινη παρουσία, η βλάστηση έχει εξαπλωθεί στο πρότερο πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας. Τα Βαρόσια έχουν γίνει ένας λόγγος. Μέχρι και θαλάσσιες χελώνες έχουν θεαθεί στην παραλία που παλιά έσφυζε από τουρίστες.

Αυτή θα ήταν η ιδανική, περιβαλλοντικά, λύση για το Ελληνικό, αλλά και τον Ελαιώνα (μου τα έλεγαν και κάποιοι αναγνώστες παλιότερα, βλ. αυτή την ανάρτηση και κυρίως τα σχόλιά της, όμως δυσπιστούσα...). Ειδικά για το παλιό αθηναϊκό αεροδρόμιο, είναι μεγάλο κρίμα που έχουν περάσει 10,5 χρόνια από το κλείσιμό του (και επτά από τους Ολυμπιακούς) και δεν έχει γίνει απολύτως τί-πο-τα, πέρα από συζητήσεις και αντιδικίες, ανούσιες πια και (στης κρίσης τον καιρό) ουτοπικές.

Ενώ τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πάρα πολύ απλά. Απλά μια συντήρηση της περίφραξης - κι άσε το από μέσα να ρουμανιάζει...

2+1, με το συμπάθιο

Ο παλιός οδοποιός ήταν μερακλής - όχι πάντα, αλλά πολλές φορές. Όπως στην Κόρινθο, που φρόντισε η μεγάλη ευθεία μετά την πόλη (πηγαίνοντας προς Πάτρα) να "βλέπει" κατευθείαν στον πανέμορφο βράχο.

Ο δρόμος αυτός, μέρος της αποκαλούμενης εθνικής καρμανιόλας, θυμίζουμε ότι δόθηκε σε κυκλοφορία το 1969. Για τα τότε κυκλοφοριακά δεδομένα, αλλά και για πολλά χρόνια μετά, ο γεωμετρικός σχεδιασμός ήταν μια χαρά (βέβαια στα γεωτεχνικά, που δεν ήταν το φόρτε μας, ατύχησε στην Παναγοπούλα, μεταξύ Αιγίου και Ρίου - για ένα καιρό, η κυκλοφορία γινόταν με καράβια). Ομοιόμορφες γενικά οι καμπύλες (ώστε να διατηρείται ομοιόμορφη υψηλή ταχύτητα), κόμβοι με νησίδες ώστε να αποτρέπονται οι αντικανονικές στροφές (και να διατηρηθούν αναμονές για μελλοντική αναβάθμιση σε αυτοκινητόδρομο και κλειστό σύστημα διοδίων), λωρίδα έκτακτης ανάγκης, εναλλαγή ευθειών με καμπύλες ώστε να διευκολύνονται οι προσπεράσεις.

Στη δεκαετία του Χάρρυ Κλυνν ('80s) άρχισαν τα μποτιλιαρίσματα - θυμάμαι τον Ισθμό πηγμένο και τους οδηγούς εκτός εαυτών. Ναι μεν δρομολογήθηκε και αργότερα πραγματοποιήθηκε η διαπλάτυνση του Αθήνα-Κόρινθος, πλην όμως επί πελοποννησιακού εδάφους δεν έγιναν πολλά. Σε δύο κομμάτια, που δεν ήταν και τα πλέον φορτισμένα (Ακράτα και Αίγιο), οι λωρίδες έγιναν τέσσερις - πραγματικά χρήσιμη ήταν η παράκαμψη της Πάτρας, νέο τμήμα με τέσσερις λωρίδες εξαρχής. Το υπόλοιπο αφέθηκε, αφενός να μαραζώνει από ελλιπή συντήρηση, αφετέρου να γίνεται όλο και πιο ανεπαρκές για να φιλοξενήσει τον αυξανόμενο φόρτο. Στις ημέρες αιχμής (σαββατοκύριακα και γιορτές), και σταδιακά και εκτός αυτών, έπαψε να λειτουργεί ως δρόμος δύο λωρίδων. Άτυπα, η λωρίδα ανάγκης γινόταν λωρίδα βραδυπορίας, χωρίς όμως να έχει το πλάτος γι' αυτή τη χρήση. Στις στροφές, δεν χωρούσαν τέσσερα οχήματα με το περιθώριο ασφαλείας. Κανείς όμως (δηλαδή, καμία σήμανση) δεν το έλεγε στους οδηγούς τους. Και οι ίδιοι οι οδηγοί δεν καταλάβαιναν την "ανεκτίμητη" αξία του να καθυστερήσεις λιγάκι και να αποφύγεις μια ριψοκίνδυνη προσπέραση.

Μια χαρά ήταν ο δρόμος, καρμανιόλα τον έκανε η συμπεριφορά των οδηγών, η κακή διαχείριση και η βεβαιότητα ότι μπορούμε εσαεί να φτιάχνουμε αυτοκινητοδρόμους όποτε βαριόμαστε να διαχειριστούμε. Όσοι μιλούσαν για 2+1 δρόμους (δηλαδή για χρήση του ίδιου πλάτους ώστε, με μικρότερη λωρίδα ανάγκης, να μπορεί να δίνεται, εναλλάξ σε κάθε κατεύθυνση, μια μεσαία λωρίδα για προσπεράσεις) σαν προσωρινή ή μεσοπρόθεσμη λύση αντιμετωπίζονταν περίπου ως γραφικοί - και η αντιμετώπιση αυτή εκπορευόταν (ή σιγοντάρονταν) από ανθρώπους που θα έπρεπε να γνωρίζουν πολύ καλά ότι:
- Πρώτον, δεν ήταν παντού εξίσου επείγοντες ή/και εξίσου εφικτοί οι μαγικοί αυτοκινητόδρομοι. Άλλο η Πάτρα κι άλλο τα Δυο Στενά.
- Δεύτερον, οι γερμανοί, οι σουηδοί και πολλοί άλλοι ευρωπαίοι που υλοποιούν εδώ και χρόνια δρόμους με διατομή 2+1 δεν είναι άσχετοι ούτε φτωχομπινέδες.

Τις κάλτσες μας

Άργησα να καταλάβω, αλλά με βοήθησε μια δημοσκόπηση. Σύμφωνα με αυτήν, ένας στους τρεις έλληνες (33%) θεωρούν την κυβέρνηση Πασόκ 1981-'85 ως την καλύτερη απ' όλες τις μεταπολιτευτικές. Καμία άλλη κυβέρνηση της πρόσφατης ιστορίας μας δεν συγκεντρώνει τέτοια ποσοστά αποδοχής.

Τι κατάλαβα λοιπόν; Κατάλαβα ποια ήταν η περίφημη ελπίδα που έβλεπαν - στην πλειοψηφία τους - όσοι στήριξαν Πασόκ και Γιώργο Παπανδρέου στις κάλτσες (κάλπες, κατά το σαρδάμ του ΓΑΠ) πριν από δύο χρόνια. Ήταν ότι, μαγικά, θα ξαναζούσαμε την πρώτη πασοκική τετραετία: με φιλολαϊκές μεταρρυθμίσεις και με διοχέτευση χρήματος στην αγορά, ώστε κεϋνσιανά (δεν το λέγαν ακριβώς έτσι αλλά αυτό εννοούσαν) να ξαναπετύχουμε ανάπτυξη μέσω της κατανάλωσης. Ήταν η ώρα ενός Παπανδρέου και όλων όσων άξιζε να τον συνοδεύουν, με ηχητική υπόκρουση τα άπαντα του Λοΐζου και τον Ήλιο που έγκαιρα συμπεριέλαβε το Βήμα στις κυριακάτικες εκδόσεις του.

Ελάχιστη σημασία φαίνεται να είχαν, για αυτόν τον κόσμο,
- τα δυσμενή οικονομικά δεδομένα (γνωστά από το φθινόπωρο 2009 και νωρίτερα),
- η αδυναμία του Παπανδρέου, του κομματικού μηχανισμού (βλ. "πρόγραμμα") και των υποψηφίων του να δώσουν πειστικές απαντήσεις για την οικονομία στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου,
- η πεποίθηση πολλών (τεχνοκρατών και όχι μόνο) ότι ένα large και χαλαρό δημόσιο, ανδρεοπαπανδρεϊκού τύπου, δεν είναι βιώσιμο, διότι (ανεξάρτητα από ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και καπιταλισμό "αγορών") απλά δεν μπορούμε εσαεί να δανειζόμαστε για να καταναλώνουμε

Η νίκη του Πασόκ του 2009 είχε ως ραχοκοκαλιά τους νοσταλγούς του Ανδρέα και ως γαρνιτούρα τους πολύ λιγότερους που πίστευαν στην εκσυγχρονιστική διάσταση καθώς και αυτούς που έβλεπαν την πρακτική πλευρά (καλύτερη η διακυβέρνηση από ένα πολυσυλλεκτικό Πασόκ, που θα φιλτράρει τα σωματεία, παρά από μια αποδεδειγμένα παραλυμένη κεντροδεξιά).

Είναι προφανές ότι ο ΓΑΠ έχασε την ευκαιρία να κρατήσει τις "πισινές" που χρειαζόταν, προετοιμάζοντας το ακροατήριό του - ένα κοινό που πίστευε σ' αυτόν, και που πολιτικά δεν είχε αλλού να πάει - για τα σοβαρά μέτρα λιτότητας που θα έρχονταν. Δεν πιστεύω με τίποτα ότι εξεπλάγησαν ο Παπανδρέου και ο Παπακωνσταντίνου - ήξεραν πολύ καλά, αλλά προτίμησαν να εξαπατήσουν προεκλογικά και να παίξουν καθυστερήσεις μετεκλογικά, επιβεβαιώνοντας την παλιότερη παρωδία ότι το Κίνημα Λαού είναι, στην πραγματικότητα, κίνημα λάου-λάου.

Στο σημερινό διαφαινόμενο αδιέξοδο, εξακολουθώ να πιστεύω ότι υπάρχει λύση, έστω και τώρα, τουλάχιστον όσον αφορά την κοινοβουλευτική επιβίωση της κυβέρνησης: να ανοίξει το παιχνίδι με αμφίπλευρη συμμαχία με Ντόρα-Κουβέλη. Το πιο δύσκολο θα είναι να κινηθεί ο κρατικός μηχανισμός, που είναι μπλοκαρισμένος από το Φεβρουάριο, όταν ο ΓΑΠ με τον Πεταλωτή ανακοίνωσαν νυχτιάτικα ότι δεν ξεπουλιέται η χώρα. Να κινηθούν δηλαδή αφενός όσοι είχαν μάθει να μην κινούνται, αφετέρου όσοι διαπιστώνουν ότι διαρκώς και απροειδοποίητα μειώνονται τα εισοδήματά τους.

Ας καταπιούμε και αυτή τη δόση του δηλητηρίου και ας πούμε αντίο στο πολιτικό μας σύστημα αργότερα, σε ένα ή σε δύο χρόνια, ελπίζοντας ότι στο μεταξύ θα ξεκαθαριστεί ποιοι εκφράζουν καλύτερα
- τον "ένα στους τρεις" που νοσταλγεί τον Ανδρέα, και
- τους "δύο στους τρεις", δηλαδή την ετερόκλητη πλειοψηφία, που δεν τον νοσταλγεί.
Οι τελευταίοι περιλαμβάνουν σίγουρα δεξιούς και όσους, καιροσκοπικά, ακολουθούν το εκκρεμές στις βόλτες του και θα δώσουν (όπως φαίνεται) την επόμενη πλειοψηφία στο Σαμαρά. Περιλαμβάνουν επίσης και αριστερούς του Κουκουέ ή του Σύριζα που, τους περισσότερους, αποκλείεται να τους αγγίζει καμία δεξιά ή πασοκική κυβέρνηση, ούτε καν η σοσιαλιστική του '81-'85 που σε κρίσιμες στιγμές (βλ. Σαρτζετάκης) στηρίχθηκε μέχρι και από τον Περισσό. Νομίζω, τέλος, ότι περιλαμβάνουν και αυτούς που βλέπουν το μνημόνιο ως αναγκαίο κακό και την αναδιάρθρωση και περικοπή του δημόσιου τομέα ως μονόδρομο.

Οι απόλυτες ηγεμονίες ίσως να τελείωσαν, ίσως ποτέ να μην υπήρχαν, σίγουρα σήμερα δεν διαφαίνονται. Η επόμενη ελληνική κυβέρνηση δείχνει δεδομένη, αλλά η μεθεπόμενη - αν προλάβει ο ΓΑΠ, πριν πέσει, να θεσπίσει ένα αναλογικό σύστημα - θα μπορούσε να είναι ένας ρεαλιστικός συγκερασμός κάποιων (δεν έχει και τόση σημασία ποιων) από τα παραπάνω ρεύματα, που έστω με συμβιβασμούς, έστω με τους δεδομένους περιορισμούς (τους προϋπάρχοντες ευρωπαϊκούς και φυσικά την πραγματικότητα της χρεωκοπίας, όπως κι αν τη βαφτίσουμε), θα αντλεί νομιμοποίηση από το εκλογικό σώμα, κάτι που σήμερα λείπει. Ένα εκλογικό σώμα που ελπίζω να μετατρέψει, έμπρακτα, την "αγανάκτηση" σε απαιτητικότητα.

Στάσυ Λυσσιατρείο

Διαπιστώνω ότι η παλιά μου γειτονιά εξακολουθεί και παραμένει συναρπαστική.

Στην οδό Τζαβέλλα του Πειραιά, μια μάλλον μικρή ομάδα μαθητών, πιθανότατα από το παρακείμενο σχολικό συγκρότημα (που συμπεριλαμβάνει και το 36ο δημοτικό, όπου μαθήτευσα κι εγώ), έκλεισε το δρόμο στα πλαίσια της διαμαρτυρίας της - εξοργιστικό φαινόμενο, όταν σε κρατά καθηλωμένο επί μία ώρα, όπως συνέβη στη διαδικτυακή φίλη που το αφηγήθηκε, αλλά όχι ασυνήθιστο.

Στα δεξιά διακρίνεται και ένας φαλακρός κύριος προχωρημένης ηλικίας - ούτε αυτός μας παραξενεύει, δεν λείπουν οι αγκιτάτορες, δεν αποκλείεται να είναι γονέας ή μάλλον παππούς κάποιου από τα πιτσιρίκια, άλλωστε και το Δεκέμβρη του 2008 διαδήλωναν και οι γονείς μαζί με τα βουπούδια. (Τώρα που τον κοιτάζω, κάτι μου θυμίζει το πρόσωπό του...)

Το εντυπωσιακό όμως συνέβη στο τέλος. Ο οδηγός του λεωφορείου, σύμφωνα με τη φίλη μας, ανακοίνωσε στους επιβάτες ότι δεν μπορεί να ολοκληρώσει το δρομολόγιο (Πειραιάς-Σύνταγμα, γραμμή 040 - το παλιό πράσινο), διότι ...

..."τελείωσε η βάρδιά του"!

Όλα αυτά στις 11 περίπου το πρωί. Που σημαίνει ότι η βάρδια του κυρίου αυτού θα είχε ξεκινήσει γύρω στις 3πμ, αν ήταν 8ωρη όπως των περισσότερων εργαζομένων.

Έστω, ας δεχτούμε ότι όντως τελείωνε η βάρδια. Αυτός λοιπόν ο εργαζόμενος, της νέας (τρομάρα μας) εταιρείας ΟΣΥ (έλεος με όλα αυτά τα αντιαισθητικά αρκτικόλεξα στη χώρα μας), πώς αντιλαμβάνεται την υπηρεσία που πρέπει να δώσει στον μετακινούμενο με τη δημόσια συγκοινωνία;

Μαντέψτε: Είπε στους επιβάτες να κατεβούν, διότι ο ίδιος θα γύριζε το λεωφορείο στον Πειραιά!

Ευτυχώς βαστάει ακόμη το γαϊδουροκαλόκαιρο και οι επιβάτες δεν εκτέθηκαν σε κρύο ή βροχή.

Φυσικά η φίλη πήρε ταξί. Αυτό ποιος θα της το πληρώσει;

Εμείς οι πολίτες, γιατί να πληρώνουμε την επιδότηση της ΟΣΥ, της ΣΤΑΣΥ (σημείωση: λίγο παρακάτω, στο βάθος της φωτό, είναι η περίφημη στάση "17" - όταν είχε βγει η ταινία 52 Τολμηρές Στάσεις, θυμάμαι που γελάγαμε με το εξαγόμενο της πρόσθεσης...), των άλλων δημοσίων εταιρειών και φορέων που συμπεριλαμβάνουν και τέτοια κοπρόσκυλα, καθώς και τα διάφορα άλλα κερατιάτικα;

Αν είχατε στη δούλεψή σας εργαζόμενο που αντιμετωπίζει με τέτοιο τρόπο το έργο που του αναθέσατε, δεν θα τον πετάγατε με τις κλωτσιές; Αυτούς, γιατί να τους λυπόμαστε;

Τους 400.000 του ιδιωτικού τομέα που έμειναν άνεργοι την τελευταία διετία, οι περισσότεροι χωρίς να έχουν επιδείξει τέτοια διαγωγή, γιατί δεν τους νοιάζεται κανείς (πλην των δικών τους ανθρώπων) και γιατί μας ζαλίζουν όλοι (από τα ΜΜΕ) τα ...συκώτια με τις εφεδρείες και τα μισθολόγια;

Τα ποδήλατα που έκαναν φτερά

Το πρόβλημα με τη διαχείριση των δημοτικών ποδηλάτων το επισήμανε, μεταξύ άλλων, ένας φρέσκος δημοτικός σύμβουλος. Δεν πρόκειται για σκάνδαλο που θα μπορούσε να απασχολήσει τα αθηναϊκά ΜΜΕ, είναι όμως ένας αρκετά ασφαλής τρόπος απαξίωσης ενός θεσμού που θα μπορούσε να καθιερωθεί ως μια όμορφη νότα της πόλης.

Ο καθένας μπορεί να παρατηρήσει ότι το βράδυ - που υποτίθεται ότι έχει ολοκληρωθεί η όποια διαδικασία δανεισμού και επιστροφής - τα σταντ στη βόρεια πλευρά των δικαστηρίων είναι σχεδόν άδεια. Εν μέρει καταλαμβάνονται από μοτό. Τα περισσότερα ποδήλατα λείπουν. Όλοι γνωρίζουν συγκεκριμένους δημότες που έχουν οικειοποιηθεί αυτά τα ποδήλατα. Μπορώ να σας δείξω σπίτι επί της οδού Πατρών, στην μικρή μπροστινή αυλή του οποίου υπάρχει παρκαρισμένο ποδήλατο. Επίσης, κεντρικό ξενοδοχείο προφανώς από οικονομικής πλευράς θα έχει φύρα, δεν εξηγείται αλλιώς το ότι δεν μπορεί να αγοράσει δύο ποδήλατα για τους επισκέπτες του και αντί γι' αυτό μοστράρει δύο δημοτικά δίκυκλα. Έχουμε δει πάμπολλες φορές ποδήλατα να κυκλοφορούν εκτός των ωρών δανεισμού. Έχουμε ακούσει για ηλικιωμένους που, οι καημένοι, έχουν ανάγκη από ένα ποδήλατο [sic] και άρα, τι πιο λογικό από το να τους το χαρίσει ο δήμος.

Η Κόρινθος δεν είναι Παρίσι και δεν θα περίμενα να υιοθετήσει αυτούσιο το σύστημα velib, που μπορεί να είναι πολύ καλό, δεν είναι όμως το μοναδικό στον κόσμο. Όποιο σύστημα πάντως κι αν υιοθετεί κανείς, θέλει διαχείριση. Αυτό που γίνεται στην Κόρινθο δεν είναι διαχείριση. Ελπίζω το χάλι αυτό να οφείλεται απλώς σε ανευθυνότητα και όχι σε δόλο. Δεν παύει ωστόσο να είναι εξοργιστικό, ειδικά στους καιρούς μας που οι άνθρωποι φτωχαίνουν και οι δήμοι βγαίνουν στη γύρα για έσοδα. Σε αυτούς τους οργανισμούς λοιπόν καλούμαστε να πληρώσουμε τα δημοτικά τέλη, τους δημοτικούς φόρους και ό,τι άλλο μας χρεώνουν; Και τι κάνουμε για να φέρουμε επάνω νέα πρόσωπα που θα ελπίζουμε ότι δεν θα σκορπάνε τα λεφτά μας; Για την ακρίβεια, γιατί δεν κάνουμε κάτι (γιατί π.χ. δεν το κάναμε επαρκώς πέρυσι το Νοέμβριο) ώστε να απαλλαγούμε από τις φυσιογνωμίες που έχουν κατσικωθεί στα δημαρχιακά μέγαρα αυτής της χώρας; (Και, κατ' επέκταση, και στα αθηναϊκά ανάκτορα και μέγαρα.)

Αγνοούμε; Αδιαφορούμε; Απελπιζόμαστε; Βαριόμαστε; Βολευόμαστε; Εθελοτυφλούμε; Εκβιαζόμαστε; Ιδιωτεύουμε; Καιροσκοπούμε; Συμμετέχουμε; Φοβόμαστε;

Τι λέτε;

"Τούμπα, Ιράν, Καμπότζη, ΒΙΕΤΝΑΜ" (επανερχόμεθα)

Uncle Ho (Chi Minh), ο ηγέτης του αντιιμπεριαλιστικού Βορείου Βιετνάμ

Uncle Ho-Ho (η ηθοποιός και βουλευτής Πασόκ Σελήνη Κούρκουλα με τον Χόχο)

Uncle Ho-Ho-Ho! ("Έρχομαι να σας κουρ[σ]έψω!") - ο γερμανός υπουργός οικονομίας Φίλιπ Ρέσλερ, υιοθετημένο βιετναμόπουλο, που πρώτος μίλησε ανοιχτά για συντεταγμένη χρεωκοπία

Πρώτη Οκτώβρη

Πετάχτηκα αυθημερόν στο νησί, για μια δουλειά μου. Απόλαυσα το πλεονέκτημα της μικρής πόλης και της ενοικίασης αυτοκινήτου εκτός τουριστικής περιόδου - φθηνότερο από δύο κούρσες ταξί, και πιο ευέλικτο φυσικά. Συνάντησα δύο δικούς μου ανθρώπους πριν πάω στο προγραμματισμένο ραντεβού μου. Στο τέλος, μου έμεινε ελεύθερος χρόνος πριν από την πτήση της επιστροφής. Δεν το σκέφτηκα πολύ. Οδήγησα καμιά δεκαριά χιλιόμετρα και κατέληξα στην παραλία που τα καλοκαίρια, με το μόνιμο πενταράκι μπωφόρ, γεμίζει με ιστιοσανίδες. Η μέρα ήταν συννεφιασμένη αλλά ζεστή. Πρώτη του Οκτώβρη, όπως και σήμερα. Όψιμοι τουρίστες κάθονταν στα παραθαλάσσια τραπέζια. Ίσως να κολυμπούσαν και άλλοι, δεν πρόσεξα καλά. Εγώ το έκανα - είχα έρθει προετοιμασμένος. Έμεινα για λίγο ακόμη στην παραλία, διάβασα λίγο Ντέιβιντ Λοτζ (βλ. φωτό) και, παρόλο που έφαγα κάτι, στο δρόμο για το αεροδρόμιο ένιωθα 10 λίβρες* ελαφρύτερος, άλλος άνθρωπος.

Σήμερα ξαναέζησα την απόλαυση της οκτωβριανής κολύμβησης, στο φεγγαρόφως μάλιστα. Δοκιμάστε το όσοι έχετε την ευκαιρία, η θάλασσα είναι λιγότερο κρύα από τον αέρα και η επαφή μαζί της σε φρεσκάρει - κάτι που το έχουμε ανάγκη...

* Να οι αγγλικές επιρροές!

Arta, I say!

Τον Γιάννη Καλπούζο δεν τον γνωρίζω προσωπικά, άκουσα γι' αυτόν από μία συνάδελφο και πριν λίγο καιρό διάβασα το τεράστιο, επικό βιβλίο του, Ιμαρέτ.

Τη λέξη ιμαρέτ την πρωτόμαθα πριν από 12 ή 13 χρόνια, τον καιρό που τριγύριζα, επαγγελματικά, στη βόρεια Ελλάδα. Σημαίνει πτωχοκομείο, αν και αυτή η μετάφραση θα ήταν μάλλον πτωχή για το πραγματικό φάσμα κοινωνικής προσφοράς αυτού του, ας πούμε, πολυχώρου. Ιμαρέτ (μελωδική, αραβογενής κατά τα φαινόμενα λέξη, όπως και οι περισσότερες τούρκικες που τελειώνουν σε -ετ και -ατ) είχε η Καβάλα, στην αρχή (βορειοδυτικό μέρος) της παλιάς της πόλης. Νομίζω ότι μπορούσες να πιεις καφέ εκεί, τώρα απ' ό,τι βλέπω έχει αναβαθμιστεί.

Το βιβλίο δεν μιλά τόσο για το ομώνυμο ίδρυμα της Άρτας, αλλά κυρίως για την ίδια την πόλη και τη ζωή της, στα τελευταία 30 περίπου χρόνια της πολυεθνοτικής της ύπαρξης (με μουσουλμάνους, ελληνορθόδοξους και εβραίους), που τελείωσαν με την ένταξή της στην Ελλάδα το 1881. Είναι ένα βιβλίο ήδη πολύ πετυχημένο και τα καλά μου λόγια ας μην εκληφθούν ως διαφήμιση (δεν την έχει ανάγκη ο συγγραφέας) αλλά ως έκφραση θαυμασμού. Με εντυπωσίασαν πολλά, μεταξύ άλλων η επιλογή ονομάτων (ο ένας βασικός ήρωας έχει το επώνυμο Θερσίτης, και ένας από τους κακούς λέγεται Φάσγανος - από τη μυκηναϊκή λέξη που σημαίνει ξίφος), η γλαφυρή αφήγηση (χωρίς καμία κοιλιά, σε αυτό νομίζω υπερτερεί από την εξίσου "τεράστια, επική" Σκιά της Πεταλούδας του Ζουργού που είχα διαβάσει πρόπερσι), το πλουσιότατο λεξιλόγιο, η ισορροπημένη ματιά στα ιστορικά γεγονότα μέσα από το βλέμμα του ελληνοτουρκικού διδύμου φίλων (του Λιόντου και του Νετζίπ).

Πιο πολύ απ' όλα, με εξέπληξε ευχάριστα το ότι χάρη σε αυτό το βιβλίο μου φάνηκε ενδιαφέρουσα η Άρτα, μια πόλη που μου ήταν μάλλον άγνωστη μέχρι τώρα. Το μόνο σημείο της που έχω πατήσει είναι το θρυλικό γεφύρι στον Άραχθο (και το πανέμορφο της Πλάκας κάποια χιλιόμετρα παραπάνω), στο παλιό (1881-1913) ελληνοτουρκικό σύνορο. Κατά τα άλλα ήξερα αυτά που ξέρουν οι περισσότεροι: τον Τσοβόλα, τα πορτοκάλια του Ζαγοραίου, και το (κοροϊδευτικό για την τοπική προφορά) Άρτα λιέω. Άντε και τις ελιές Μεγάρχης, χάρη στον φίλο των γονιών μου τον Λάμπρο που καταγόταν από εκείνο το κοντινό χωριό. Και τέλος, μια ομώνυμη πόλη στο Τζιμπουτί (όχι ΤζιμπουΝΤί!), όπου είχαν ζήσει κάποιοι φίλοι μου μικροί.

Ίσως χάρη σε ένα Ιμαρέτ (όχι απαραίτητα με τη μορφή του μυθιστορήματος, ούτε μόνο με ιστορικές αναφορές, αλλά με κάποια άλλη αξιόλογη αφορμή) θα μπορέσουν κι άλλες πόλεις μας να προβάλουν άγνωστες, μέχρι και όμορφες πτυχές τους και να μη χαρακτηρίζονται μόνο από την αδιάφορη σύγχρονη αρχιτεκτονική τους.

Είναι φί-ι-ιλοι μας!

Μερικοί κινδυνολογούν για επερχόμενη γερμανική κατοχή. Αν και τους θεωρώ υπερβολικούς, δεν τους δίνω άδικο, έτσι που βολοδέρνουμε. Δεν θέλουν πολύ για να "τσιμπήσουν" και οι άσπονδοι φίλοι των τευτόνων από την άλλη μεριά του Ρήνου: χθες κυκλοφόρησε ολόκληρη ανάλυση για γερμανικό σχέδιο υποθήκευσης της ελληνικής δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Όπως και να 'χει, λίγα γερμανικούλια μπορεί κι αυτά (όπως άλλωστε και τα τουρκικά) να αποδειχτούν χρήσιμα στους δύσκολους καιρούς που θα έρθουν.

Arbeit (άρμπαϊτ): Κάνει τους άντρες ελεύθερους.

Beamte (μπεάμτε): Ο δημόσιος υπάλληλος. Επ' ουδενί beatus (δηλ. ευλογημένος και προστατευόμενος), να τα ξεχάσετε αυτά που ξέρατε.

Borusse (μπορούσε): Ο πρώσος. Και ο θρύλος (τέτοια Άρσεναλ πού θα την ξαναβρεί;).

Führer (φύρερ): Ο ηγέτης. 

Gauleiter (γκάου-λάιτερ): Ο περιφερειάρχης (όχι απαραίτητα αιρετός, αλλά σίγουρα εξαίρετος).

Gelaender (γκελέντερ): Το κιγκλίδωμα ή κάγκελο.

Geld (γκελτ): Το χρήμα.

Kanzler (κάντσλερ): Ο καγγελάριος.

Kanzlerin (κάντσλεριν): Η καγγελάριος.

Knast (κναστ): Η φυλακή.

Kommandantur (κομαντα-ν-τούρ, μην ξεχνάτε το Ν, μην το ξανακούσω "κομανταΤούρ"!): Η διοίκησις

Polizei (πολύ τσάι): Αστυνομία

Saldo (ζάλντο): Η "καθαρή θέση", το τελικό εξαγόμενο στα λογιστικά βιβλία. Εξ ου και σαλταδόρος, αυτός που προσπαθεί να επηρεάσει το Saldo προς όφελός του.

Staat (στάατ): Το κράτος.

Stadt (στατ): Η πόλη.

Stadtstaat (στάτ-σταατ): Η πόλη-κράτος.

Steuer (στόιερ): Ο φόρος.

Steuerverraeter (στόιερ-φερέτερ): Ο καταδότης φοροφυγάδων ή Αρτέμης.

Strassenbahn (στράσενμπαν): Το τραμ (το τελευταίο).

Verputzer (φερπούτσερ): Ο σοβατζής

Zunft (τσουνφτ): Η συντεχνία (συγγενεύει με το esnaf > σινάφι ή κατ' άλλους με το ρήμα ziemen = προσήκω)

Und sie wird kalt sein (=και θα 'ναι κρύα)

North by Northwest

Τώρα που, είτε εντός είτε εκτός ευρωζώνης, οι περισσότεροι ευρωπαίοι βιώνουμε λιτότητα, περικοπές, περιορισμούς σε αυτό που αποκαλείται κράτος πρόνοιας, δυστυχώς (για μένα) δεν θα κινηθούμε προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής ενοποίησης, αλλά προς την αντίθετη: θα τείνουμε να κλειστούμε όλο και περισσότερο στα εθνικά μας καβούκια. Αυτό το βλέπει κανείς να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Τα αυστριακά ΜακΝτόναλντς χρησιμοποιούν εγχώριο βοδινό, και αισθάνονται την ανάγκη να το διαφημίσουν. Η σοβαρή Frankfurter Allgemeine φιλοξενεί βλοσυρά άρθρα που αποπνέουν απομονωτισμό. Οι ελβετοί, παρότι κράμα τριών εθνοτήτων και κάποτε ανοιχτοί, τώρα εκφράζονται όλο και περισσότερο ξενοφοβικά, και όχι μόνο έναντι των μουσουλμάνων. Ακόμη πιο έντονο είναι, φυσικά, αυτό το κλίμα στην ιστορικά ανασφαλή Πολωνία και στην ανάδελφη Ουγγαρία.

Δεν θα έπρεπε να εκπλησσόμαστε. Από τη μιά, σωστά επισημαίνονται κάποιες αναλογίες με την δεκαετία του 1930 - η οικονομική κρίση οδηγεί σε ενίσχυση του εθνικισμού. Από την άλλη, δεν υπάρχει ένα σοβαρό πολιτικό αντίβαρο. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν έχουν ακόμη (για πόσο;) επαρκή νομιμοποίηση. Η Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι δευτερογενείς εξουσίες, ορίζονται δηλαδή έμμεσα μέσω κυβερνήσεων που εκλέγονται σε εθνικό επίπεδο. Το Γιούρο-γκρουπ ομοίως, και από τη φύση του είναι ακόμη πιο απόμακρο. Μόνο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι άμεσα εκλεγμένο, αλλά και αυτό χωριστά σε κάθε χώρα, μέσα από τα κόμματα που "όλοι αγαπήσαμε", κι όχι με ενιαίες ευρωπαϊκές λίστες, από τις οποίες θα μπορούσε να προκύψει ένας Ευρωπαίος Ηγέτης (όχι μούχλες τύπου van Rompuy).

Αν σκεφτούμε το πόσα πολλά καθορίζονται πλέον σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι απαράδεκτο να μην απαιτούμε περισσότερη δημοκρατία στις "Βρυξέλλες", περισσότερη κοινότητα - πέρα από τις χρηματοδοτήσεις. Όσοι λένε ότι με το ευρώ, στο οποίο πολλοί πάλεψαν για να μπουν, μπήκε "το κάρο μπροστά από το άλογο", έχουν ένα δίκιο. Κάποιοι ηγέτες μας είχαν μιλήσει για πραγματική σύγκλιση, αμφιβάλλω βέβαια αν καταλάβαιναν τι ακριβώς σημαίνει, αλλά αυτό ακριβώς χρειαζόταν - και δεν το είδαμε να συμβαίνει αρκετά. Στα δύσκολα, αρκετοί ήταν έτοιμοι να δείξουν με το δάχτυλο τον (αποδεδειγμένα) κακό μαθητή. Διότι, παρά το κοινό νόμισμα, οι προϋπολογισμοί και οι πολιτικές δεν ενοποιήθηκαν. Οι πολιτικοί οχυρώθηκαν πίσω από την επικουρικότητα (subsidiarity, δηλ. ο καθένας να καβαλά το δικό του άτι) και η ενοποίηση κόλλησε στην άμμο του ευρωσυντάγματος, των εθνικών δημοψηφισμάτων και της Ευρώπης των Λαών (ή των Εθνών).

Και τι θα έπρεπε, δηλαδή, να έχει γίνει; Να θρέφονται, στο πλαίσιο μιας ενωμένης Ευρώπης οι τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας από τα μυρμήγκια του βορρά; Να διαιωνίζονται αναποτελεσματικές δομές με χρηματοδότηση από το ΦΠΑ της Γερμανίας του Hartz και των dumped μισθών; Να μας επιδοτούν για να είμαστε το ηλιόλουστο καταφύγιο των συνταξιούχων; Είναι αυτονόητο ότι οι γενικεύσεις και οι προσβολές πρέπει να αποκρούονται. Η ουσία όμως δεν μπορεί να μένει αναπάντητη. Όπως οι ΗΠΑ δεν διανοούνται να διώξουν μια π.χ. Αλαμπάμα επειδή ίσως παράγει λιγότερα κατά κεφαλήν, έτσι και στην Ευρώπη, με υπερεθνικές δομές που πρώτα και καλύτερα εμείς (οι κακοί μαθητές) θα έπρεπε να τις θελήσουμε, νομίζω ότι υπήρχε (και ίσως, για να δείξουμε και λίγη αισιοδοξία, ακόμη να υπάρχει) δρόμος για να αποφύγουμε το σημερινό άσχημο παιχνίδι.

Είμαστε σε υπόγειο σταυροδρόμι. Θα συμφωνήσω με όσους επισημαίνουν ότι το μέγεθός μας παραείναι μικρό σε σχέση με το θόρυβο που γίνεται. Ακόμη κι αν στρέψουμε τους φακούς μας προς το τούνελ (διότι τούνελ θα είναι κι αυτό) που οδηγεί σε μεγαλύτερη ενοποίηση, για να μπορέσουμε να σουρντίσουμε* θα πρέπει άλλοι να ανάψουν τους προβολείς (αν το θέλουν). Και μακάρι να το κάνουν, διότι εγχωρίως δεν έχω καμία εμπιστοσύνη και καμία ελπίδα. Στην Ελλάδα προβλέπω να αναλωθούμε σε διάφορα αγαπημένα μας σπορ:
- Θεωρίες συνωμοσίας, και συγκεκριμένα: ποιο το σατανικό σχέδιο που έφερε στην εξουσία τον Τζέφρυ με στόχο, μαζί με το σοσιαλιστή φίλο του τον Ντομινίκ, να μας οδηγήσουν σε μερικό εξισλαμισμό, ολικό αφελληνισμό και στυγνή αμερικανογερμανοτουρκική κατοχή.
- Blamestorming, δηλαδή την κολοκυθιά: ποιος μεγάλωσε περισσότερο το χρέος, το Πασόκ του Γιωργάκη, η ΝουΔού του Κωστάκη, το Πασόκ του Σημίτη, το Πασόκ της Μιμής, η ΝουΔού του (φτου κακά) Μητσοτάκη, το Πασόκ του Αντρέα, η ΝουΔού του Φρυδά και του Παπαληγούρα, ή μήπως η διαγραφή αγροτικών χρεών του Παπαδόπουλου;
- Τον θρίαμβο της κοντής μνήμης και του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος: Όπως "ο λαός" ξέχασε το φθαρμένο Πασόκ του 2004, έτσι θα ξεχάσει και τη ΝΔ της απραξίας του (κυρίως) 2007-'09. Ο Σαμαράς θα χαϊδέψει αυτιά και θα βγει με τα τσαρούχια (ή έστω με δανεικά λαϊκο-δεξιά τσαρούχια της πολυκατοικίας). Οι διάφορες φατρίες του Πασόκ προσπαθούν να μας πείσουν ποια είναι καλύτερη από τις άλλες. Ο δικομματισμός, βοηθούμενος από τον εκλογικό νόμο (με 50 έδρες μπόνους πια, αντί για 40), θα νικήσει έστω και τραυματισμένος, όσο οι ψηφοφόροι δεν τολμούν (και, λυπάμαι που το λέω, αλλά δεν βλέπω να τολμούν).
- Την παράλυση του δημοσίου, που καλείται (μετά από δεκαετίες αναγωγής του σε κόσμο αγγέλων, χωρίς μεγάλη επαφή με τις πραγματικές διακυμάνσεις της οικονομίας και της ζωής - κάτι που αναλογικά εμφανίστηκε βέβαια και στο σύνολο της κοινωνίας), να συμπράξει στον ίδιο του τον ακρωτηριασμό και τη ριζική του αναθεώρηση. Εμ γίνονται αυτά; Σίγουρα όχι με κηρύγματα ηθικολογίας, ιδίως αν αυτά προέρχονται από ανθρώπους και φορείς ενταγμένους, εμποτισμένους σε αυτό που τώρα κατακρίνουν.

Και πόσα ακόμη... Γι' αυτό κοιτάζω βόρεια-βορειοδυτικά, που έλεγαν ο Εγχέσπαλος και ο Χίτσκοκ, μήπως και μας έρθει κάτι από εκεί (πέρα από δανεικά).

*δούμε (εις την σαμιακήν)

Μη μιλάς με άδεια χέρια

Φαίνεται ότι αποτελεί παράδοση των κομμουνιστών, όταν κάνουν σημαντικές ομιλίες στο βήμα να φέρνουν μαζί το "κατιτίς" τους.

Πρώτη φωτογραφία: Νικήτα Χρουστσώφ, Ο.Η.Ε., 1960

Δεύτερη φωτογραφία: Γαρυφαλλιά (Λιάνα) Κανέλλη, Βουλή των Ελλήνων, 2011

Λεξιλόγιο για φορολογούμενους και φορομπήχτες

Πριν από 190 χρόνια ξεσηκωθήκαμε εναντίον των οθωμανών, για πολλούς λόγους, μεταξύ άλλων για να απαλλαγούμε από τη βαριά φορολογία της αυτοκρατορίας τους. Σήμερα που το ελεύθερο κράτος μας δείχνει να μιμείται τους μισητούς δυνάστες, αξίζει να "ανθολογήσουμε" το λεξιλόγιο της κοινωνίας από την οποία είχαμε οριστικά (;) απαλλαγεί.

Çete (τσετέ): Ο τσέτης, ο άτακτος, ο αγανακτισμένος. 

Çiftlik (τσιφτλίκ): Το τσιφλίκι, η μεγαλοϊδιοκτησία υποκείμενη σε ΦΜΑΠ.

Defter (ντεφτέρ): Το τεφτέρι, το Taxis-Net.

Devlet (ντεβλέτ): Το δοβλέτι, το κράτος, το δημόσιο.

Esnaf (εσνάφ): Το συνάφι, η συντεχνία, το κλειστό επάγγελμα. 

Fenerci (φενερτζί): Ο φαροφύλακας, ο φανοποιός και γενικά αυτός που φρόντιζε τα φανάρια και έδινε φως στον κόσμο. Κάτι σαν τη ΔΕΗ χωρίς τη Γενόπ. 

Hapis (χαπίς): Η φυλακή, η "χάψη", η ψειρού της προσωποκράτησης.

Haraç (χαράτς): Ο κεφαλικός φόρος, το χαράτσι, the poll tax.

İltizamcı (ιλτιζαμτζί): Ο φοροεισπράκτορας. Σε αντίθεση με το ΣΔΟΕ, ο ιλτιζαμτζής ήταν ιδιώτης, πλήρωνε στρατιώτες (για την επιβολή της είσπραξης) και μπορούσε να βγάλει κέρδος. Ένα είδος σύμβασης παραχώρησης.

Karagöz (κάραγκιοζ): Ο τυπικός φουκαράς φορολογούμενος (πάνω στην καμπούρα του όλα).

Kuruş (κουρούς): Το γρόσι, το σέντσι, το λεπτό (ένα εκατοστό του βασικού νομίσματος). 

Memur (μεμούρ): Ο δημόσιος υπάλληλος ("κοίτα μια μουρ' που 'χει ο μεμούρ, τώρα που θα μπει σε εφεδρεία").

Orman (ορμάν): Το ρουμάνι, το δασικό κτήμα (συμπεριλαμβανομένων οικοπέδων στα οποία φύτρωσε έστω και μισό πουρνάρι και ο βλαξ ιδιοκτήτης δεν πρόλαβε να το κάψει).

Paşa (πασά): Ο αξιωματικός, το καταφύγιο του υπηκόου όταν όλα δυσκόλευαν (έτσι πίστευε).

Tahsildar (ταχσιλντάρ): Ο τασιλτάρης ή ταξιλτάρης, φοροεισπράκτορας κι αυτός αλλά δημόσιος (για τα ψιλολόγια).

Timar (τιμάρ): Το τιμάριο, το ακίνητο (υποκείμενο σε φορολόγηση φυσικά).

Vakıf (βακίφ): Το βακούφιο, η μη φορολογούμενη ιδιοκτησία (ΜΚΟ, θρησκευτικό ίδρυμα, αυθαίρετο με ναΐσκο ή ναΐδριο κ.λπ.)

Vezir (βεζίρ): Ο υπουργός, ο βεζύρης.

Vezir-i azam (βεζίρ-ι αζάμ): Ο πρωθυπουργός, ο μεγάλος βεζύρης.

Zaptiye (ζαπτιγέ): Ο χωροφύλαξ, ο αστυφύλαξ, το όργανον.

Ξεχάσαμε τον περιφερειάρχη (Ali Paşa)

Στο Γυαλί Καφενέ

Στο Γυαλί Καφενέ, ο συνομιλητής μου δεν με άφηνε να σταυρώσω κουβέντα.

"Με αυτή την επιδρομή της εφορίας, ποιες λύσεις έχει ο έλληνας;" ρώτησε.

Άργησα να καταλάβω ότι το ερώτημα ήταν ρητορικό. Μόλις άνοιξα το στόμα μου, συνέχισε πριν καν αρθρώσω την πρώτη μου λέξη.

"Μπορεί να δοκιμάσει την τύχη του σαν μετανάστης. Αν τον δέχονται βέβαια κάπου. Τα ακούω αυτά που λένε, για την Αυστραλία που αναπτύσσεται ή για τη Γερμανία που της λείπει ειδικευμένο δυναμικό. Μιλάμε για δυο χώρες όπου υπάρχουν δικοί μας. Έστω κι έτσι, όμως, τον έλληνα θα διαλέξουν; Που τον θεωρούν εκ προοιμίου απαιτητικό και καλοπερασάκια; Κι ένα δίκιο, το έχουν."

Ήταν ανώφελο να διακόψω. Ήταν έτοιμος για το παρακάτω. Ρούφηξα μια ακόμη γουλιά από το φραπέ μου.  

"Να δουλέψει απ' έξω ή να δηλωθεί εκεί. Να μεταφέρει δηλαδή την έδρα του σε άλλη χώρα. Αυτό το κάνει η ναυτιλία εξ ορισμού. Το κάνουν οι υφαντουργίες και οι άλλες επιχειρήσεις που φεύγουν στα Βαλκάνια. Σιγά σιγά θα το κάνουν και τα άτομα. Γι' αυτούς όμως, φοβάμαι ότι είναι αδιέξοδο. Αργά ή γρήγορα, οι φαινομενικές ευκαιρίες εκλείπουν. Κάτι η ευρωπαϊκή ενοποίηση, κάτι οι διακρατικές συμφωνίες, κάποια στιγμή δε σε συμφέρει πια, κι άντε πάλι απ' την αρχή να ψάχνεσαι."

Άναψε τσιγάρο. Επιτέλους, ευκαιρία, κάτι να πω. "Σωστό, κι αν σκεφτείς επιπλέον ότι δεν είναι όλοι κινητικοί. Και στο κάτω κάτω, δεν μπορεί να αδειάσει η χώρα. Οι πολλοί θα μείνουν εδώ. Το θέμα είναι, αυτοί τι θα κάνουν."

Σιωπή για είκοσι δευτερόλεπτα. Στο τέλος μίλησε: "Ανυπακοή!"

"Δε σε είχα για Κουκουέ!" του αστειεύτηκα.

"Υπάρχουν δύο είδη", μου εξήγησε με σοβαρό ύφος. "Υπάρχει η, ας την πούμε, αστική ανυπακοή. Αυτή που θέλουν οι αριστεροί. Δεν πληρώνω, δε δουλεύω, δεν κάνω, δε ράνω, τα σπάω, τα σφάζω, τα μαχαιρώνω. Πόσοι όμως θα την ακολουθήσουν αυτή; Κάμποσοι. Το έδειξαν πρόσφατα και οι διαδηλώσεις με τους αγανακτισμένους και τα παρελκόμενά τους, στο Σύνταγμα ας πούμε. Πού ήταν κρυμμένοι τόσοι επαναστάτες, αυτό έλεγες. Όπως και με το Πολυτεχνείο, σε μια χώρα που γέμιζε τις πλατείες με τον Παττακό, ξαφνικά βγήκαν όλοι και φωνάζανε Κάτω Η Χούντα. Πού βρεθήκανε, ρώταγες. Έτσι και τώρα. Το πρόβλημα είναι στο μετά. Η άρνηση είναι εύκολη, τα χαλάς όλα, μετά τι κάνεις; Κι αυτό επίσης φάνηκε με τους αγανακτισμένους. Πήγαν να βγάλουν ανακοινώσεις, ούτε μωρά παιδιά τέτοια ανωριμότητα. Ένα κι ένα κάνουν τρία. Κικιρίκου."

Με κούρασαν όλα αυτά που έλεγε για κάτι τόσο πρόσφατο, που ακόμη δεν το έχω χωνέψει και αναλύσει. Ήθελα να περάσουμε στο άλλο, και ήλπιζα τελευταίο, σκέλος. "Και ποια είναι η άλλη ανυπακοή;"

Δεν δίστασε. "Η εδαφική!"

"Τι εννοείς;" τον ρώτησα με γνήσια απορία.

"Έχουμε νησιά, έχουμε χωριά, έχουμε βουνά. Είμαστε από επαρχία οι περισσότεροι, αν όχι οι ίδιοι τότε οι γονείς μας. Μας λένε να γυρίσουμε στη γη, διάφοροι που θεωρούν ότι η γεωργία μας έχει ανεκμετάλλευτες δυνατότητες ή που πονηρά κρύβουν αυτό που πραγματικά πιστεύουν, ότι παραμαζευτήκαμε πολλοί στην πόλη. Ναι, δε λέω, μπορούν κάποιοι από μας να ξαναγίνουν αγρότες. Αλλά όχι μόνο. 

Πάρε τα νησιά μας. Πολλοί τουρίστες πάνε κατευθείαν εκεί. Δεν τους νοιάζει να πάνε στην Αθήνα, στην Ελλάδα, πάνε κατευθείαν στο νησί που θέλουν. Πολλά νησιά μπορούν έτσι να ζήσουν από μόνα τους. Και με γεωργία βέβαια, και αλιεία και ό,τι άλλο παράγουν. Θέλει δουλειά το πράγμα. Αλλά η δυνατότητα υπάρχει. Και όχι μόνο στα νησιά. Δε θα σου πω για πετρέλαια και μεταλλεία, που κι αυτά υπήρχαν, κυρίως τα δεύτερα, και σιγά σιγά σβήσανε. Μπορείς όμως να οργανωθείς τοπικά και περιφερειακά. Να εκμεταλλευτείς υποδομές που ούτως ή άλλως τις έχεις πληρώσει, σε μεγάλο βαθμό. Να βγάλει από μέσα του την ενέργεια και τις δυνάμεις του ο κόσμος και να μην περιμένει να ταΐζεται από το κέντρο ως υπάλληλος."

Με άφησε άναυδο. Προσπάθησα, όσο έλειπε για να αγοράσει καινούργιο πακέτο, να σκεφτώ τα αντεπιχειρήματα. Τα πολιτικά εμπόδια απέναντι σε μια τέτοια επιχείρηση αυτονόμησης. Το πόσο ευάλωτες θα γίνονταν κάποιες περιοχές απέναντι σε εχθρική εισβολή, όσο κι αν στα αρματωμένα μέρη τυχόν επαναστάτες θα φρόντιζαν στα σίγουρα να οικειοποιηθούν τις αμυντικές εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό. Τη σύγκρουση ανάμεσα στο εθνικό κράτος, με το οποίο μάθαμε να ζούμε, και τη νεκρανάσταση των πόλεων-κρατών. Τα πρόβατα που φεύγουν απ' το μαντρί και τα τρώει ο λύκος...

Κι όμως, κι όμως... Η συζήτηση θα μπορούσε να συνεχιστεί αιώνια. Παρ' όλα αυτά, ξύπνησα. Στο κομοδίνο μου, φαρδύ-πλατύ, το ειδοποιητήριο της εφορίας για την έκτακτη εισφορά...

Νησιώτικα

Όταν το παιδί ήταν παιδί, για την ακρίβεια όταν ήμουν στην εφηβεία και μάθαινα γερμανικά, έμαθα ότι το δυτικό Βερολίνο ήταν νησί, όχι κλουβί - όπως τουλάχιστον είχε δηλώσει ο τότε δήμαρχος και μετέπειτα πρόεδρος von Weizsäcker στη συμπλήρωση 20 χρόνων από την ανέγερση του τείχους.

Παλιότερα ήξερα για το περιστρεφόμενο ρολόι της Αλεξάντερπλατς. Αυτή ήταν ανατολικά. Για να πας εκεί, όπως μας είχαν πει από το φροντιστήριο που οργάνωσε κανα-δυο εκδρομές με αυθημερόν επισκέψεις (σε μία τέτοια περίπτωση, ατυχής μαθητής άκουσα πως έμπλεξε με ανατολικούς συνοριοφύλακες και καθυστέρησε να επιστρέψει), άλλαζες δυτικά μάρκα σε ισόποσα ανατολικά, τα οποία βέβαια έπρεπε να τα καταναλώσεις στη DDR (ανατολική Γερμανία), γιατί δεν είχαν αξία οπουδήποτε αλλού.

Στην πρόσφατη επίσκεψή μου στο "Μουσείο DDR", επιβεβαίωσα ότι πιο γνώριμος ακόμη κι απ' τον βρετανικό (κι ας έζησα 1 χρόνο στο Λονδίνο) μου είναι ο ανατολικογερμανικός εθνικός ύμνος, το δίχως άλλο χάρη στις πολυάριθμες νίκες των αθλητών με τις μπλε εμφανίσεις στους αγώνες στίβου - πολύ πριν η χώρα μας περάσει από τη φάση της Μαρίζας Κωχ σε αυτή της Μαρίτας.

Εδώ και 22 χρόνια τα 481 τετραγωνικά χλμ. του δυτικού Βερολίνου (λίγο παραπάνω από το λεκανοπέδιο της δικής μας πρωτεύουσας) δεν αποτελούν πια νησί ή κλουβί. Θυμάμαι πολύ καλά το "Tor auf!" (Άρατε πύλας!) της 9/11/'89 και, λιγότερο καλά, κάποια από τα γεγονότα που προηγήθηκαν. Ωστόσο, στην ενιαία πια γερμανική πρωτεύουσα, μόλις πρόσφατα πρωτοπήγα. Δεν έτυχε νωρίτερα - και δεν το επιδίωξα. Ίσως, παράδοξα (και μάλλον άδικα, αν συγκρίνουμε τη στάση μου με τα συναισθήματα όσων ζούσαν σε πόλη με τείχος - ή και έχασαν δικούς τους ανθρώπους που προσπάθησαν να διαφύγουν), με την κατάργηση του φραγμού να έφυγε ένα μέρος της μαγείας, που αποτυπώθηκε το 1987 στα (κυρίως) ασπρόμαυρα πλάνα του Βέντερς.

Οι σοβιετικοί, ως πρώτοι αφιχθέντες στην πρωτεύουσα του Αδόλφου το '45, κράτησαν την κεντρική του περιοχή στον δικό τους τομέα και τη μετέπειτα DDR. Στο ανατολικό Βερολίνο βρίσκεται ένα πραγματικό νησί, αυτό των μουσείων - και τα σημαντικότερα κτίρια, συμπεριλαμβανομένου του ανακτόρου, που θα ξαναχτιστεί εκεί όπου ενδιάμεσα φιλοξενήθηκε η ανατολικογερμανική βουλή. Η οδός Υπό Τας Φιλύρας (Unter den Linden) είναι η ραχοκοκκαλιά του κέντρου. Ωστόσο, το αγαπημένο μου μνημείο - μη επισκέψιμο, αν δεν κάνω λάθος, παρά μόνο από αγγέλους - βρίσκεται στην προέκτασή της προς δυτικά. Στο παλιό νησί, δηλαδή (μισός νησιώτης κι εγώ, γαρ).

Παναγιά μου, Παναγιά μου, πού 'ν' τα αναβολικά μου;

Damar Tiyatrosu, Zeytinlik Camii

Θέατρο Νταμαριού, Τζαμί Ελαιώνα

Τα θερινά θεατράκια με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που, συνήθως, τέτοια εποχή ολοκληρώνονται, δεν έχω λόγο να τα αντιπαθήσω. Από τα φοιτητικά μου χρόνια θυμάμαι το Κατράκειο στη βήτα Πειραιώς, όπως βέβαια και άλλους χώρους (στάδια, πλατείες, παραλίες...). Ψηλομύτικα, ορισμένοι μιλούσαν για αρπαχτές καλλιτεχνών (ευτυχώς δεν άκουσα και για μπουλούκια), κάτι που θεωρούσα μάλλον άδικο. Αν αυτό που βλέπει ο κόσμος του αρέσει και το πληρώνει ασμένως, δεν είναι κακό να το απολαμβάνει μπροστά στην πόρτα του. Ενίοτε, μάλιστα, μπορεί να επισκεφτεί κανείς έναν τέτοιο χώρο εκδηλώσεων ακόμη κι αν δεν είναι στη γειτονιά του ή στον τόπο διακοπών του. Κάτι τέτοιο μου συνέβη πρόσφατα στο θέατρο Αλίκη Βουγιουκλάκη στα Βριλήσσια. Δεν θα σκεφτόμουν ποτέ να το επισκεφθώ, αλλά το έκανα πρόσφατα για να δω την Ευγενία στον Άμλετ. Βόλευε η ημερομηνία αλλά και ο τόπος - όπως είπα στην εξαδέλφη μετά το τέλος της ωραίας παράστασης, το διαλέξαμε διότι είναι στα μισά ανάμεσα στην Κόρινθο (τόπο κατοικίας) και στην Άνδρο (τόπο διακοπών, από τον οποίο επέστρεψε εκείνη τη μέρα η λοιπή οικογένεια).

Το θέατρο στα Βριλήσσια είναι ένα ακόμη παλιό νταμάρι. Οι κρυφοί φωτισμοί το κάνουν να δείχνει πιο συμπαθητικό τη νύχτα, το ίδιο και το γεγονός ότι ο μεταλλικός σκελετός των κερκίδων δεν φαίνεται. Για να μην αδικήσουμε τη συμπαθή γειτονιά των συνταξιούχων και των yuppies, σχεδόν πανομοιότυπα θέατρα υπάρχουν παντού. Ενίοτε έχουν και γούστο (όπως πιστεύω ότι είχε το θέατρο Γραμμών στη ζώνη ΟΣΕ στον Πειραιά, που ο μανιάτης δήμαρχος είπε ότι θα ξαναλειτουργήσει, ελπίζω να το κρατήσει μανιάτικο δηλ. να επιμείνει).

Τις δροσερές καλοκαιρινές νύχτες ο κόσμος περνάει συνήθως καλά και αυτό είναι σημαντικό. Ωστόσο, δεν θα έβλαπτε κανέναν αν οι χώροι αυτοί ήταν και λίγο πιο προσεγμένοι αισθητικά (όχι απαραίτητα πολυτελείς). Κι εγώ περνάω καλά όποτε κάνω τουρισμό στην προς ανατολάς γειτονική χώρα, αλλά θα προτιμούσα τα οικοδομήματά μας να μοιάζουν περισσότερο με αυτά του δυτικού μας γείτονα. Τώρα που δρομολογείται και το Ζεϊτινλίκ Τζαμι-ί, είμαι περίεργος να δω αν η εντύπωσή μου αυτή θα ενισχυθεί...