13 Σεπ 2019

Η χαμένη γνώση

Όλοι θυμόμαστε πού μάθαμε για τους Δίδυμους Πύργους, τι κάναμε εκείνη τη στιγμή, πώς αισθανθήκαμε. Αυτό που επιλέγουμε καμιά φορά να αποσιωπήσουμε είναι το πώς αντέδρασαν οι γνωστοί μας. Δεν μιλώ για την έκπληξη, την αμηχανία, τον αποτροπιασμό και άλλα ανθρώπινα μπροστά σε ένα τέτοιο γεγονός - τον χαμό χιλιάδων ανυποψίαστων που "βρέθηκαν στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή". Μιλώ για το "καλά να πάθουν", οι Αμερικανοί βεβαίως - κάπου θα το ακούσατε ή διαβάσατε, δεν μπορεί.

Ίσως παρασυρμένοι από την πολιτική στάση -τις ελληνοαραβικές φιλίες από εποχής Μπααθισμού, τον απαραίτητο αντιαμερικανισμό- αρκετοί ήταν αυτοί που είδαν μια εκδίκηση της γυφτιάς και ένιωσαν μια άγρια χαρά για τη ζημιά της υπερδύναμης. Κι εμείς που είμαστε μακριά από τέτοιες στάσεις, μόνο αρνητικά βλέπαμε την υστερία που αναπτύχθηκε σε πολλούς στις ΗΠΑ. Ξέραμε, τρομάρα μας, ότι άλλο το ισλάμ εν γένει κι άλλο ο τζιχαντισμός.

Η ψευδαίσθηση της ανωτερότητας εξαφανίστηκε στο τέλος της ίδιας δεκαετίας. Η απόφαση μιας έτσι κι αλλιώς αμφιλεγόμενης υπουργού παιδείας και θρησκευμάτων (όλοι οι ΥΠΕΠΘ είναι αμφιλεγόμενοι) μοιάζει να έδωσε το έναυσμα. Τζαμί στην Αθήνα. Δέος! Είχε προηγηθεί η "λεφτάδικη" αραβική πρόταση για κάπου στην Παιανία, που προσέκρουσε σε μια λογική εντυπώσεων: "θα προσγειώνεσαι στον Βενιζέλο, θα παίρνεις Αττική Οδό / Προαστιακό και το πρώτο που θα βλέπεις θα είναι ένας μιναρές;"

Σύντομα όμως φάνηκε ότι το ζήτημα ήταν πολύ περισσότερο από αισθητικό. Μπαίνοντας στην κρίση το 2009, οι ξένοι και δη οι μουσουλμάνοι είχαν αρχίσει να ενοχλούν. Δεν ήταν πια η πηγή εργατικών χεριών που τόνωνε την ευημερία μας, αλλά η μάζα ξένων σωμάτων -ξένων οπτικά και πολιτισμικά- που άλλαζε τα πληθυσμιακά δεδομένα σε πόλεις και ύπαιθρο.

Στη δεκαετία του 2010 η Αθήνα απέκτησε no-go areas και η εγκληματικότητα δεν ήταν αστεία υπόθεση. Η συσχέτιση όμως της εγκληματικότητας με το θρήσκευμα είναι μια αναπόδεικτη υπόθεση. Το δε σύγχρονο κράτος που καυχιέται ότι αποτελεί μέρος της "παλιάς Ευρώπης" δεν νοείται να καλλιεργεί προκαταλήψεις ως προς την πίστη του καθενός - κατοίκου, μετανάστη ή επισκέπτη. Έμειναν λοιπόν οι λίγοι που σιγά-σιγά δούλεψαν για το λογικό: το να βρεθεί ένας χώρος για Μεσανατολίτες, Νοτιοασιάτες και οποιουσδήποτε άλλους (που αριθμούν δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες) πιστεύουν στο ισλάμ και θέλουν να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Το να γίνει αυτός ο χώρος υπό την αιγίδα του ελληνικού δημοσίου και όχι ως παρέμβαση ή δωρεά οποιουδήποτε καλοθελητή - πετρελαιά ή επεκτατικού γείτονα. Και το να δοθεί κάτι στοιχειωδώς αξιοπρεπές που θα τιμά συνολικά τη χώρα.

Σε αυτό το τελευταίο, αποτύχαμε. Η Ελλάδα είχε μουσουλμανική παρουσία αιώνων σε πολλά εδάφη της. Το μαρτυρούν τα πολυάριθμα μνημεία - στην ίδια την Αθήνα και στις άλλες πόλεις της ηπειρωτικής και νησιωτικής χώρας που είχαν μωαμεθανούς κατοίκους πριν την ανταλλαγή του 1924. Η χώρα έχει επίσης αναγνωρισμένη και προστατευόμενη μουσουλμανική μειονότητα, γηγενών (κάποιοι εξ αυτών είναι και σλαβόφωνοι) που εξαιρέθηκαν ρητά από τις προβλέψεις της Λωζάννης. Μέρος των παλιών μουσουλμάνων ήταν εξισλαμισμένοι Έλληνες, που μάλιστα έμειναν ελληνόφωνοι και -πλην των περιόδων έντασης- συνυπήρχαν στους διπλανούς μαχαλάδες, με ουκ ολίγα περιστατικά συνεργασίας, φιλίας, έως και "απαγορευμένου" έρωτα.

Θέλω να πω ότι, σε αντίθεση με πολλούς πανικόβλητους Ευρωπαίους και Αμερικανούς που ανακάλυψαν το ισλάμ λόγω της μετανάστευσης και δεν ξέρουν τι να κάνουν με αυτό, εμείς δεν έχουμε καμιά δικαιολογία άγνοιας. Ούτε μπορούμε να επικαλεστούμε ότι δήθεν η κουλτούρα αυτή μας είναι ξένη. Στη χώρα με ικανότατους αρχιτέκτονες, είναι χαμένη ευκαιρία το να μη φτιαχτεί ένα αξιοπρεπές τζαμί που να θυμίζει κάπως την αρχιτεκτονική παράδοση των Βαλκανίων, στα οποία δεν παύουμε να ανήκουμε. Δεν μπορεί να μη χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, μοτίβα με καμπύλες ή να μην τοποθετείται κάτι στη στέγη που να θυμίζει το κεραμίδι. Δεν μπορεί το τέμενος της Αθήνας να είναι ένα κουτί, αισθητικής προκάτ. Κι αν δεν αντέχουμε την ιδέα ενός μιναρέ κρυμμένου σε μια πρώην ναυτική βάση του Βοτανικού, υπάρχουν τόσα και τόσα στοιχεία που μπορούν να δώσουν μια αίσθηση μέτρου και αρτιότητας, που υποτίθεται είναι και το ζητούμενο όταν παίρνεις πάνω σου την υλοποίηση. Ειδικά όταν έχεις -έστω καλά κρυμμένη κάπου- και μια συλλογική σοφία αιώνων, που σε βοηθά να καταλάβεις (σε αντίθεση με τον αγριεμένο αστυνομικό της ταινίας του Spike Lee) ότι ο τουρμπανοφόρος Σιχ δεν είναι "φάκιν' Άραμπ".


24 Αυγ 2019

Το τραγούδι που (παραδόξως) μου κόλλησε το καλοκαίρι

Τον σκοπό τον έμαθα διά της επανάληψης, τον καιρό που η κρατική μας τηλεόραση ένιωθε υποχρεωμένη να προβάλλει τακτικά μια εκπομπή για την Κύπρο – το εθνικό πένθος που φορούσαμε μετά το ’74, όλοι μας, ακόμη κι όσοι ήμασταν πολύ μικροί να το καταλάβουμε. Το μουσικό θέμα της εκπομπής ήταν instrumental και παρέπεμπε σε βράκες και μαντίλες: ως παιδιά της πόλης δεν πολυνοιαζόμασταν τότε για το είδος. 
Πολύ αργότερα συνειδητοποίησα ότι το συγκεκριμένο τραγούδι είχε μπει στα ελλαδικά αυτιά κάποια χρόνια νωρίτερα, με κάτι παραπάνω από τη φολκλόρ γραφικότητά του. Το ’70, ο Κύπριος Μιχάλης Βιολάρης -με σπουδές στη Φιλοσοφική του Καποδιστριακού- είχε εγκαταλείψει το λουκ του νέου κύματος κι είχε γίνει ένας ακόμη καλλιτέχνης του ελληνικού σοφτ στερεώματος, με την απαραίτητη μαλλούρα και το χοντρό σκελετό στο γυαλί. 
Με την εισαγωγή της Τηλλυρκώτισσας μεταφερόμαστε στο ελαφρολαϊκό ηχόχρωμα της διασκέδασης που έγινε mainstream τον καιρό της χούντας. Επιπλέον, ακόμη και πριν ακουστούν τα διαλεκτικά λόγια, ταξιδεύουμε σε αυτό που φανταζόταν τότε ο Έλληνας για την Κύπρο: έναν ηλιόλουστο τόπο τουρισμού, ένα έξτρα μπόνους παράρτημα της Ελλάδας που θεωρούσαμε ότι το είχαμε under control – κάτι που έδειχνε, ξεκάθαρα, πόσο λίγο την καταλαβαίναμε.
Σχεδόν τόσο λίγο, όσο και τους στίχους. Σαν να μην έφταναν ιδιωματισμοί όπως το μιτσίν (μικρό) και η πελλή (τρελλή), η παραδοσιακή Τηλλυρκώτισσα τραγουδιέται σε ένα είδος κορακίστικων, που αν δεν το προσέξεις σου ακούγεται λίγο σαν το γρατζούνισμα μιας κυπριακής λύρας. Τα βερεβέν και βαραβάν που παρεμβάλλονται ανάμεσα στις συλλαβές υποτίθεται ότι δυσκόλευαν τους αλλόγλωσσους – αν υποθέσουμε ότι υπήρχαν πολλοί τέτοιοι στο νησί παλιότερα ή ότι θα ενδιαφέρονταν να αποκρυπτογραφήσουν ένα τραγούδι για άστρα, πλανήτες, αγέρα(ν) και θάλασσα(ν). 
Δεν ξέρω πόσο κέφι μπορούσε να κάνει ο Ελλαδίτης με το ακατάληπτο τραγούδι – οι στημένες σκηνές της λάιβ εμφάνισης του Βιολάρη σε ταινία του 1975 δεν βοηθούν να συμπεράνουμε. Στους περισσότερους μάλλον δεν θα σήμαινε τίποτα και η περιοχή στην οποία αναφέρεται. Η Τηλλυρία, χερσόνησος στα βορειοδυτικά μεταξύ Λεύκας και Πόλης, ήταν πεδίο συγκρούσεων τον Αύγουστο του 1964 – σε αντίποινα για την επίθεση του Γρίβα ή «Διγενή» στον τουρκοκυπριακό «θύλακα», η τουρκική αεροπορία βομβάρδισε ελληνοκυπριακούς στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους. 
Ποιος νοιαζόταν όμως το ’70 για όλα αυτά; Under control ήταν όλα, και τότε και στα μέσα Ιουλίου του 1974. Ο «Διγενής» είχε πεθάνει, όμως ο άξιος διάδοχός του Σαμψών τα είχε όλα μελετήσει, ακόμη και την ώρα εκδήλωσης του πραξικοπήματος – στις οχτώ και τέταρτο για να έχει κοπάσει το πρωινό τράφφικ. Το είπε και στο ραδιοφωνικό του διάγγελμα όταν ανέλαβε, ότι όλα τα ζητήματα θα αντιμετωπίζονταν «διά σοβαρής μελέτης και ρεαλιστικής πολιτικής». 
Και σήμερα που οι μελέτες και τα σχέδια επίλυσης δείχνουν να έχουν στερέψει, μια από τις μικρές παρηγοριές είναι η επιμονή κάποιων από τι δύο μεριές της πράσινης γραμμής να βρίσκουν σημεία επαφής. Μεταξύ άλλων, στα τραγούδια, και δη στην Τηλλυρκώτισσα, που εδώ και αρκετά χρόνια κυκλοφορεί και σε τουρκική εκδοχή. Χωρίς κορακίστικα.

8 Αυγ 2019

Γαύριο Άνδρου - Ιδέες για καλύτερη κυκλοφοριακή λειτουργία

Το παρόν δεν αποτελεί παροχή συμβουλών, ούτε βεβαίως μελέτη. Είναι μια άσκηση επί χάρτου που μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ή απορρίψει οποιοσδήποτε αρμόδιος ενδιαφέρεται για την καλύτερη κυκλοφοριακή λειτουργία του τόπου όπου κάνω διακοπές. Είναι μια πρόταση "της φτήνειας": δεν συνιστά μεγάλα οδικά έργα, απλά καλύτερη αξιοποίηση των ήδη υπαρχουσών υποδομών. (Το νησί χρειάζεται συστηματική δουλειά - και δαπάνες - στη συντήρηση του οδικού του δικτύου, που αν συνεχίσει έτσι θα καταστεί τραγικό.) 

Καλό θα ήταν οι αρμόδιες αρχές να προσλάβουν επαγγελματία (πιστοποιημένο) αξιοποιώντας οποιαδήποτε από τις πολλές δυνατότητες προκήρυξης και χρηματοδότησης υπάρχουν. Κακό θα ήταν να μείνει στην αδράνεια όπως έμειναν εδώ και δεκαετίες οι προκάτοχοι και να θεωρήσει ότι όλα βαίνουν καλώς. Ένα λειτουργικότερο και ελκυστικότερο λιμάνι είναι όφελος για ολόκληρο το νησί και πρωτίστως για τον τόπο στον οποίο μπορείς να έρθεις ακόμη και χωρίς αυτοκίνητο και να κάνεις τα πάντα πεζός. Η παρούσα πρόταση είναι εθελοντική, του τύπου "ρίχτο στο γιαλό" - απεικονίζεται με υπόβαθρο από το ελεύθερα διαθέσιμο λογισμικό "Open Street Maps", είναι φτιαγμένη αποκλειστικά ως απασχόληση ελεύθερου χρόνου και εθελοντική συνεισφορά σε έναν διάλογο που πρέπει να γίνει. 

(1) Μονοδρομήσεις. Η κίνηση τόσο των αυτοκινήτων όσο και των πλοίων έχει αυξηθεί. Ο δρόμος πρόσβασης στο λιμάνι είναι πολύ στενός. Πριν πολλά χρόνια επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί ο εσωτερικός δρόμος (συνέχεια της οδού προς Βιτάλι) ως παρακαμπτήριος για βαριά οχήματα - ωστόσο, ούτε αυτός υπερτερεί σε πλάτος. Για περιφερειακή οδό σε νέα χάραξη λέγονταν πολλά στο παρελθόν, ήμασταν νιοι και γεράσαμε. Το γενικό σχήμα "έξοδος μέσω Βάρδιας, είσοδος μέσω εσωτερικής οδού" δείχνει το μόνο βιώσιμο σχήμα διαχείρισης του κυκλοφοριακού φορτίου. Με ελάχιστες τοπικές παρεμβάσεις (π.χ. διευκόλυνση στροφής στην περιοχή του σχολείου) θα είναι εφικτή η καλύτερη κυκλοφορία αφενός, η διαμόρφωση στοιχειωδών πεζοδρομίων αφετέρου. Τα ενδιάμεσα δρομάκια ανάμεσα στους δύο μονοδρόμους θα μπορούν να χρησιμοποιούνται όπως περίπου και σήμερα για την μεταξύ αυτών επικοινωνία. 











(2) Παραλιακό μέτωπο. Το παραλιακό μέτωπο είναι προικισμένο με μεγάλο πλάτος, που πρέπει να αξιοποιηθεί αποτελεσματικότερα. Δεν δικαιολογείται να αποτελεί πρόβλημα η στάθμευση των πολλών δεκάδων (όχι όμως και χιλιάδων) οχημάτων που επισκέπτονται το κέντρο του οικισμού σε ώρες "αιχμής" (μεσημεριανά ψώνια, βραδινή έξοδος). Δεν συνυπολογίζονται εδώ τα οχήματα όσων ταξιδεύουν, μιας και έχουν τους δικούς τους χώρους στην οριοθετημένη ζώνη του λιμένα. 

Δεν δικαιολογείται επίσης με τόσο διαθέσιμο χώρο να μην υπάρχει η δυνατότητα ασφαλούς κίνησης πεζών ανά πάσα στιγμή ή αυτή να περιορίζεται σε ένα στενό διάδρομο ανάμεσα σε τραπεζοκαθίσματα και κτίρια. 

Τέλος, δεν έχουν κανένα νόημα τα πολλαπλά δρομάκια ανάμεσα στους "περιστεριώνες" και τις άλλες διαμορφώσεις, όπου δεν καταλαβαίνει κανείς ποιος έχει την προτεραιότητα. Η εικόνα εκεί είναι σχεδόν τριτοκοσμική. 

Η παραλία διακρίνεται σε δύο τμήματα:

(Α) Βόρεια του λιμένα: Το άφθονο πλάτος επιτρέπει τη διαμόρφωση μιας λεωφόρου με νησίδα και λωρίδες παράλληλης στάθμευσης και ανετότερα πεζοδρόμια από ό,τι σήμερα. Ξεχνάμε προς το παρόν τα όνειρα για συνέχεια του παραλιακού μετώπου προς βορρά (αν υπάρξει τέτοια εξέλιξη, αλλάζουν τα δεδομένα και διευκολύνεται η σύνδεση παραλιακού και εσωτερικού δρόμου). 




















(Β) Στο ύψος του λιμένα: Ο χώρος είναι ακόμη πιο μεγάλος και με μια καλύτερη διαμόρφωση θα μπορεί να αποφεύγεται το δυσάρεστο φαινόμενο, να αναστατώνεται αχρείαστα ο οικισμός όποτε υπάρχει άφιξη/αναχώρηση πλοίου. Αυτό προϋποθέτη πλήρη επαναδιαμόρφωση των νησίδων που έχουν αποδειχθεί δυσλειτουργικές και σπάταλες σε χώρο. Στο λιμάνι υπάρχει χώρος για μια συνεχόμενη λωρίδα [πορτοκαλί] "ειδικών χώρων στάθμευσης" (ταξί, λεωφορεία, ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα) και ακόμη μεγαλύτερες εκτάσεις [γαλάζιες] για διαμόρφωση πάρκινγκ ΙΧ (σωστά διαγραμμισμένων ώστε να λειτουργούν με τάξη). 

Η θέση της μεγάλης γαλάζιας έκτασης είναι ενδεικτική. Θα μπορούσε να είναι και ανατολικά, δηλ. συνεχόμενα με τα τραπεζοκαθίσματα. Ωστόσο με τον τρόπο που εμφανίζεται επιτρέπει "κυκλικές" κινήσεις στο σύνηθες σενάριο αναζήτησης θέσης στάθμευσης. 

Όλα αυτά μπορούν να συνυπάρξουν -και εδώ- με ανετότερα πεζοδρόμια και σαφέστερα σημεία διάσχισης - αλλαγής πορείας. Επίσης, όλα αυτά αφήνουν ανεπηρέαστες τις τρεις πύλες του λιμανιού. Στη λεπτομέρειά τους αυτές οι ρυθμίσεις θα πρέπει να καθοριστούν με συνεννόηση μεταξύ Λιμενικού Σώματος και Δήμου/Περιφέρειας (με γνωμοδότηση Αστυνομίας για τροχονομικά θέματα). 



6 Ιουλ 2019

Το "Ζ" και τα κονσερβοκούτια

Το small and beautiful κόμμα της ενιαίας αριστεράς το 1989 δεν έκανε την ανατροπή που θα ήθελε. Όσοι το στηρίξαμε χωρίς να προερχόμαστε από τα δύο κύρια συστατικά του, ελπίζαμε ότι υπήρχαν κι άλλοι σαν κι εμάς. Σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι, ανεξάρτητοι που -όπως με έπεισε ένας φίλος- θα βρίσκαμε κάτι θετικό κι ελπιδοφόρο. Τελικά ο "ΣΥΝ" έπιασε 13 τοις εκατό, ακριβώς το ένα τρίτο των ψήφων του αντίπαλου δέους - του Πασόκ που ναι μεν έπεσε κάτω από το 40 αλλά δεν φυλλορρόησε ακριβώς. Η συνέχεια είναι γνωστή, χιλιομελετημένη και με ερμηνείες που ποικίλουν ανάλογα με τις συμπάθειες του καθενός.

Από το 2012 και μετά στον ευρύτερο αριστερό παραταξιακό χώρο οι όροι έχουν αντιστραφεί. Η μεγάλη δύναμή του είναι πια ο Σύριζα, η ριζοσπαστικότερη (για κάποια χρόνια) μετεξέλιξη του Συνασπισμού. Στην τωρινή κυβερνητική φθορά, το ΚινΑλ (δηλαδή το Πασόκ) ελπίζει ότι θα παραμείνει ή μάλλον θα ξαναγίνει σημαντική παραταξιακή δύναμη. Το αποτέλεσμα της αυριανής ψηφοφορίας (7 Ιουλίου) θα δείξει τι ακριβώς θα συμβεί, ωστόσο με βάση τις ευρωεκλογές και όλες τις δημοσκοπήσεις και εκτιμήσεις, η σχέση Σύριζα-Κινάλ είναι περίπου η ίδια με αυτήν των Πασόκ-ΣΥΝ του '89: τρία προς ένα.

Τα ποιοτικά στοιχεία σήμερα είναι δυσμενέστερα για τον Σύριζα από ό,τι ήταν το 1989 για το Πασόκ - και εύλογα: Εδώ και δέκα σχεδόν χρόνια δεν έχει υπάρξει κόμμα άνω του 40% (κάποιοι λένε ότι αυτό θα σταματήσει αύριο με τη ΝΔ). Για τον Σύριζα έχει μια βάση ο ισχυρισμός ότι υστερεί σε δεσμούς με κοινωνικές ομάδες και παραγωγικές τάξεις και για πολλούς αυτό εξηγεί την κατάρρευσή του σε επίπεδο περιφερειών και δήμων. Θα μεταφραστεί αυτό όμως σε μετακίνηση ψηφοφόρων από τον Σύριζα στο ΚινΑλ, τόσων ώστε ακόμη και στις συνθήκες πόλωσης να διατηρηθεί τουλάχιστον το 3:1 (ή και να εξασφαλίσει διψήφιο ποσοστό το κόμμα υπό τη Φώφη Γεννηματά);

Το ΚινΑλ δεν προκάλεσε ιδιαίτερο θόρυβο και το στοίχημα είναι αν -ως θέσει κεντρώο κόμμα- θα αντέξει μέσα στην πόλωση από τα δύο μεγάλα. Η λογική λέει ότι δεν θα φτάσει εύκολα το ποσοστό των ευρωεκλογών: οι αντισύριζα θα τείνουν να στηρίξουν ΝΔ και οι αντιδεξιοί Σύριζα. Η υπόθεση Βενιζέλου δεν μπορώ να καταλάβω πώς θα βοηθήσει το ΚινΑλ (όπως αρκετοί αναλυτές θεώρησαν), δεδομένου ότι το κόμμα δεν έχει και πάρα πολλά στελέχη με αυτή την εμπειρία. Κι όσο για το σποτ με τα κονσερβοκούτια, είναι μια θλιβερή απόπειρα να διεκδικήσει το κόμμα έναν ρόλο που δεν μπορεί να έχει πια. Δεν μπορεί να ηγηθεί ενός μετώπου και ταυτόχρονα -εμφανιζόμενο ουσιαστικά ως "καλός Σύριζα"- διώχνει μετριοπαθείς προς τη Νέα Δημοκρατία.

Το διαφημιστικό αυτό μου θύμισε το κανάλι του Κουρή, που το βράδυ της παραμονής των εκλογών 1990 είχε παίξει το "Ζ" του Γαβρά. Ωραία η ταινία, αλλά στο τέλος της -κουρασμένος από την πασοκική χειραγώγηση- ένιωσα την έντονη ανάγκη να ψηφίσω, για πρώτη μου φορά, Μητσοτάκη. Πέραν των άλλων, το σποτάκι του Κινήματος Αλλαγής απλά δεν βλέπεται. Οπότε, καταλαβαίνετε.


13 Ιουν 2019

Έρχεται (τι όμως;)

Μια πρόσφατη πλάκα με έναν καλό φίλο είχε να κάνει με την εθνική ποδοσφαίρου "επί Σύριζα" και παλιότερα. Επιχειρώντας να κάνω τον ακριβολόγο, του θύμισα ότι η πρώτη ήττα από τις νήσους Φερόες συνέβη επί Σαμαρά, το 2014. "Ναι, αλλά τότε ο Σύριζα ερχόταν!" μου απάντησε με αμείωτη διάθεση χαβαλέ.

Το κλείσαμε εκεί, αλλά η στιχομυθία ήταν αφορμή προβληματισμού. Πότε τελικά άρχισε να αφήνει το στίγμα της η αντιμνημονιακή ορμή; Αυστηρά μιλώντας η απάντηση είναι μονοσήμαντη - τον Ιανουάριο 2015 με τον σχηματισμό κυβέρνησης Τσίπρα-Καμμένου. Για αυτά της τα πεπραγμένα μπορεί να κριθεί και μόνο, πρωτίστως πολιτικά αλλά και με οποιονδήποτε άλλο τρόπο προβλέπει η έννομη τάξη και οι κανόνες του πολιτεύματος. Οι εκλογές που έρχονται θα δείξουν τι επιθυμούν οι πολίτες, αυτός είναι ο τρόπος και κανένας άλλος. Έως τις 7 Ιουλίου τουλάχιστον, άρα για σχεδόν 4,5 χρόνια, έχουμε μια κυβέρνηση συγκεκριμένης (δι)κομματικής στήριξης.

Η επιρροή όμως άρχισε πολύ νωρίτερα από τη νίκη στις εθνικές εκλογές. Πριν και από τις ευρωεκλογές της προηγούμενης χρονιάς, που ήταν το προανάκρουσμα. Ο Σύριζα "ερχόταν" σχεδόν με μαθηματική ακρίβεια από το 2012. Ένας άλλος φίλος τον είχε αποκαλέσει "τον τελευταίο μεσεγγυούχο".

Οι πρώτες εκλογές έγιναν Μάιο του 2012 (την πρώτη Κυριακή) και όπως όλοι θυμόμαστε ήταν η πρώτη ένδειξη ότι κάτι αλλάζει - με δεύτερον τον Σύριζα μπροστά από το Πασόκ, και κανένα κόμμα άνω του 20%.

Τον ίδιο Μάιο -με μια προσωπική αφορμή- συνειδητοποίησα ότι η χώρα ήταν εύθραυστη από όσο νόμιζα, κάτι που ένιωσα να γίνεται αισθητό και στον μικρόκοσμο όσων από εμάς δεν είχαμε πάθει κάτι σοβαρό (ανεργία, κατάρρευση εσόδων κ.λπ.). Οι εμπορικές τράπεζες βρίσκονταν σε πανικό, καθώς κέρδιζε έδαφος ένα κλίμα ανταρσίας απέναντι στα συμφωνηθέντα. Κι όσο κι αν δεν είναι τίποτε απόλυτα προσωποποιημένο, είναι γεγονός ότι η στάση Λαφαζάνη -που έθεσε ανοιχτά θέμα εξόδου από το ευρώ- σήμανε καμπανάκι.

Η χώρα ήταν σε ομηρία, άμεση συνέπεια της οποίας ήταν η πόλωση (από 10 μονάδες κέρδισαν ΝΔ και Σύριζα μέσα σε ένα μήνα - λέτε να γίνει κάτι παρόμοιο και τώρα;) αλλά και η υποχρέωση που αισθάνονταν όλοι να δείξουν ότι κατά βάθος είναι αντιμνημονιακοί. (Θυμάστε τον Σαμαρά που έσκιζε τα μνημόνια κάθε μέρα, σελίδα-σελίδα;) Η πολιτική πίεση, εκτός από τις συστηματικές διαδηλώσεις και απεργίες, πήρε και άλλες μορφές που έως τότε δεν είχαμε συνηθίσει. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν τα πανεπιστημιακά "ντου": παρεμποδίσεις λεκτικές αλλά και φυσικές, πολύ πέρα από το heckling και αντίθετα με κάθε έννοια ισηγορίας. Εξίσου παράλογη έως και εμπρηστική ήταν και η εξουσία, αν θυμηθούμε την ιστορία της ΕΡΤ που έγινε ΝΕΡΙΤ - συναγωνιζόμενη σε αγαρμποσύνη τις λεωφορειακές ΣΕΠ, σκοτεινή σελίδα του πατρός Μητσοτάκη.

Την άνοιξη του 2012, αμέσως μετά τον πρώτο ενθουσιασμό από τα ψαλιδισμένα ποσοστά του παλιού δικομματισμού, ο προβληματισμός ήταν βαθύς. Προσωπικά, τότε ήταν που άρχισα να αναζητώ διεξόδους εκτός της χώρας.

Επτάμισι περίπου χρόνια είχε κρατήσει η πολύ πιο σκοτεινή ανωμαλία του παρελθόντος που δεν ζήσαμε (αν και είμαστε πεπεισμένοι ότι θα αισθανόμασταν "αντιστασιακοί", οι περισσότεροι): η αρχική αναμονή, για κάποιους (λίγους;) ανακούφιση, σύντομα τελείωσε, καθώς ήταν φανερό ότι η χώρα έμπλεξε σε περιπέτεια. Οι εκλογές ήταν και το 1967 (όπως και το 2012) προγραμματισμένες για την πρώτη Κυριακή του Μαΐου, τις σταμάτησαν όμως (τότε, και δυο ακόμη φορές) τα άρματα.

Επτάμισι περίπου είναι και τα χρόνια που μεσολαβούν από τα "μεταγωγικά που μετέφεραν ευρώ" (αλήθεια; ψέμα; φήμη σίγουρα) έως τον προσεχή Ιούλιο και το μόνο που θέλω να βλέπω είναι όλο και περισσότερα σημάδια ομαλής και λογικής μετάβασης από την αντιμνημονιακή παλαβομάρα - που βρήκε την κορύφωσή της με τη μνημειώδη στιγμή ανελευθερίας των capital controls και ενός ακόμη πρόχειρου, παρορμητικού ιουλιανού δημοψηφίσματος - σε μια κανονική, όσο μπορεί να γίνει (επί συνθηκών enhanced surveillance), πραγματικότητα.

Τα εισιτήρια της καθόδου για τις εκλογές, πάντως, τα έχουμε βγάλει μετ' επιστροφής...

14 Μαΐ 2019

Γιατί όχι Σύριζα

Μέχρι περίπου την εποχή της Γένοβας μπορούσα να τους παρακολουθήσω και ώς ένα σημείο να ταυτιστώ. Ώς ένα σημείο, γιατί δεν με βοηθάει η ηλικία: Όταν έγινε η διάσπαση εγώ γεννιόμουν και δεν πρόλαβα να γίνω "ρηγάς" (ή "ρήγας", δεν έμαθα καν πώς λέγονται στον ενικό, όπως κι αν οι γυναίκες ήταν "ρηγίτισσες" ή "ρήγισσες"). Θα μπορούσα, αν ήμουν των νεολαιών, τους ανακάλυψα όμως όταν έγινα ψηφοφόρος κι όταν δικοί μου άνθρωποι μού είπαν ότι με τοποθετούν εκεί. Μου το είπαν λίγο συγκαταβατικά κιόλας, για τους πολλούς δεν ήταν σοβαρό αυτό, τον Λεωνίδα Κύρκο "τον αγαπάνε όλοι αλλά κανείς δεν τον παντρεύεται". Και άδικο δεν είχαν, το '81 δεν μπήκε στη Βουλή και αργότερα ως Συνασπισμός -όταν τελείωσε το βραχύβιο πείραμα της συμπαράταξης που ένωσε την ΕΑρ, πρώην ΚΚΕ εσ., με το ΚΚΕ- έγινε το αντίστοιχο (αριθμητικά) του γερμανικού FDP. Το κόμμα του Γκένσερ, σύμμαχος πρώτα των σοσιαλδημοκρατών και μετά των χριστιανοδημοκρατών, το κορόιδευαν παραφράζοντας την ακροστοιχίδα του σε "Φάστ Ντράι Προτσέντ", σχεδόν τρία τοις εκατό. Ποιος δεν θυμάται το 2,94 του φθινοπώρου του 1993; (Ήμουν κι εγώ εκεί.) Ποιος δεν ξέρει ανθρώπους που ψήφισαν (σόρρυ, που δήλωσαν πως ψήφισαν) ΣΥΝ στις ευρωεκλογές του '94 (ήμουν), στις εκλογές του '96 που ο Σημίτης δεν έχανε από τον Έβερτ (δεν ήμουν), το '99 και το 2000 (ούτε που θυμάμαι, πραγματικά!).

Υπήρχε και στις σχολές ο "χώρος" της μη κομμουνιστικής αριστεράς, μεγαλύτερος σε δύναμη αλλά και διασπασμένος. Οι Μπανιάδες -σε εμάς τουλάχιστον- είχαν το πάνω χέρι, το αντίθετο από ό,τι στην κεντρική πολιτική σκηνή. Οι διάφορες Συσπειρώσεις, πιο ακραίες για την όποια φιλοσοφία μου, ομοίως ήταν υπολογίσιμες, σε βαθμό που με έκανε να αναρωτιέμαι (μη έχοντας παραδείγματα, αντίστοιχα των κνιτών και ρηγάδων που μεταλλάσσονταν σε πασόκους επί δικομματισμού): Καλά, τι γίνονται οι συσπειρωσάκηδες όταν μεγαλώσουν;

Η δημιουργία του ΣυΡιζΑ ήταν μια στρατηγική κίνηση που έδωσε την απάντηση σε αυτό ακριβώς το τελευταίο ερώτημα. Η αριστερά αγκάλιασε το κίνημα αντίθεσης στην παγκοσμιοποίηση. Και κάπου εκεί με έχασε. No hard feelings, απλά κινήσαμε για αλλού και δεν ξανασυναντηθήκαμε έως τώρα. (Ποτέ δεν λέω ποτέ.)

Με το μαοϊκό ρητό "μεγάλη αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση" δεν τα πάω καλά. Και κάθε άλλο παρά συντηρητική θεωρώ ότι είναι η σκέψη μου. Στα διάφορα τεστ βγαίνω στην libertarian μεριά του κάθετου άξονα (και οριακά liberal ή κεντρώος στο παραδοσιακό οριζόντιο δίπολο δεξιάς-αριστεράς). Πιστεύω όμως στις αλλαγές της προόδου, της ήπιας ανηφόρας που γυμνάζει την κοινωνία και τον άνθρωπο, και όχι της πτώσης, του τραυματισμού, του roller coaster κι όποιον πάρει ο χάρος.

Αναγνωρίζω ότι η ανθρώπινη ιστορία χαρακτηρίζεται από επαναστάσεις και τομές. Ότι οι χώρες όπου ζούμε (αλλά και οι κοινωνικές κατακτήσεις όπως και τα τεχνολογικά επιτεύγματα) προέκυψαν και σφυρηλατήθηκαν μέσα από βία. Συναρπαστικές εποχές για όσους επέζησαν από αυτές ή τις μαθαίνουν από τη λογοτεχνία. Και άγριες, ωστόσο, βάρβαρες, σκληρές, που πολλούς τους αποτελείωσαν.

Είχαμε την τύχη να μένουμε σε μια περιοχή του κόσμου που κατάφερε να αποφύγει τον πόλεμο και τα κακά που φέρνει (θανάτους και τραυματισμούς για ουκ ολίγους, αλλά και καταστροφή και εξαθλίωση για όλους σχεδόν) για όσο με θυμάμαι και για μια γενιά σχεδόν ακόμη, πριν από μένα.

Με αυτή την Ευρώπη, τη δυτικότερη, πάντα (όσο υπάρχει Ελλάδα) το ζητούμενο ήταν να συγκλίνουμε. Μέρος αυτής της μακράς διαδικασίας είναι η ώσμωση με τις υπόλοιπες χώρες και η υπέρβαση των στενών ορίων του κάθε κράτους. Αν και δεν πιστεύω ότι μπορούν να υπάρξουν Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης -η Αμερική είχε τη δική της ιστορία απελευθέρωσης από τη Βρετανία και συνένωσης πρώην αποικιών, όχι διακριτούς λαούς με κυρίαρχη την αλληλοδιαμάχη στους αιώνες και ιδίως στον 20ό- ωστόσο πάντα πίστευα ότι υπάρχει έδαφος αλλά και λόγος για στενότερες σχέσεις και κάποιου είδους ενοποίηση.

Αυτή (η νυν ΕΕ) -και όχι κάποια βαλκανική ή μεσογειακή ένωση, ούτε φυσικά καμιά από τις αυτοκρατορίες του παρελθόντος- είναι η υπερεθνική ομάδα με την οποία βρίσκω αυτονόητο να διατηρούμε ενωμένες τις δυνάμεις μας σε έναν κόσμο που, ναι, παγκοσμιοποιείται. Και αντί για φόβητρο, η λέξη από Π θα έπρεπε να ηχεί ως ευκαιρία, για τη χώρα και τον λαό (ήδη πριν υπάρξει το τρέχον κράτος) που δραστηριοποιείται από αιώνες στο διεθνές εμπόριο και την παλαιόθεν "παγκοσμιοποιημένη" ναυτιλία.

Τις φοβίες δεν τις καλλιέργησε μόνο ο Σύριζα της μετα-Γένοβας, ούτε και είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Θεωρώ όμως ότι υπήρξε η δύναμη που κατά κύριο λόγο τις τροφοδότησε και εκμεταλλεύτηκε στην Ελλάδα. Ωφελήθηκε σαφέστατα από το φρενάρισμα της Ελλάδας μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, που από μόνοι τους -στα δικά μου μάτια- συμβολίζουν την (δομική;) αδυναμία προβολής της ήπιας ανηφόρας που προανέφερα ως προτύπου και οράματος. Ο παλιός δικομματισμός προτίμησε να μην κάνει τις αλλαγές ωρίμανσης και ενδυνάμωσης και άφησε μια "τρόικα" ξένων να κάνει τη δύσκολη δουλειά από το 2010 και μετά.

Ο Σύριζα, αφού αντιτέθηκε στα περιοριστικά μέτρα των δανειστών (γιατί ήξερε μόνο να αντιτίθεται) και συνέπηξε μια μεγάλη πλειοψηφία υπέρ ανάκτησης της εθνικής κυριαρχίας (το 61% του Όχι), αναγκάστηκε να ακολουθήσει κι αυτός τον δρόμο "τραβάτε με κι ας κλαίω". Με τη δεύτερη και τρίτη στρατηγική του κίνηση (τον προσεταιρισμό Πασόκων μεταξύ 2011-2012 και την άμεση αναίρεση του αντιευρωπαϊκού αποτελέσματος στο δημοψήφισμα) φαίνεται να παγιώνει τη θέση του ως εκφραστής του αριστερότερου παραταξιακού πόλου. Μου είναι αδύνατο να καταλάβω τι αρχές έχει (διότι δεν είναι δυνατόν να πείσει για το "πρόγραμμα Θεσσαλονίκης" του 2014) όπως και ποια στρατηγική βλέπει για την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας. Μου είναι επίσης αδύνατο να καταλάβω γιατί ήταν αναγκαία για τη χώρα η περιπέτεια του 2015 αντί για την επανάληψη (για τελευταία φορά) της βραχύβιας σύμπραξης παρατάξεων που ζήσαμε επί Παπαδήμου, κυβέρνησης που στηρίχτηκε στην ορκωμοσία της από όλο το Πασόκ και όλη τη Νέα Δημοκρατία, μέχρι που κάποιοι θεατρικά ανακάλυψαν ότι έπρεπε να διαμαρτυρηθούν για το δεύτερο μνημόνιο λες και δεν ήξεραν ότι έρχεται.

Με μεγάλη ευγνωμοσύνη σε αυτούς τους κατά τα άλλα "αχώνευτους" (Σόιμπλε, Γιούνκερ, Παυλόπουλο, Μεϊμαράκη) που κράτησαν από το χεράκι τον νυν πρωθυπουργό όταν πηγαίναμε στα βράχια -ναι, από αρχικές στραβοτιμονιές και κακή φόρτωση με ευθύνη των παλιότερων ηγεσιών, αλλά με καθοριστικές τις επιλογές της χαμένης χρονιάς- περιμένω (και θέλω να βοηθήσω ώστε) να κλείσει αυτή η μεγάλη παρένθεση και το τελευταίο της επεισόδιο και να δω πώς θα προχωρήσει η Ελλάδα πέρα από τις κυβερνήσεις μιας χρήσης (έστω με τις παρατάξεις που τώρα έχει, που είναι αυτές που της αξίζουν) στο επόμενο σκέλος του δύσκολου ταξιδιού της. 

20 Απρ 2019

Γιατί όχι τους Ρώσους

Τα είχε κουκουλώσει αυτά, ή μάλλον αλλοιώσει, ο ψυχρός πόλεμος. Ο Ρώσος ήταν κομμουνιστής κι όποιος τον ακολουθούσε ήταν ύποπτος - ή ήρωας. Θέμα οπτικής κι αυτό, όπως όλα. Έκτοτε ο κόσμος άλλαξε. Σημαντικά, όχι όμως εντελώς.

Η κινητή τηλεφωνία και το διαδίκτυο άλλαξαν όχι μόνο την ταχύτητα μετάδοσης πληροφοριών αλλά και τον τρόπο διαχείρισής τους στο μυαλό μας. Σε λίγα μόλις χρόνια περάσαμε από το know-how στο know-where. Αλλάξαμε και μυαλά;

Ο φίλος Αχιλλέας θεωρεί ότι για πολλούς Έλληνες παρά τις παραπάνω εξελίξεις ο κόσμος (τους) έχει μείνει κάπου στο 1990. Τότε, που το μόνο «οικόπεδο» με αγοραία αξία στη νοτιοανατολική Ευρώπη ήταν η Ελλάδα και όλοι οι γείτονές της ήταν άξιοι της μοίρας τους: δυναστευμένοι από δικτάτορες που «βρήκαν και τα έκαναν» ή, στην καλύτερη περίπτωση, αποδεκτοί ως χριστιανοί βαλκάνιοι της Μεγάλης Χάρτας, που καλά θα έκαναν να μάθουν ελληνικά για να ξανασυστήσουν μαζί μας (πίσω μας) ένα είδος βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Οι ανιστόρητοι, παίζοντας τα παιχνίδια των διάφορων Huntington που βλέπουν πόλεμο των πολιτισμών, δίνουν νοερά σε όλο αυτό το παιχνίδι έναν συγκεκριμένο ρόλο στην βορειοανατολική υπερδύναμη. Έναν ρόλο αντιδιαμετρικά αντίθετο με την πραγματικότητα: οι Ρώσοι κάθε άλλο παρά ενθάρρυναν την κυριαρχία της Ελλάδας στα Βαλκάνια. Όποτε κατέβασαν στρατό, είχαν ένα συγκεκριμένο όριο, επιβεβλημένο μάλλον από γεωπολιτικούς συσχετισμούς και συμφωνίες παρά από οποιαδήποτε αντικειμενική δυσκολία. Δεν εμπόδισαν τα βουνά της Ροδόπης ούτε η άμυνα του εχθρού την έξοδο στο Αιγαίο, τόσο για τους τσαρικούς του 1878 όσο και για τους ερυθρούς του 1944. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, ο Μόσκοβος δεν είχε την έγνοια να ασχοληθεί με την Ελλάδα, παρά μόνο με τους Σλάβους αδελφούς του.

Όχι ότι υπήρχε περιθώριο αντικειμενικής κυριαρχίας της Ελλάδας πολύ βορειότερα του Αιγαίου. Δυσκολεύομαι όμως να δω σε τι βοήθησε τον ελληνισμό η ρωσική παρουσία και η ενθάρρυνση από μέρους του μισής ντουζίνας νέων εθνικισμών, αρκετές δεκαετίες μετά την ανεξαρτησία μας. Οι Έλληνες της Ανατολικής Ρωμυλίας (Βόρειας Θράκης), της Βόρειας Μακεδονίας και της Βόρειας Ηπείρου - υπαρκτές και σημαντικές μειονότητες, έως και συμπαγείς πληθυσμοί στην τελευταία περίπτωση - μόνο απώλειες είχαν από τα διάφορα φιλορωσικά καθεστώτα που εγκαθιδρύθηκαν στα νέα κράτη της Βαλκανικής.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι δεν πρέπει να αναζητάμε αυτά που μας συνδέουν με τα εκατοντάδες εκατομμύρια Ρώσους. Οι κοινές ορθόδοξες παραδόσεις είναι αδύνατο να μη συγκινήσουν, όσο κι αν η διαμάχη μεταξύ των πατριαρχείων μάς προσγειώνει, θυμίζοντάς μας τις εξουσιαστικές και οικονομικές διαστάσεις της οργανωμένης θρησκείας. Στην πολιτική καθαυτή (όπως και την οικονομία), υπάρχουν πάμπολλα σημεία συνάντησης όπως και παράκαμψης της φαινομενικής μονολιθικότητας των συμμαχιών. Μπορείς κάλλιστα να αναζητάς σχέση και επαφή με τη Ρωσία, την Κίνα και τον αραβικό κόσμο, χωρίς να ξεχνάς τη θέση, την ιστορία και τα συμφέροντα της χώρας σου και χωρίς να επιστρέφεις στα αγγλικά, γαλλικά και ρωσικά κόμματα των επαναστατικών μας χρόνων.

Δεν υπάρχει -από όσο γνωρίζω- κόμμα με απευθείας αναφορές σε άλλες χώρες. Σύμφωνα με τη διαχρονική στάση της ελληνικής εξουσίας (δικαστικής και εν τέλει πολιτικής) τέτοιου είδους κόμματα θα έπρεπε να είναι απαγορευμένα, αν κρίνουμε από τις απαγορεύσεις λειτουργίας οργανώσεων όπως οι διάφορες «τουρκικές» ενώσεις των Θρακών μουσουλμάνων. Ωστόσο, μια μερίδα των Ελλήνων «πατριωτών» δείχνουν επιλεκτική διάθεση στην εφαρμογή αυτής της αρχής.

Ομολογώ ότι αυτό το κείμενο σκόπευα να το τιτλοφορήσω «Γιατί όχι Καμμένο». Βλέποντας τα μηδέν κόμμα κάτι ποσοστά που δίνουν οι δημοσκοπήσεις στους ΑΝ(ΕΞ).ΕΛ., σκέφτηκα ότι δεν είναι σωστό να πυροβολούμε έναν ετοιμοθάνατο, αν και θα συνιστούσα μεγάλη επιφυλακτικότητα ακόμη και απέναντι στις επαγγελματικές δημοσκοπήσεις: θυμηθείτε πώς, παρότι ήταν σχεδόν ανάλογα ξεγραμμένοι τον Σεπτέμβριο του 2015, οι Ανεξάρτητοι Έλληνες κατάφεραν να μπουν στη Βουλή - επειδή, απλά πάντα υπάρχει ένα τέτοιο κοινό στην Ελλάδα.

Αυτό το κοινό δείχνει να έχει βρει μια καινούργια έκφραση, που ακόμη πιο απροκάλυπτα σε σχέση με τους ΑΝ.ΕΛ. ομολογεί τη σχέση της με τη Μόσχα, στο ίδιο της το λογότυπο. Η πυξίδα της Ελληνικής Λύσης, στραμμένη στις 30 μοίρες δεξιά από τον βορρά, είναι σίγουρο ότι δεν δείχνει ούτε το Κίεβο ούτε το Ελσίνκι. Και ο προσανατολισμός αυτός μού είναι δύσκολο να πιστέψω ότι προκύπτει από έναν αυθόρμητο ρομαντισμό ή από πανορθόδοξη φαντασίωση - ούτε από την πίστη που μπορεί να εμπνεύσει ένας ηγέτης του διαμετρήματος του Κυριάκου Βελόπουλου. Η ρωσική ρευστότητα είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο: ρευστότητα ενεργειακή, στην υγροποιημένη μορφή του φυσικού αερίου που εξακολουθεί να ζεσταίνει μεγάλο μέρος της Ευρώπης, όσο και οικονομική, αν σκεφτούμε τον ρόλο της σε όλες τις πρόσφατες κρίσεις της νοτιοανατολικής Ευρώπης, από το δάνειο της Κύπρου μέχρι την υπερχρέωση του κροατικού κολοσσού Αγκροκόρ σε 2 κρατικές ρωσικές τράπεζες.

Το πού την βλέπουμε στην Ελλάδα αυτή τη ρευστότητα («βλέπουμε» κυριολεκτικά, σε οθόνες, και γενικότερα βιώνουμε) θα το αφήσω να το σκεφτεί ο καθένας, παραθέτοντας το πρόσφατο παράδειγμα της ρωσικής στάσης στο μακεδονικό. Αντιδρώντας στην γεωπολιτική ουσία της υπόθεσης, που ήταν η είσοδος της νυν Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ, η Μόσχα μίλησε για μια συμφωνία που υποτίθεται ότι δεν εκφράζει τους λαούς των δύο χωρών. Στο συγκεκριμένο θέμα όμως η υποστήριξη των διαφωνιών εκατέρωθεν σημαίνει ότι η Ρωσία δεν έχει θέση ή, ακριβέστερα, έχει τη θέση του Σρέντινγκερ: υποστηρίζει τόσο τους εθνικιστές Σλαβομακεδόνες (που λένε «σεβερνίτζε», βορειούμπες, όσους ομοεθνείς τους συμβιβάζονται με τον γεωγραφικό προσδιορισμό) όσο και τους απορριπτικούς της Ελλάδας που δεν θέλουν καμία αναφορά του όρου Μακεδονία στο κράτος που μέχρι το 1991 όλοι δέχονταν ως ομόσπονδη Δημοκρατία της Μακεδονίας. Υποστηρίζει με άλλα λόγια την αταλάντευτη αρχή «φασαρία να γίνεται». Αν τώρα υπάρχουν ανάμεσά μας ένας στους τριάντα που θέλει ντε και καλά φασαρία, οι υπόλοιποι 29 -ακόμη και σε τίποτα άλλο να μην μπορούμε να συμφωνήσουμε- έχουμε τη δυνατότητα να τον απομονώσουμε, όπως κάναμε με τον έναν στους τριάντα που ήταν νταής (ή απλά βλαμμένος) στις σχολικές μας τάξεις.

25 Μαρ 2019

Γιατί όχι Χρυσή Αυγή

Στο διάβασμα του τίτλου κάποιοι κυλιέστε ήδη από τα γέλια. Λες και υπήρχε μια στο εκατομμύριο να σε τοποθετήσει κανείς εκεί, "ακούω" να λέτε όσοι με ξέρετε από τα νεανικά χρόνια που διαμορφώθηκε η συνεπής στάση εναντίον κάθε δικτατορίας, αυταρχισμού και ρατσισμού. Στάση σταθερή περίπου όσο η προτίμηση στην κόκκινη πειραιώτικη ομάδα: όπως από το σπίτι μου άκουγα τους πανηγυρισμούς για τα γκολ του Καραϊσκάκη, λίγα δευτερόλεπτα μετά την ραδιοφωνική ή τηλεοπτική του μετάδοση, έτσι και μέσα μου έπαιζαν και παίζουν (εντυπωμένα πια για τα καλά) τα μηνύματα για το έθνος μας που είναι αξιόλογο όσο τα υπόλοιπα, για την Ευρώπη που είναι το μεγάλο μας σπίτι και για τους ανθρώπους που ανεξαρτήτως φυλής ή φύλου είναι ίσοι και (ή επειδή) βλέπουν τον ίδιο ουρανό.

Να που όμως καμιά φορά γράφουμε και τα αυτονόητα, όχι γιατί δεν θα ψηφίσω εγώ Χρυσή Αυγή στις εκλογές αλλά γιατί δεν θα ήθελα να την ψηφίσει (ξανά) κανένας μα κανένας γνωστός μου. Δεν είμαι σίγουρος ποιος και πότε, δεν έχει άλλωστε σημασία ούτε και μας πέφτει λόγος για το τι έριξε ο καθένας στην κάλπη στην ορθώς μυστική ψηφοφορία. Ξέρω όμως -και έχω γράψει επανειλημμένα- γιατί πήρε αυτά τα ποσοστά, από 7 έως 9 τοις εκατό στις διάφορες αναμετρήσεις, με αξιοσημείωτη σταθερότητα τα τελευταία χρόνια. Και απολύτως ανεπηρέαστα από πάσης φύσεως ηθικολογικές παραινέσεις. "Τώρα που είδαν τον Γερμενή να ουρλιάζει εγέρθητου, θα καταλάβουν τι διάλεξαν και θα το μετανιώσουν", είπαν ουκ ολίγοι τον Μάιο του 2012. Ναι, καλά.

Κάποιοι από εσάς μπορεί να μην το παραδεχτείτε ποτέ αλλά το έχετε κάνει. Έχετε νιώσει μια αγαλλίαση βλέποντας τον Κασιδιάρη να πετάει το νερό στη Δούρου και να ρίχνει τις ψιλές στην Κανέλλη, σε διάστημα λίγων δευτερολέπτων στο στούντιο του Παπαδάκη. Έχετε πει μπράβο στα "παιδιά" που πήγαιναν τους γέρους στα ΑΤΜ στις δύσκολες αθηναϊκές περιοχές, στους "λεβέντες" που εθελοντικά έτρεξαν να σβήσουν τις φωτιές και να κάνουν αιμοδοσίες έστω και μόνο για Έλληνες (we take care of our own), στους ΟΥΚάδες που μεταφέρουν σε δημόσιες εκδηλώσεις εθνικών γιορτών τα συνθήματα που λένε εντός στρατοπέδου για να ντοπάρονται και να είναι έτοιμοι για τις ειδικές αποστολές τους.

Κι όσους από σας την ψηφίσατε -γιατί κάποιοι το κάνατε, δεν της τα χάρισαν τα ποσοστά- σας δικαιολόγησαν (ή αλληλοδικαιολογηθήκατε μεταξύ σας) ως απότοκο της κρίσης. Αυτό όμως είναι μόνο εν μέρει αλήθεια. Ναι, στην κρίση δεν αντέδρασαν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Άλλοι πήγαν (άκρα) αριστερά, άλλοι (άκρα) δεξιά κι άλλοι έβρασαν στο ζουμί τους. Ακούω ότι πολλοί σοσιαλιστές ψηφοφόροι έγιναν χρυσαυγίτες και θυμάμαι με μειδίαμα τους "χουντοπασοκικούς", αυτούς που παίνευαν τον Παπαδόπουλο που έκανε "σβου" τα αγροτικά χρέη και δεν είχαν πρόβλημα να λατρέψουν τον πράσινο Ανδρέα και τους εναγκαλισμούς με Καντάφι και Αραφάτ που εκνεύριζαν τους δεξιούς. Άλλωστε κι ο δικτάτορας, με κλειστές αρκετές πόρτες της Δύσης, στρεφόταν σε οποιονδήποτε τριτοκοσμικό έβρισκε πρόχειρο.

Δεν είμαι της άποψης ότι πρέπει να πηγαίνουμε 40-50 ή περισσότερα χρόνια πίσω και να ενοχοποιούμε τους ουκ ολίγους που επιδοκίμαζαν το καθεστώς εκείνο (οι δικτάτορες συνήθως μιλούσαν σε πλατείες γεμάτες από ανθρώπους που δεν έρχονταν μόνο με εξαναγκασμό ή από κομφορμισμό) ή έστω τους γραφειοκράτες, λειτουργούς και αξιωματικούς που το υποστήριξαν, ενίοτε ενθουσιωδώς. Το να είσαι ένθερμη "χουντάρα" ή εξίσου φουντωμένος χρυσαυγίτης -κοινωνικά υποσύνολα με κοινά χαρακτηριστικά, αν όχι απαραίτητα ίδιο κόσμο λόγω χρονικής απόστασης- δεν θεωρώ ότι επιδέχεται τιμωρία, όσο μένει στο κεφάλι και στα λόγια του καθενός.

Όσοι παίρνουν φόρα να αποκλείσουν την ακροδεξιά ακόμη και από τα στοιχειώδη θεωρώ ότι της κάνουν καλό κι ας πιστεύουν ότι την καταπολεμούν. Κι ως οργάνωση αν εξαφανιζόταν η Χρυσή Αυγή ο κόσμος της θα εκφραζόταν από άλλους λιγότερο ή περισσότερο συγγενείς. Θα υπάρχουν πάντα οι ακροδεξιοί (όπως κι οι ακροαριστεροί), κι όχι μόνο στην Ελλάδα. Αυτοί που πιστεύουν ότι ο Χίτλερ είχε δίκιο και ότι οι σκουρόχρωμοι είναι κατώτεροι. Αν ανήκετε σε αυτούς, δεν με ενοχλεί το ότι υπάρχετε. Αντιδρώ σε βαθμό επανάστασης (με την καλή έννοια, όχι τη δική σας) στο ότι έστω και για αστείο σηκώνετε το προτεταμένο δεξί χέρι και υποστηρίζετε ότι τα εγκλήματα του Β' Παγκόσμιου έγιναν επειδή 80 εκατομμύρια άνθρωποι ανήκαν στην "κακή" γερμανική φυλή, κι όχι επειδή πλειοψήφησε εκεί η ναζιστική ιδεολογία. Αντιδρώ στο ότι πολλοί ανάμεσά σας εμφανίζονται σαν καλοί χριστιανοί ορθόδοξοι (ενίοτε ιεράρχες όντες) και κηρύσσουν το μίσος προς τον άλλο άνθρωπο.

Χαίρομαι που δεν είμαι καθημερινά στη χώρα μου και δεν βάλλομαι τόσο συχνά από τα μηνύματα των ακροδεξιών. Δεν έχω όμως την ψευδαίσθηση ότι αρκεί ο στρουθοκαμηλισμός κι ότι άλλες χώρες είναι ανεπηρέαστες. Στατιστικά, περίπου ένας στους δώδεκα είναι φασίστας. Τι να κάνουμε; Οι απόστολοι είχαν τον Ιούδα κι όλοι μας έχουμε ένα ζώδιο που δεν ανεχόμαστε με τίποτα. Η ανθρωπότητα επεβίωσε από χειρότερα κι ας λαβώθηκε, θα επιζήσει και με αυτό. 

26 Φεβ 2019

Πολιτιστικός πλούτος

Τι εμποδίζει μια χώρα να τιμήσει τη δωδεκάδα* γλωσσών που παραδοσιακά μιλιούνται -παράλληλα με την επίσημη- στο έδαφός της, αναδεικνύοντάς τις πριν το διεκδικήσουν ή το υποδείξουν καλοθελητές;

Τι έχει να φοβηθεί η ελληνική πολιτεία -κράτος εντός ευρωζώνης και ΟΟΣΑ, που παραμένει με διαφορά και παρά την κρίση το πλουσιότερο κατά κεφαλήν στην άμεση γειτονιά- αναγνωρίζοντας την πραγματικότητα;

Το έθνος μας είναι πολύγλωσσο. Στην επικράτεια της Ελλάδας είναι εγκατεστημένοι (πριν υπάρξει το κράτος ή επεκταθεί στα σημερινά του όρια) πληθυσμοί που η παραδοσιακή τους γλώσσα -ακόμη κι όταν έχει ενσωματώσει στοιχεία των ελληνικών- δεν είναι η "τρισχιλιετής" που μιλάμε και γράφουμε για να συνεννοούμαστε μεταξύ μας.

Δεν μπορούμε να προσποιούμαστε ότι δεν ξέρουμε τίποτα για:

- τα αρβανίτικα της ηπειρωτικής Ελλάδας και κοντινών νησιών, ιδίως οικισμών γύρω από την πρωτεύουσα, γλώσσα συγγενή με τα αλβανικά

- τα σλαβικά της ελληνικής Μακεδονίας (που σώζονται σε τοπωνύμια και στην υπόλοιπη χώρα), που ανάλογα με την περιοχή μοιάζουν με διαλέκτους της ΒΜ** ή της Βουλγαρίας

- τα πομάκικα της Θράκης, γλώσσα συγγενή με τα βουλγαρικά

- τα βλάχικα ή αρωμούνικα της κεντρικής και βόρειας χώρας, γλώσσα συγγενή με τα ρουμανικά

- τα λαδίνο των Εβραίων σεφαραδιτών, γλώσσα κοντινή στα ισπανικά

- τα τουρκικά, βεβαίως, που δεν είναι μόνο επίσημη γλώσσα της θρακικής θρησκευτικής μειονότητας αλλά μιλιούνται και από άλλους, αλλού στη χώρα

- άλλες μη ελληνικές γλώσσες (π.χ. των Ρομά) ή απολιθωματικές ελληνικές διαλέκτους (όπως τα τσακώνικα), που θα υποδείξουν οι ειδικοί και που ίσως δεν έχουμε καν φανταστεί ότι υπάρχουν εμείς οι υπόλοιποι.

Μπορεί κάποιοι να μην έχουν ούτε ένα συγγενή ή πρόγονο από τέτοιο μέρος. Νομίζω ότι οι περισσότεροι έχουμε. Και ξέρουμε. Ή, κάτι έχουμε ακούσει.

Δεν μπορεί στα σοβαρά να ισχυρίζεται κανείς ότι η Ελλάδα κινδυνεύει αν αποφασίσει να προβάλει συνολικά το γλωσσολογικό της μωσαϊκό και το δικό της "e pluribus unum" - αυτόν τον πολιτιστικό πλούτο που σε παλιότερες εποχές, μεγαλύτερης (και αντικειμενικά) ανασφάλειας, καταπιέστηκε ή/και αυτολογοκρίθηκε.

Δεν κινδυνεύει καμία εθνική κυριαρχία (ούτε θα πέσουν έξω οι προϋπολογισμοί) αν στην είσοδο οικισμών προστεθούν μικρές ταμπέλες με το όνομα του χωριού και το καλωσόρισμα στην παραδοσιακή γλώσσα που μιλούσαν "οι παππούδες". Ούτε αν διδάσκονται σε τοπικά φροντιστήρια σε όσους θέλουν να τις μάθουν. Ούτε αν τραγουδηθούν τα "παιδιά της Σαμαρίνας" σε όλες σχεδόν τις βαλκανικές εκδοχές ή αν χορεύεται το ράικο και το πούστσενο σε πανηγύρια.

Δεν χρειάζεται αυτά να μας τα συνιστούν νεόκοποι βαλκάνιοι "αριστεροεθνικιστές" (όπως ο παλαιότερα συμπαθής συγγραφέας που βρίζει την Ελλάδα και τους Έλληνες και ταυτόχρονα οδύρεται που δεν του δίνεται ελληνική υπηκοότητα και ευρωπαϊκό διαβατήριο), ούτε δημοσιογραφικοί οργανισμοί από χώρες που άφησαν να πεθάνουν όλες οι κέλτικες γλώσσες πριν αρχίσουν τα κροκοδείλια δάκρυα για τη διάσωσή τους - κι από λαούς που φεύγουν από την ΕΕ επειδή, βασικά, φοβούνται μην μολυνθούν από τους Πολωνούς και τους Ρουμάνους.

Αν είμαστε στοιχειωδώς σοβαροί (που πολύ αμφιβάλλω, πάντα το ελπίζω όμως), θα το κάνουμε μόνοι μας.

*ή εκεί γύρω
**η χώρα που ήταν κάποτε γνωστή ως πΓΔΜ :)

12 Ιαν 2019

Κατιούσα και χαβαλές

Το 2004, λίγο πριν τις εθνικές μας εκλογές, είχε κυκλοφορήσει ένα CD με τον σπάνιο συνδυασμό του χαβαλέ και του ιστορικού ντοκουμέντου. Είχε τον κοινότοπο αλλά πάντα πιασιάρικο τίτλο "Ελλάς το μεγαλείο σου" και περιείχε εμβατήρια του ΕΑΜ, ύμνους σε πολιτικούς αρχηγούς και ποδοσφαιρικές ομάδες καθώς και αποσπάσματα ομιλιών του δικτάτορα Παπαδόπουλου και του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Το καθένα τους ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Μερικά, ήδη γνωστά μου (οι ποδοσφαιρικοί ύμνοι, τα αντάρτικα από τον Τζαβέλα, φυσικά η ομιλία για τον ασθενή εις τον γύψον) - και άλλα που δεν τα είχα καν φανταστεί. Ψήγματα της Ελλάδας, κομμάτια του λαού και της ιστορίας του.

Χαβαλές όμως. Τουλάχιστον για εμένα και νομίζω το άμεσο, τότε, περιβάλλον μου. Επηρεασμένοι όλοι μας προφανώς από τα 9 χρόνια που είχαν προηγηθεί, στα οποία η παρέα ζούσε γύρω από τη λάσπη (την), το σατιρικό περιοδικάκι των 27 αντιτύπων που από το δεύτερο "τεύχος" του ανέβηκε στο ίντερνετ και σταδιακά έγινε portal, με αξιόλογη δημοτικότητα τον καιρό που δεν υπήρχαν κουλούρια, και βατράχια (και με πολύ πιο πλούσιο υλικό από τα σύγχρονα σάιτ, συμπεριλαμβανομένων παιχνιδιών με χιούμορ και πρωτοτυπία, βλ. Τρομοπάκμαν και Φρουτομάκης).

Ξέρω ότι έχω γράψει πολλές φορές για αυτό το κομμάτι της ζωής μας, που επιβιώνει με νεώτερα και επιλεγμένα παλαιότερα κείμενα στο http://laspii.blogspot.com/. Εκείνον τον καιρό, μόνο με χιούμορ θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε αυτά τα ντοκουμέντα. Τον εμφύλιο όσοι τον είχαν πολεμήσει πέθαιναν, αν δεν ήταν ήδη νεκροί. Στην πολιτική βρίσκονταν ήδη ο εγγονός του Γεωργίου Παπανδρέου και ο ανιψιός του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Μόνο οι ποδοσφαιρικοί ύμνοι προσφέρονταν για πειράγματα: ακόμη θυμάμαι πόσο εξόργιζα τους δικούς μου αγαπημένους βάζελους όταν παράφραζα τον ύμνο του Παναθηναϊκού τραγουδώντας το "Τρώτε Μακαρόνια..." από την ταινία με τον Βέγγο, στο ρυθμό του "Σύλλογος Μεγάλος...".

Δεν ξέρω αν αυτά που γράφω τα έβλεπαν έτσι οι περισσότεροι που έτυχε να ακούσουν αυτό το ηχητικό υλικό. Αν τα έβλεπαν έτσι τότε και αν θα τα έβλεπαν έτσι και σήμερα. Έχουν μεσολαβήσει, βλέπετε, διάφορες αφορμές για να τα δούμε αλλιώς: εξελίξεις που δίχασαν, εν μέρει λόγω καινούργιων αφορμών (όπως η οικονομική κρίση και η τρόικα) και εν μέρει λόγω αναβίωσης ζητημάτων του παρελθόντος.

Το 2008 ο φόνος του νεαρού Γρηγορόπουλου από αστυνομικό ξεσήκωσε μια σειρά διαδηλώσεων, που αμέσως βαφτίστηκαν (και από βρεταννικές εφημερίδες) "Δεκεμβριανά". Θεωρητικά η μόνη ομοιότητα θα ήταν ο μήνας. Αμέσως όμως εμφανίστηκαν οι "κοινωνιολογικού" τύπου αναλύσεις που έδιναν ένα βαθύτερο νόημα. Υποτίθεται ότι η διεθνής κρίση χτυπούσε την (κατά Αλογοσκούφη) "θωρακισμένη" οικονομία, ότι ξεσηκώθηκε κόσμος "χωρίς προοπτική" (Πού; Στην μεταολυμπιακή Ελλάδα που το πρόβλημα ήταν οι "χαμηλοί μισθοί" των 700 ευρώ!) κι ότι οι ταραξίες ήταν το βαρόμετρο της κοινωνίας, όχι απλά αληταράδες και εγκληματίες, Έλληνες και μη που μεταξύ άλλων βούταγαν ηλεκτρικές συσκευές από σπασμένες βιτρίνες, με υπόκρουση συνθημάτων όπως "Λέει, λέει, να γίνει του L.A.".

Αυτά γίνονταν κι εκείνα γράφονταν και στη συνέχεια είχαμε αυτά που θυμόμαστε καλύτερα διότι τα ζούμε ακόμη, μεταξύ των οποίων και μερικές άλλες αναφορές στο παρελθόν. Οι χρυσαυγίτες άρχισαν να τιμούν, επίσημα πια ως εκλεγμένοι από τον λαό μας (από το 2012), την πηγάδα του Μελιγαλά - το τραγικό από κάθε άποψη γεγονός της σφαγής Ελλήνων από Έλληνες, μετά από μια μάχη του ΕΛΑΣ με τους συνεργάτες των υποχωρούντων Γερμανών κατακτητών. Το 2014, στην παρέλαση του Χαλανδρίου, ο δήμαρχος (με υποστήριξη Σύριζα και Ανταρσύα) έπαιξε την ρωσική Κατιούσα στην παρέλαση, με προφανή νύξη στον ύμνο του ΕΑΜ που χρησιμοποιούσε τον ίδιο σκοπό. Στο τέλος της χρονιάς, ο Γκάρντιαν άρχισε τους παραλληλισμούς της "πρώτης φοράς Αριστερά" (που ερχόταν, μετά την αποτυχία Δήμα να εκλεγεί πρόεδρος) με την "παραλίγο πρώτη φορά" του 1944-1949. Μόλις εξελέγη ο Σύριζα, ο εν Βρεταννία καθηγητής Λαπαβίτσας (υπουργός την πρώτη περίοδο, πριν πάει με Λαφαζάνη) τραγούδησε την Κατιούσα με τους εαμικούς στίχους.

Εκεί πια πείστηκα ότι είχαμε πάρει την κατιούσα. Τα υπόλοιπα είναι ζώσα ιστορία και θλίψη, από την οποία προσπαθώ να ξεφεύγω με κάθε ευκαιρία. Συχνά γράφοντας, όπως εδώ και στις συνεργασίες με ιστοτόπους. Και ενίοτε ακούγοντας τα ίδια κομμάτια του χαβαλέ, καμιά φορά σε ευτυχείς συμπτώσεις - όπως πέρυσι στο Σίμπενικ, που ο DJ του παραδίπλα κλαμπ έβαλε αυτήν και άλλες ρώσικες μελωδίες για να γλεντήσει το κοινό (από Κροάτες και ξένους, κάθε άλλο παρά αληταράδες και εγκληματίες) τη νίκη της εθνικής των Vatreni μέσα στη χώρα του Πούτιν, την εποχή που η μεγαλύτερη ιδιωτική εταιρεία της χώρας του αποκτούσε ισχυρή μετοχική παρουσία δύο κρατικών ρωσικών τραπεζών.


7 Ιαν 2019

Υποδομές, υπηρεσίες και ο κόμης Δράκουλας

Τα ψιλά γράμματα περιορίζουν την υποχρέωση της αερογραμμής -σε περίπτωση εκτροπής πτήσης λόγω ανωτέρας βίας- στην παροχή μεταφοράς έως τον τελικό προορισμό χωρίς πρόσθετη χρέωση. Ωστόσο, είναι δύσκολο να θεωρηθεί ικανοποιητική η λύση που προτάθηκε στους επιβάτες της Ryanair το βράδυ της 4/1/2019. Όταν οι καιρικές συνθήκες κατέστησαν αδύνατη την προσγείωση στη Θεσσαλονίκη, η αερογραμμή επέλεξε να προσγειώσει το Boeing 737 στην Τιμισοάρα της Ρουμανίας, μια πόλη 750 χλμ. και τρεις χώρες μακριά από την ελληνική "συμπρωτεύουσα". Η επιλογή είναι πραγματικά ακατανόητη. Άπαξ και επρόκειτο για έκτακτη ανάγκη, θα μπορούσαν θεωρητικά να είχαν επιλεγεί τα πλησιέστερα δυνατά αεροδρόμια, π.χ. τα Σκόπια ή η Καβάλα. Αν περιοριζόταν κανείς στα αεροδρόμια που εξυπηρετεί η αερογραμμή, υπήρχαν σε παραπλήσια απόσταση η Σόφια, η Φιλιππούπολη και η σερβική Νις - όπως και η Αθήνα, που έχει το πλεονέκτημα να βρίσκεται στην ίδια χώρα και σε απόσταση που ισοδυναμεί με τα 2/3 της διαδρομής Θεσσαλονίκη-Τιμισοάρα.

Όπως όλη η Ελλάδα πλέον γνωρίζει, το πρόβλημα έφτασε το επόμενο πρωί στα ελληνικά τηλεοπτικά κανάλια και προκάλεσε παρέμβαση του Έλληνα υπουργού υποδομών, ο οποίος μερίμνησε για να μεταφερθούν με ειδική πτήση της Aegean οι μισοί περίπου επιβάτες, που (εύλογα) δεν είχαν δεχθεί την "προσφορά" της Ryanair για οδική μεταφορά, ούτε την παροχή διαμονής σε ξενοδοχείο, που μάλιστα προτάθηκε το πρωί και αφού οι άνθρωποι είχαν περάσει το βράδυ στο ρουμανικό αεροδρόμιο, χωρίς επαρκή ενημέρωση και φροντίδα σύμφωνα με όσα καταγγέλθηκαν. 

Γράφτηκαν διάφορες βιαστικές δικαιολογίες για την Ryanair, κατά κανόνα από υπέρμαχους της "ελεύθερης αγοράς" ή και πελάτες της που "ποτέ δεν είχαν πρόβλημα", που δεν βγάζουν και πολύ νόημα, όπως ότι τα καύσιμα δεν έφταναν για την Αθήνα. Η συγκεκριμένη εξήγηση μάλλον καταρρίπτεται αν δει κανείς το διάγραμμα πτήσης που δημοσίευσε ο Independent, σύμφωνα με το οποίο η αναστροφή έγινε εντός πΓΔΜ και η συνολική διανυθείσα απόσταση μέχρι την προσγείωση είναι τουλάχιστον ίση με το να κατέβαινε το αεροπλάνο στην Αθήνα. Πιθανότερο φαίνεται να βόλευε την εταιρεία να παραμείνει κοντύτερα στο κέντρο της Ευρώπης, ώστε να τη βγάλει με τις πουλμανιές και την επόμενη μέρα να δρομολογήσει το αεροσκάφος σε άλλες πτήσεις της.

Γράφτηκαν επίσης διάφορα διασκεδαστικά, όπως ότι η μετάβαση από Ρουμανία για Ελλάδα είναι "χωρίς σύνορα" - λες και Ρουμανία-Βουλγαρία είναι στο Σένγκεν, και παραγνωρίζοντας ότι η κανονική διαδρομή Τιμισοάρα-Θεσσαλονίκη είναι μέσω Σερβίας και πΓΔΜ, σε δρόμους των οποίων η ποιότητα και η χειμερινή συντήρηση δεν είναι και οι πλέον αξιοζήλευτες. Ειπώθηκε, φυσικά, το κοινότοπο "ό,τι πληρώνεις, παίρνεις" (που γενικά είναι σωστό αλλά δεν δικαιολογεί τα πάντα) - ενώ δεν έλειψαν εκείνοι που χλεύασαν τους χρήστες αερομεταφορέων "χαμηλού κόστους", που θυμίζουν κάτι γνωστούς μου που σηκώνουν το φρύδι όποτε ακούν ότι ταξιδεύω coach και όχι business στα επαγγελματικά μου ταξίδια.

Έχοντας ταξιδέψει δεκάδες φορές τα τελευταία χρόνια, σχεδόν αποκλειστικά με επώνυμους "εθνικούς" αερομεταφορείς (flag carriers), έχω ζήσει πολλά προβλήματα, όπως καθυστερήσεις, ακυρώσεις, εκτροπές (ευτυχώς χωρίς μετεπιβίβαση σε λεωφορείο), έως και πολυήμερη αναζήτηση αποσκευών. Αποδέχθηκα ότι στατιστικά είναι πιθανό να σημειωθούν τέτοιες ανωμαλίες, παρόλο που είμαι πεπεισμένος ότι δεν έγινε πάντοτε από πλευράς των εταιρειών ή των αερολιμένων η καλύτερη δυνατή διαχείριση. Αν χαίρομαι για κάτι είναι για την υψηλή προτεραιότητα που έχει η ασφάλεια - κάτι που συχνά οδηγεί ακριβώς σε αυτή την ταλαιπωρία - και την επιβεβαίωση ότι η πτήση είναι ο ασφαλέστερος τρόπος μετακίνησης: κάτι ιδιαίτερα σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι σε περίπτωση ατυχήματος (λόγω λάθους, αστοχίας ή ατυχίας) τα περιθώρια επιβίωσης είναι μικρά. 

Λαμβάνοντας υπόψη ακριβώς αυτή τη συχνότητα ταλαιπωρίας, θεωρώ ότι οι επιβάτες που γύρισαν πετώντας με Aegean (παρά τη νυχτερινή αναμονή) είναι μάλλον τυχεροί. Δεν είμαι σίγουρος αν οι Έλληνες φορολογούμενοι μπορούν να αισθάνονται το ίδιο τυχεροί στο ενδεχόμενο να θεωρηθεί δεδομένη μια τέτοια αντιμετώπιση σε κάθε ανάλογη περίπτωση. Με ποια λογική θα πει "όχι" το υπουργείο υποδομών σε μελλοντικές Τιμισοάρες; Θα δικαιούνται οι συμπολίτες να ζητούν αντίστοιχη εξυπηρέτηση με δημόσιο χρήμα οποτεδήποτε τα "θαλασσώνει" ένας ιδιώτης μεταφορέας; Έχει άραγε καμιά ελπίδα να πληρωθεί το ελληνικό δημόσιο από τη Ryanair για το κόστος μιας έκτακτης πτήσης αλέ-ρετούρ άλλης (όχι "χαμηλού κόστους") εταιρείας; 

Στην προσπάθεια εξεύρεσης απάντησης σε αυτά τα ερωτήματα (και κυρίως στο πού οφείλεται η "πιλάλα"), καλό θα ήταν να έχουμε υπόψη την βαθύτερη αιτία του προβλήματος που προκάλεσε την εκτροπή πτήσης. Το αεροδρόμιο με το όνομα της ελληνικής Μακεδονίας δεν ήταν κλειστό εκείνη τη μέρα λόγω κακοκαιρίας, όπως θα νόμιζε ο νυσταγμένος τηλεθεατής το πρωί του Σαββάτου. Παρά τη χιονόπτωση ο ιδιώτης διαχειριστής (Fraport) είχε μεριμνήσει για να γίνουν σωστά οι εργασίες αποχιονισμού. Ωστόσο, το πρόβλημα που αναφέρθηκε ήταν η "χαμηλή νέφωση", κάτι που προκαλεί εύλογη απορία σε όποιον (σαν την αφεντιά μου) έχει προσγειωθεί πάμπολλες φορές σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια με ομίχλη. Επίσης λοιπόν καταρρίπτεται η καραμέλα του κακού (μας του) καιρού: το πρόβλημα είναι οι υποδομές του αεροδρομίου.

Συγκεκριμένα, στο "Μακεδονία" υπάρχουν μεν δύο διάδρομοι (ένας Β-Ν και ένας Α-Δ), ωστόσο δεν λειτουργεί κανένας τους πλήρως και με όλα τα σύγχρονα βοηθήματα. Η κατάσταση έχει ως εξής:

- Ο Α-Δ, γνωστός ως 10-28, έχει από τον σχεδιασμό του ένα σοβαρό πλεονέκτημα: στην επέκτασή του δεν υπάρχουν φυσικά εμπόδια όπως βουνά. Ωστόσο, πρέπει να επεκταθεί σε μήκος, και η ολοκλήρωσή του -ως δημόσιο έργο αρμοδιότητας του υπουργείου υποδομών- είναι ένα "γεφύρι της Άρτας" και αναμένεται τον Μάρτιο του 2019, μετά από διαδοχικές αναβολές. Πρόκειται, επίσης, για ένα έργο που αποτελεί δέσμευση του ελληνικού δημοσίου προς τον ιδιώτη λειτουργό του αεροδρομίου. 

- Ο Β-Ν, γνωστός ως 16-34, είναι ο συχνότερα χρησιμοποιούμενος, ωστόσο είναι "τσουρούτικος". Επίσης, τα προηγμένα ραδιοβοηθήματα (ILS II) μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο από όσα αεροπλάνα προσεγγίζουν από βορρά. Για όσους έρχονται από νότο, αυτή η δυνατότητα δεν υπάρχει, καθώς στη νότια επέκταση του αεροδρομίου υπάρχει ύψωμα άνω των 200 μέτρων καθώς και οικισμοί. Το κακό είναι ότι οι βόρειοι άνεμοι είναι οι συχνότεροι - και το αεροπλάνο συνήθως προσγειώνεται με κόντρα τον άνεμο, άρα χρειάζεται να προσεγγίσει από τον νότο, δηλαδή από τη μεριά που δεν έχει τα βοηθήματα! 

Οι ελλιπείς υποδομές της δεύτερης ελληνικής πόλης δεν είναι καινούργια ιστορία - ούτε αυτές του αεροδρομίου της ειδικότερα. Οι περισσότεροι θα θυμούνται την τραγική ιστορία του ουκρανικού αεροπλάνου που έπεσε στα Πιέρια όρη το 1997. Το πόρισμα Τσολάκη επέρριψε ευθύνη κατά κύριο λόγο στο πλήρωμα του "Γιάκοβλεφ", ωστόσο σύμφωνα με τον κορυφαίο πραγματογνώμονα στο δυστύχημα συνέβαλε και η έλλειψη ραντάρ του αεροδρομίου, που παρότι είχε αγοραστεί "παρέμενε στο κουτί" καθώς οι κάτοικοι αντιδρούσαν στην τοποθέτησή του. Κατά τραγική συγκυρία, σε επίσημους χάρτες το "Μακεδονία" εμφανιζόταν να έχει ραντάρ, ενώ στην πραγματικότητα το μόνο τέτοιο μέσο που λειτουργούσε διετίθετο από την πολεμική αεροπορία εφόσον εζητείτο - και οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας δεν το ζήτησαν, ακόμη κι όταν έγινε σαφές ότι χρειαζόταν. 

Σκεπτόμενοι όλα αυτά λίγο φιλοσοφικά, θα λέγαμε ότι το ξενύχτι των διακοσίων περίπου επιβατών στην Τιμισοάρα - απαράδεκτο από πλευράς εξυπηρέτησης πελατών - δεν είναι ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να τους έχει συμβεί. Μπορεί η Τιμισοάρα να φέρνει μνήμες του τέλους εποχής Τσαουσέσκου, ωστόσο η παλιά αυστροουγγρική πόλη (της σημερινής, εντός ΕΕ, Ρουμανίας) δεν είναι και το χειρότερο μέρος που θα μπορούσε να βρεθεί κανείς. Σε κάθε περίπτωση, δεν βρίσκεται και στα Καρπάθια όρη, όπως έλεγε και ξανάλεγε ο ωρυόμενος κ. Αυτιάς του καναλιού ΣΚΑΪ: παρόλη τη δικαιολογημένη δυσαρέσκειά τους οι επιβάτες της Ryanair δεν φαίνεται να έγιναν έρμαιο του "πολικού ψύχους" ή εγκληματικών στοιχείων - ούτε και του κόμη Δράκουλα. Κάτι είναι κι αυτό...

19 Νοε 2018

Πολυτεχνείο, 45 χρόνια μετά

Εδω στην Κροατια εχουν τρεις εθνικες γιορτες (συν μια αντιφασιστικη). Και οι τρεις αφορουν γεγονοτα του 1991-95. Η Ελλαδα σταματησε στις δυο, που σε καποιους φαινονται πολλες, αν και εχει φλερταρει με την προσθηκη τριτης. Δεν προλαβε να γινει τετοια η 21η Απριλιου, ουτε ομως αναβαθμιστηκε -στην «κοιτιδα της δημοκρατιας»- μια γιορτη δημοκρατιας σε εθνικη. Οχι μονο γιατι ειναι «προσφατη» η περιοδος - δεν ειναι και 90s. Ισως και γιατι καθε παραταξη ειχε τη δικη της (στη χαρακτηριστικη πολυφωνια μιας χωρας που ειχε 2 κυβερνησεις σε κρισιμες εποχες που απαιτουσαν ενοτητα). Η κεντροδεξια την 24η Ιουλιου, η κεντροαριστερα την 3η Σεπτεμβριου και η αριστερα την 17η Νοεμβριου (ή μαλλον «17 Νοεμβρη»). Υπαρχουν δημοκρατες που τις σεβονται ολες και που (ακομη κι αν ειναι κοντυτερα σε μια) ειλικρινα λυπουνται με την ανικανοτητα μας να συμφωνησουμε σε μια κοινη. Υπαρχουν σκληροτεροι παραταξιακοι (οχι ολοι αντιδημοκρατες παντως) που δεν δεχτηκαν καποιες διοτι πηραν και ακαμπτα κρατησαν αντιθετη θεση οσο τα γεγονοτα ηταν φρεσκα: «αλλαγη νατοϊκης φρουρας» ηταν για αριστεροπασοκους η μεταπολιτευση Καραμανλη, «προβοκατσια χωρις νεκρους» ηταν για δεξιους το Πολυτεχνειο. Η δε καπηλεια της τριτης Σεπτεμβρη απο τον Ανδρεα, τα ανδρεοπουλα και τους Ανδριοπουλους εκανε τη δικη της ζημια στην επετειο διεκδικησης Συνταγματος.

Στα γεγονοτα που εχουν καταγραφει οπτικα αλλα και αποτελεσαν αντικειμενο ποινικης δικης, θα περιμεναμε 45 χρονια μετα οι οποιες διαφωνιες να αφορουν την ερμηνεια αιτιων, κινητρων και σημασιας. Το Πολυτεχνειο ομως απο νωρις συνοδευτηκε απο αλλοιωμενο αφηγημα. «Ολοι» ειπαν πως ηταν εκει ή περασαν, ζηλος οχι ασχετος με τις ενοχες μετα απο μια αμφιθυμη 6ετια ανοχης του καθεστωτος, οσο αντεχε η οικονομια. «Ολοι» πειθονταν οτι το μακελειο εγινε οταν ενα τανκ μπηκε μεσα (ισως και να πυροβολησε) και οτι οι φοιτητες τοτε χαθηκαν οπως στο «Φραουλες και Αιμα», ενω στην πραγματικοτητα διαπραγματευτηκαν εξοδο και το αρμα με την καννη πισω εριξε την πυλη για να φυγουν οι πολλοι (οχι χωρις βια) και να συλληφθει ο πυρηνας. «Ολοι» εμεναν στην παραδοση αυτη και τη σιγηση του ραδιοσταθμου, ενω οι περισσοτεροι απο τους 24 νεκρους σκοτωθηκαν μετα, στο free hand που ειχαν οι ενστολοι (ενω *συνεχιζονταν*, με πραγματικο ηρωισμο, διαδηλωσεις) προετοιμαζομενοι για την ανατροπη του Παπαδοπουλου απο τον Ιωαννιδη 8 μερες μετα. Αυτοι οι «ολοι» εμφανιστηκαν την επομενη χρονια τιμητικα αλλα το πραγματικο πληθος του 1973 υπολογιστηκε στις δεκαδες χιλιαδες, οχι στις εκατονταδες ή και εκατομμυρια που μας ελεγαν.

Η τρομοκρατικη οργανωση (αρχικα αντικειμενο θαυμασμου) που οικειοποιηθηκε το «17Ν», η αναρριχηση μελων της συντονιστικης (μιας [και] αντιεξουσιαστικης εξεγερσης) σε θεσεις εξουσιας, το πανηγυρι με τους μικροπωλητες, η πορεια στην αμερικανικη πρεσβεια (ενω παραμενουμε στρατιωτικοι συμμαχοι, με ομογενεια και Σουδα), η επι σειρα ετων ανοχη καταστροφων στους εορτασμους ελεω ασυλου (μεχρι που ενας θαρραλεος πρυτανης εβαλε μεσα την αστυνομια το 1995) - αυτα και αλλα πολλα «μικρυναν» το Πολυτεχνειο, παρα την αρχικη διαθεση να τιμηθει ο συμβολισμος του (οι πρωτες ελευθερες μεταδικτατορικες εκλογες εγιναν 17/11/1974). Δεν μπορει να μικρυνει πολυ ακομη, ή ετσι τουλαχιστον ελπιζω, μια και ακομη και στα μικρα παιδια (οπως συνειδητοποιω στα χρονια που εχουμε οικογενεια) μπορουμε να εξηγησουμε την αξια της δημοκρατιας και τον εφιαλτη των δικτατοριων. «Δηλαδη ηταν σαν τους τυραννους οι δικτατορες», συμπερανε η κορη μας που αρχιζει να συνειδητοποιει τις ομοιοτητες ιστορικων φαινομενων και μας ρωτησε αυθορμητα για το Πολυτεχνειο. Φαινεται στοιχειωδες αλλα ας ειμαστε σιγουροι οτι ξεκιναμε απο τα βασικα Ναι και Οχι.

ΥΓ- Και τελευταιο επετειακο. Η γενια του Πολυτεχνειου ειναι οι Ελληνες baby boomers, αν και δεν υπηρχε καποιο μπουμ γεννησεων παρα μονο μεταξυ Δεκεμβριανων και Λιτοχωρου. Ειναι αυτοι που εζησαν καθυστερημενα τα 60s μεσω Μαστορακη και τον Μαη 68 στο Πολυτεχνειο και κυριως τη μνημη του. Ειναι η γενια της μετρημενης αλλα γερης κοινωνικης και σεξουαλικης απελευθερωσης, δυστυχως και η γενια που ανεχθηκε τη χαλαρωση κι εκει που αυτη εβλαψε (ιεραρχιες δημοσιου, δημοσια ταξη). Ειναι οι ροκ, εστω ελληνοροκ μπαρμπαδες, θειες και πρεσβυτεροι φιλοι. Δεν καταδικαζουμε γενιες (παρολο που εμεις ειμαστε, θεσει, «πολλώ κάρρονες» 🙂) και δεν δαγκωνουμε το χερι που μας εδειξε τον κοσμο απαλλαγμενο απο καμποση περιττη σοβαροφανεια.

11 Νοε 2018

Επικούρεια (αν)ησυχία

Οι δηλώσεις που αποδίδονται στη δήμαρχο Καβάλας κυρία Τσανάκα για την αστοχία της παραλιακής γέφυρας είναι χαρακτηριστικές για το πώς αντιμετωπίζουν πολλοί αιρετοί το σημαντικό ζήτημα της ευθύνης για το αντικείμενό τους - εν προκειμένω για το οδικό δίκτυο.

Είναι αλήθεια ότι δεν είχα και την πλέον ενθουσιώδη θετική γνώμη για το συγκεκριμένο πρόσωπο, που πριν τριάμισι χρόνια είχε αντιδράσει στην τοποθέτηση μνημείου στην πόλη για το ολοκαύτωμα των Εβραίων επειδή δεν συμφωνούσε με το να απεικονίζεται εκεί το άστρο του Δαβίδ.

Με τη γέφυρα όμως το ζήτημα δεν είναι οι ιστορικές και ανθρωπιστικές ευαισθησίες, παρόλο που υπάρχει και εδώ μπόλικη ιστορία και έχει κεντρική σημασία η προστασία ανθρώπινων ζωών.

Η δήμαρχος δεν φαίνεται να έχει κατ' αρχάς ξεκάθαρη αντίληψη για την αρμοδιότητα συντήρησης της γέφυρας. Χαρακτηρίζει την παλαιά εθνική οδό, στην οποία βρίσκεται η γέφυρα, "αμφισβητούμενο εθνικό δίκτυο", σε "γκρίζα ζώνη". Ωστόσο, ο λεπτομερέστατος χάρτης των αρμοδιοτήτων συντήρησης που εκδίδει εδώ και χρόνια (για την αντιμετώπιση φυσικών και άλλων φαινομένων σε όλη τη χώρα) η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας είναι αποκαλυπτικός. Το αστικό οδικό δίκτυο της Καβάλας ανήκει στην αρμοδιότητα του δήμου.

Σχεδόν κάθε πρόταση της δημάρχου είναι ένα "περιβόλι". Συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι "άλλο συντηρώ δρόμους, και άλλο συντηρώ γέφυρες", λες και τα τεχνικά έργα δεν αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του δικτύου ευθύνης του φορέα. "Εμείς από γέφυρες δεν γνωρίζουμε", συνεχίζει, σαν να εμποδίζει η άγνοια κάποιον αρμόδιο να χρησιμοποιήσει τις συμβουλές κάποιου ειδικού.

Το πολύ ενδιαφέρον βέβαια είναι ότι όντως είχαν κληθεί παλαιότερα ειδικοί, συγκεκριμένα η Εγνατία, που είναι βέβαιο ότι έχει προσωπικό με ευρύτατη τεχνογνωσία στα θέματα γεφυρών. Θα είχε πολύ ενδιαφέρον να βλέπαμε (και νομίζω πως επιβάλλεται να δημοσιοποιηθεί) το πόρισμα του 2016, το οποίο κατά τη δήμαρχο ήταν καθησυχαστικό και αυτό αποδεικνύεται από το ότι "οι κολώνες δεν έπαθαν τίποτα, το οδόστρωμα άνοιξε" - κατά το "η εγχείριση πέτυχε, ο ασθενής τα κακάρωσε".

Οι γέφυρες είναι λιγάκι σαν τους ανθρώπους - το πώς θα "γεράσουν" (και αν θα φτάσουν το μέγιστο προσδόκιμο ζωής, που ανέρχεται σε πολλές δεκαετίες) εξαρτάται από το πόσο καλά συντηρούνται. Η συγκεκριμένη είναι περίπου τριάντα ετών και, αν κρίνουμε από παρόμοιες περιπτώσεις εντός και εκτός Ελλάδος, είναι πολύ πιθανό να μην έχει μητρώο με τα τεχνικά στοιχεία της και το ιστορικό λειτουργίας και συντήρησής της. Επίσης, είναι εξαιρετικά αμφίβολο (to put it mildly) το αν στην Ελλάδα υπάρχει έστω και ένας δημόσιος φορέας διαχείρισης οδικού δικτύου που να έχει κάτι που να μοιάζει με road asset management system (σύστημα διαχείρισης των οδικών "περιουσιακών στοιχείων" και κατά βάση των οδοστρωμάτων και γεφυρών/σηράγγων).

Τη λέξη asset δεν καλοξέρουμε να τη μεταφράσουμε: όσον αφορά το οδικό δίκτυο, οι περισσότεροι την πρωτοείδαν όταν δημιουργήθηκαν το ΤΑΙΠΕΔ και τα άλλα "ταμεία" για την "αξιοποίηση" (βλ. αποτίμηση και πιθανή πώληση ή άλλου είδους εκμετάλλευση) δημοσίων ακινήτων, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν (και ακόμη συμπεριλαμβάνονται) στρατηγικές οδικές υποδομές. Ωστόσο, είναι κρίμα που δεν συνειδητοποιούμε ότι το καίριο θέμα της διαχείρισης περιουσίας είναι ένα ακόμη στο οποίο ένας αρχαίος φιλόσοφος (Φιλόδημος, 1ος αιώνας π.Χ.) υπήρξε πρωτοπόρος - όπως είχα την ευκαιρία να ανακοινώσω σε πρόσφατο συνέδριο.

Ο Φιλόδημος ήταν επικούρειος και, απλουστευτικά, θα λέγαμε πως η προσέγγισή του στην οικονομία και τη ζωή συνοψιζόταν περίπου στο "προνοούμε και σχεδιάζουμε στρατηγικά, για να μειώσουμε το καθημερινό άγχος (και έτσι να απολαμβάνουμε τη ζωή)". Τώρα που κάποιοι τρέχουν να δουν τι ελέγχθηκε, τι όχι, τι αντέχεται και τι περιορισμοί κυκλοφορίας θα έπρεπε να είχαν μπει σε αυτή τη γέφυρα και σε εκατοντάδες άλλες στο ελληνικό οδικό δίκτυο, αντιλαμβάνομαι ότι αυτά όλα ακούγονται λίγο ως επιστημονική φαντασία. Για να κλείσουμε με την κυρία δήμαρχο, όποτε συνειδητοποιήσει την κατάσταση ας ανάψει ένα κεράκι σε μανουάλι (και σε επτάφωτη λυχνία, δεν κάνει κακό) για να ευγνωμονήσει τον κοινό Θεό όλων που δεν σκοτώθηκε άνθρωπος τις προάλλες στην οδό με το μάλλον σημαδιακό όνομα "Νυρεμβέργης".

(Φωτό από την κατασκευή της γέφυρας στη δεκαετία '80 - πηγή www.kokkinokavalas.gr)




9 Νοε 2018

Το σπασμωδικό περιθώριο και οι ευκαιρίες

Όποιος λέει Α πρέπει να πει και το Β, λέει μια γερμανική παροιμία.

Ακόμη κι αν δεν επικυρωθεί η συμφωνία Ελλάδας-πΓΔΜ, και πολύ περισσότερο εφόσον επικυρωθεί, τα θέματα γλωσσικών ή εθνοτικών μειονοτήτων θα τα βρούμε μπροστά μας. Σε δύο χρόνια ή σε είκοσι, μικρή σημασία έχει.

Πώς θα αντιδράσει η Ελλάδα όταν τεθεί το θέμα της αναγνώρισης (σλαβο)"μακεδονικής" -εθνοτικής ή γλωσσικής- μειονότητας στη χώρα μας;

Αυτή την άσκηση πρόβλεψης του μέλλοντος δεν είναι απαραίτητο να την βάψουμε με μελανά χρώματα, κρίνοντας από σπασμωδικούς ή ανόητους χειρισμούς του παρελθόντος. Ούτε και να παρασυρθούμε από ευσεβείς πόθους βασισμένοι σε περιθωριακές αναλύσεις που βλέπουν εξαψήφιο αριθμό κρυπτο-Ελλήνων σε κάθε ένα γειτονικό κράτος.

Στη συγκεκριμένη γειτονική χώρα ένα αντικειμενικό δεδομένο είναι η ανυπαρξία επικαιροποιημένης απογραφής πληθυσμού επί 16 χρόνια. Η Ελλάδα δεν μπορεί να δημιουργήσει μια ομογένεια από το μηδέν. Έχει όμως πραγματικό συμφέρον να χρησιμοποιήσει την επιρροή της, που με τον καιρό και με το βελτιωμένο κλίμα ελπίζω να αυξηθεί ουσιαστικά, ώστε να διεκδικήσει ρόλο παρατηρητή έως και συμμετόχου στη διαδικασία καταμέτρησης του πληθυσμού. Να επιδιώξει να καταγραφούν όλα τα στοιχεία που θα δείχνουν (α) δεσμούς καταγωγής από το σημερινό ελληνικό έδαφος ή/και (β) χρήση ή και απλή γνώση της ελληνικής γλώσσας.

Όπως υπάρχουν στην ελληνική Μακεδονία "κουκίδες" οικισμών με σλαβόφωνο ή δίγλωσσο/πολύγλωσσο πληθυσμό (απομεινάρι του παλιού βαλκανικού μωσαϊκού και των δικών μας απογραφών που έως το 1951 έδειχναν δεκάδες χιλιάδες ομιλητών άλλων βαλκανικών γλωσσών), έτσι και στη βόρεια πλευρά των συνόρων πρέπει να υπάρχουν -και πρέπει να αναδειχθούν- τα αντίστροφα απομεινάρια: οι απόγονοι των εμπόρων του Μοναστηρίου, αυτών που απλά βρέθηκαν από την άλλη μεριά των συνόρων όταν τραβήχτηκαν οι γραμμές, ή και οι περίφημοι ανιθαγενείς στους οποίους (μυωπικά, διαιωνίζοντας αυτή τη σκιά του Εμφυλίου) το κράτος μας αρνήθηκε την ελληνική εθνική ταυτότητα. Όλοι αυτοί μπορεί να δηλώνουν εθνοτικά "Βλάχοι" ή συνηθέστερα (Σλαβο)"Μακεδόνες" αλλά -ταυτόχρονα- να έχουν μια αίσθηση ιστορικής σύνδεσης με τον δικό μας τόπο και ίσως και την επιθυμία, χωρίς να αλλάξουν ταυτότητα, να έρθουν λίγο πιο κοντά στη χώρα που ακόμη και σε δύσκολες φάσεις της μπορούσε και μπορεί (αν το αποφασίσει) να εμπνέει.



2 Νοε 2018

Is this my country?

Στις 6 Μαΐου 2012 όλοι στην Ελλάδα αισθανθήκαμε μια έκπληξη. Πολλοί από μας και κάτι σαν άγρια χαρά. Αιτία, ο κατακερματισμός του εκλογικού σώματος. Κανένα κόμμα δεν ήταν πάνω από 20% και στο προσκήνιο είχαν εμφανιστεί καινούργια φρούτα (ή οι ξαφνικά μεγαλωμένοι καρποί). Ο Σύριζα είχε αφήσει τρίτο το Πασόκ - μεγάλη ανατροπή αυτή - και δεξιότερα της Δεξιάς εμφανίστηκε μια δύναμη κοντά στο 20% από λαϊκιστές-εθνικιστές και νεοναζί. Καλά να πάθουν η Νέα Δημοκρατία και ο Πασόκ, ο δικομματισμός είχε πεθάνει, αυτό θέλαμε τελικά. Και, ακόμη, αυτοί ήμασταν - η ψήφος ήταν αν μη τι άλλο αντιπροσωπευτική, χωρίς εμφανείς σκοπιμότητες, μια και είχε προηγηθεί η μεταβατική περίοδος Παπαδήμου που ενταφίαζε το προηγούμενο σύστημα. Αυτοί ήμασταν: ανοιχτά φασίστες, ανοιχτά κομμουνιστές, ανοιχτά αριστεροί, ανοιχτά λαϊκιστές. Με ένα πρωτοφανές χάσμα γενεών, μια και έως την ηλικία των 45 περίπου σχεδόν όλοι έδειξαν την πλάτη στα (πρώην) μεγάλα κόμματα.

Εκείνη τη μέρα βρέθηκα μαζί με (ή γύρω από) κόσμο που ούτε κι ο ίδιος πίστευε τα αποτελέσματα. Οι ετερόκλητοι "αντιμνημονιακοί" πανηγύριζαν, ανεξάρτητα από το όραμα ενός εκάστου για τον κόσμο, τη χώρα και τη ζωή, ενώ όσοι παρέμεναν πιστοί στον δικομματισμό ΝΔ-Πασόκ ή επέλεξαν μικρότερους σχηματισμούς, υποστηρικτές (έστω με επιφυλάξεις) της "συντεταγμένης ευρωπαϊκής πορείας", έβλεπαν με άλλο μάτι αυτή την κοσμογονία. Βλέπαμε, θα έπρεπε να πω, μια και η θέση μου στη διλημματική τοποθέτηση του προβλήματος (που κορυφώθηκε στο δημοψήφισμα του 2015) ήταν σαφής.

Τι σημασία είχε όμως η δική μου θέση μπροστά στα θαυμαστά που συνέβαιναν; Στις πλατείες σιγά-σιγά εμφανίστηκαν λιγοστοί οργανωμένοι οπαδοί των κερδισμένων, που διαπίστωσαν ότι τους στήριξε περισσότερος κόσμος από ποτέ. Πιτσιρίκια (για μένα τον 43άρη που τα έβλεπα) ανέμιζαν σημαίες του Σύριζα και της Ανταρσύα(ς) με εμφανή την έκπληξη και την αμηχανία να συνοδεύουν τη χαρά τους, σαν να βλέπεις οπαδούς του Απόλλωνα (π.χ.) να πανηγυρίζουν ευρωπαϊκό διπλό. Άλλοι πάλι είχαν ξεφύγει πολύ πέρα από την αγνή χαρά. Οι χρυσαυγίτες φέρονταν σαν να είχαν καταλάβει τα ανάκτορα. Στη συνέντευξη τύπου τους, ένας έως τότε άγνωστος με ξυρισμένο κεφάλι ζήτησε από τους δημοσιογράφους (με το γνωστό "εγέρθητου") να δείξουν σεβασμό στον πρόεδρο - έναν τύπο που είχε χαιρετίσει χιτλερικά στο δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας.

Αυτοί οι τελευταίοι δεν ήταν αλήτες με τσεκούρια που είχαν κάνει κάποιο ντου ή χάπενινγκ. Ήταν αυτοί που ψήφισε 7% (και στις επόμενες ευρωεκλογές 9%) του ελληνικού λαού. Σε ορισμένες περιπτώσεις επρόκειτο για τοπικούς ήρωες, όπως στην Κορινθία όπου άκουσα ότι στην καταμέτρηση ενός χωριού άκουγες μονότονα το ονοματεπώνυμο "Μπούκουρας Ευστάθιος, Μπούκουρας Ευστάθιος...". Όσο όμως κι αν βρήκα εύλογες εξηγήσεις για το φαινόμενο, δυσκολευόμουν και δυσκολεύομαι ακόμη να καταλάβω πώς κάτι τόσο σημαντικό όσο η ψήφος και η πολιτική θέση μπορεί να αντιμετωπίζεται τόσο άκριτα. Είναι δυνατόν να λειτουργούν σαν μέλη όχλου συμπολίτες, άνθρωποι που "γνωρίζουν πέντε γράμματα", συμπαθείς ή και δικοί σου άνθρωποι; Είναι δυνατόν αυτούς που "γουστάρεις επειδή δέρνουν" να μην τους κρατάς σε κάποια σκοτεινή, ιδιωτική γωνιά του εαυτού σου (παρακολουθώντας κατς ή παίζοντας στον υπολογιστή, ξερωγώ) αλλά να τους προβάλεις ως πολιτική λύση;

Αυτό που μέχρι πριν λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν στη σφαίρα των ψυχικών νόσων, της ψυχολογικής υποστήριξης ή του coaching (ακόμη θυμάμαι τον Τόλη που μιλούσε για "τοξικούληδες" στα εταιρικά μας σεμινάρια κι εμείς χαμογελούσαμε) βρέθηκε να μας περιβάλλει όλο και πιο σφιχτά. Οι ακροαριστεροί χωρίς καμία κύρωση συνεννοούνταν για το πώς θα χρησιμοποιούν τους πυροσβεστήρες και άλλα αντικείμενα ως όπλα στις προ του 2015 διαδηλώσεις. Οι ακροδεξιοί σιγοντάρουν ή και υπερθεματίζουν όποτε οι παρελαύνοντες των ειδικών δυνάμεων βροντοφωνάζουν στο ευρύ κοινό τα συνθήματα που μαθαίνουν στις εκπαιδεύσεις τους. Η κυβέρνηση που αποκτήσαμε το 2015 και οι συνοδοιπόροι της δεν έχουν πρόβλημα να πουν ότι για τον θάνατο εκατό ανθρώπων από την πυρκαγιά φταίνει οι ίδιοι και η αυθαίρετη δόμηση. Και σχεδόν όλοι οι Έλληνες πιστεύουν ότι αν ο Αλβανός δείξει χάρτη με την ελληνική Ήπειρο ως αλύτρωτη πατρίδα είναι φανατισμένος εθνικιστής ενώ αν ο Έλληνας κάνει το ίδιο με την αλβανική Βόρειο Ήπειρο (ενίοτε σηκώνοντας και όπλο) είναι αγνός πατριώτης.

Αν η επαγγελματική εξέλιξη ήταν ο καθοριστικός παράγοντας στην απόφαση να μετακινηθώ σε άλλη χώρα, η τοξικότητα (που αποπνέουν τα παραπάνω και πολλά άλλα) είναι εξίσου σημαντική στην απροθυμία μου να ζήσω αυτόν τον καιρό στην Ελλάδα και στην επιθυμία μου να προστατεύσω τουλάχιστον το στενό μου περιβάλλον από τις παρενέργειες. Το αν η τοξικότητα είναι αμιγώς ελληνικό φαινόμενο είναι μια μεγάλη συζήτηση βεβαίως, που έχω την εντύπωση ότι θα την κάνουμε όλο και περισσότερο όσο πλησιάζουν οι ευρωπαϊκές εκλογές, επτά χρόνια μετά από εκείνον τον ελληνικό Μάιο, και ιδίως -πιθανώς με παρόμοια συναισθήματα, χάσματα γενεών και κοσμογονίες- αφού βγουν τα αποτελέσματά τους.