Εθνικές οδοί και εθνικοί καημοί

Ο οδηγός της νταλίκας στο τραγικό δυστύχημα της Εγνατίας, σύμφωνα με δημοσίευμα, ισχυρίστηκε ότι δεν κατάλαβε το μήνυμα της προειδοποιητικής ηλεκτρονικής πινακίδας διότι "δεν γνώριζε αγγλικά", με αποτέλεσμα (και εξαιτίας των προβληματικών φρένων) να μη σταματήσει έγκαιρα.

Λίγο καιρό νωρίτερα, βορειοελλαδίτικη εταιρεία που δραστηριοποιείται στην οδική σήμανση πρότεινε, στο ενημερωτικό της έντυπο, την καθιέρωση κυριλλικών αναγραφών, ώστε οι ήδη πολυλογάδικες πινακίδες μας να γίνουν τρίγλωσσες, άρα ακόμη μεγαλύτερες και ακριβότερες.

Ψιλά γράμματα, το ότι η οδική σήμανση και δη αυτή των αυτοκινητοδρόμων και λοιπών εθνικών οδών οφείλει να είναι λιτή ή ότι όλο και περισσότερο βασίζεται σε πικτογράμματα, δηλαδή καθιερωμένα σύμβολα/εικονίδια που δεν απαιτούν πολλαπλή μετάφραση.

Τα Βαλκάνια είναι γεμάτα με εθνικούς καημούς. Κάποιοι ομογενείς της Βορείου Ηπείρου ζητούν αναγραφή ελληνικών τοπωνυμίων σε αλβανικούς υπεραστικούς δρόμους. Μπορούμε να φανταστούμε από τώρα την απήχηση που θα είχε ανάλογο αίτημα σε περιοχή της Ελλάδας με αναγνωρισμένη μειονοτική γλώσσα. Ακόμη και το κυριλλικό αλφάβητο δεν ξέρω αν θα το καλοδέχονταν ως συστατικό επίσημης αναγραφής (και όχι εμπορικής ρεκλάμας γουναράδικου π.χ.) σε περιοχές που αναγκάστηκαν (όχι πολύ παλιά) να το χρησιμοποιήσουν με τη βία.

Σεβαστοί όλοι οι εθνικοί καημοί, οι δικοί μας και των ξένων, αλλά εκτός θέματος. Όπως και παλιότερα έχουμε πει (Ιούλιος 2012): "οι οδικές πινακίδες, οι ονομασίες, αλλά και η γλώσσα συνολικά, αντιμετωπίζονται από πάρα πολλούς (κι όχι μόνο από τους πιο γραφικούς) ως η προβολή του (ατομικού ή συλλογικού, πάντοτε όμως επαρχιώτικου, με την κακή έννοια) Εγώ, και όχι ως εργαλείο επικοινωνίας και, πρωτίστως, συνεννόησης".

Όσο κι αν εκτιμώ τα δείγματα σεβασμού στο διαφορετικό και (έστω συμβολικής, μερικής, κατόπιν εορτής) αποκατάστασης αδικιών και καταπιέσεων (δείτε π.χ. εδώ), η αλήθεια είναι ότι ακόμη κι αν οι τούρκοι έβαζαν στην Ίμβρο ελληνικές αναγραφές, κανένας δεν θα βασιζόταν στην ύπαρξή τους για να βρει τα ζωντανά ελληνικά χωριά Αγρίδια και Σχοινούδι. Άλλο το τοπικό φολκλόρ ή έστω η ιστορική μνήμη κι άλλο οι πρακτικές λειτουργικές ανάγκες των μεταφορικών δικτύων.

Γιατί (ακόμη) "δεν θέλω U": Η ανάγκη για ένα νέο χάρτη μέσων σταθερής τροχιάς στην Αθήνα

Εκεί που ακόμη δεν έχει πέσει τσαπιά, μπορούμε να προλάβουμε τα λάθη. Αναφέρομαι στη γραμμή σχήματος U, που εδώ και 9 χρόνια παραμένει στους σχεδιασμούς του μετρό σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα. Πρόσφατα ανακοινώθηκε ότι με λίγη καλή θέληση (δηλ. χρήματα και οριστικές μελέτες) είναι εφικτό να γίνουν τα 12 χιλιόμετρα μετρό Γαλάτσι-Γουδί. Προσγειωμένος δείχνει ο στόχος, μόλις το 1/3 από τα αρχικά 33 χλμ. και σίγουρα ρεαλιστικότερος από τις ανεκδιήγητες ασκήσεις επί χάρτου του Ρυθμιστικού Σχεδίου 2009.

Εξακολουθώ όμως και "δεν θέλω U", όπως και το 2010. Για τους ίδιους πάνω-κάτω λόγους.

- Το 2005 (αλλά μέχρι και το τέλος του 2009) σκεφτόμασταν ότι λεφτά υπάρχουν. Οι τιτλοποιήσεις δηλ. δάνεια έναντι μελλοντικών εσόδων ήταν της μόδας. Με την επιστροφή της Αττικής Όδού στο Δημόσιο και τη διατήρηση διοδίου θα αποπληρώνονταν τα δάνεια κατασκευής μιας γιγαντιαίας γραμμής μετρό. Αυτή η άνεση (στο μυαλό) ενέπνευσε largesse στο σχεδιασμό. Αυτά τώρα, πάπαλα.

- Εξακολουθεί να υπολειτουργεί το δίκτυο σταθερής τροχιάς που ήδη έχει η Αθήνα. Πριν λίγες μέρες ο υπουργός, ο ίδιος υπουργός που εξήγγειλε (και πάλι) την 4η γραμμή μετρό, εγκαινίασε ένα σταθμό προαστιακού στον Ταύρο. (Παρένθεση: Ευτυχώς, χάρη στον καταραμένο ΓΑΠ, ασχολείται πλέον ο ίδιος υπουργός με αστικά και προαστιακά τραίνα - παλιά ήταν διαφορετικοί, Υπεχωδέ και Υμέ.) Δυστυχώς από αυτό το νέο σταθμό, σε μια γειτονιά λίγο έξω από το κέντρο, τα τραίνα περνούν κάθε 2 ώρες. Αντί να είναι το μετρό της δυτικής και βόρειας Αθήνας, όπως θα μπορούσε, ο προαστιακός μένει ουσιαστικά αναξιοποίητος. Αυτό δεν μπορεί να κρατήσει για πάντα. Κάποιος, κάποτε θα βάλει στο χάρτη αυτό το αξιόλογο δίκτυο σταθερής τροχιάς. Και θα δει ότι αυτό καλύπτει το κέντρο, το λιμάνι, το αεροδρόμιο καθώς και τον επιχειρηματικό ομφαλό στο Μαρούσι. Not bad. Αν συνυπολογιστεί ο προαστιακός, βλέπει κανείς με διαφορετικό μάτι τις "ελλείψεις" του δικτύου μετρό. Και θα θέσει άλλου είδους ερωτήματα, όπως:

(1) Αξίζει τον κόπο η γραμμή μετρό κατά μήκος της Κηφισίας όταν ο προαστιακός μπορεί να σε πάει κατευθείαν από τον ΟΤΕ και τη Βωβούπολη στο κέντρο της Αθήνας και του Πειραιά;

(2) Πόσο "στερημένες" από μέσα σταθερής τροχιάς είναι οι λαϊκές συνοικίες της δυτικής όχθης (Κηφισού) όταν υπάρχει μετρό έως το Περιστέρι, μετρό υπό κατασκευή από Αιγάλεω για Πειραιά συν τον άξονα του προαστιακού από Πειραιά μέχρι Λιόσια και Μενίδι;

Από αυτή τη σκοπιά, λίγες είναι οι ακάλυπτες περιοχές. Ουσιαστικά μας μένει η πυκνοκατοικημένη Κυψέλη βορείως του κέντρου καθώς και η ζώνη εκατέρωθεν της Συγγρού. Αυτές θα μπορούσαν να ενωθούν με ένα μέσο σταθερής τροχιάς που θα διέρχεται από το κέντρο.

Σας έχω νέα. Ο άξονας αυτού του μέσου υπάρχει ήδη και λέγεται τραμ. Σήμερα ενώνει την παραλία και τη Νέα Σμύρνη με το Σύνταγμα. Σε συνδυασμό με την αναδιαμόρφωση της Πανεπιστημίου (όποια μορφή κι αν πάρει αυτή) φτάνει έως την Πλατεία Αιγύπτου. Με επέκταση προς το βορρά μπορεί να εξυπηρετηθεί - σταδιακά και με μικρότερο κόστος απ' όσο χρειάζεται για το αντίστοιχο μήκος μετρό - μια ζώνη που εδώ και δεκαετίες βασίζεται σε μποτιλιαρισμένα τρόλλεϋ. Κι αν το τραμ προκαλεί αλλεργία ανάλογη αυτής που μετά το 1955 είχε ως αποτέλεσμα το ξήλωμα του αθηναϊκού δικτύου, δεν χρειάζεται να πάμε στις Βρυξέλλες και το προ-μετρό δηλ. το ελαφρύ δίκτυο που εξελίχθηκε σε μητροπολιτικό σιδηρόδρομο. Στο κομμάτι Πλακεντίας-Αεροδρόμιο έχουμε εδώ και 10 χρόνια την πρώτη (στην Ελλάδα) επιτυχημένη εφαρμογή κοινής χρήσης γραμμής από διαφορετικά τραίνα. Ένα δίκτυο σταθερής τροχιάς (με προϋπόθεση το κανονικό εύρος γραμμής, δηλ. εξαιρείται ο μουσειακός τρικούπειος, μετρικός μουτζούρης) είναι εφικτό να φιλοξενήσει ένα ευρύ φάσμα συρμών. Ας μπει μια γραμμή με τις κατάλληλες αναμονές και όλα γίνονται, στον κατάλληλο χρόνο.

Η γραμμή U υπάρχει στα χαρτιά από το 2005. Αντικατέστησε τις αρχικές προβλέψεις της Μελέτης Ανάπτυξης Μετρό για παρακλάδια προς Γαλάτσι και Μαρούσι - διότι τα παρακλάδια από λειτουργικής σκοπιάς είναι προβληματικά. Η ίδια βέβαια απέκτησε το δικό της παρακλάδι, αφότου ο μαρτυρικός Βύρωνας απαίτησε να έχει μετρό. Και με λύπη είδα στην πρόσφατη εξαγγελία ότι το κακό παράδειγμα του Χαϊδαρίου (sorry, της "Αγίας Μαρίνας") - δηλαδή ο σταθμός στην άκρη της πόλης δίπλα στην πλαγιά του όρους Αιγάλεω - μεταφέρεται και στις υπώρειες του Υμηττού, με τον σταθμό Near East - το Far East θα ταίριαζε περισσότερο, εκεί στο τέρμα Θεού ανάμεσα στο Σκοπευτήριο και τον ορεινό όγκο.

Για όποιον δεν το κατάλαβε, το μετρό είναι ακριβό στην κατασκευή και γι' αυτό είθισται να περνά από κει που έχει ψωμί - δηλαδή κατά μήκος πολυσύχναστων, ακτινικών διαδρόμων σε πυκνοδομημένες περιοχές.

Για να ληφθούν θαρραλέες αποφάσεις, χρειάζεται μια ολοκληρωμένη και όχι αποσπασματική ματιά. Θα βοηθήσει, όπως αναφέρθηκε, ένας σωστός χάρτης - σαν τον εικονιζόμενο αλλά με ισότιμα σχεδιασμένο και τον προαστιακό (όχι με την επίτηδες αχνή γραμμή που υποτιμά το δυναμικό του). Η ουσία πίσω από έναν τέτοιο χάρτη είναι η ενοποίηση των αστικών/προαστιακών υπηρεσιών σταθερής τροχιάς σε έναν μητροπολιτικό φορέα και όχι η εξαίρεση του πάλαι ποτέ ΟΣΕ προκειμένου να μπει σε ένα υποτιθέμενο φιλέτο που χρόνια ακούμε αλλά δεν ξέρω πότε θα δούμε. Νέο 2004 δεν θα ξαναζήσουμε. Για τα στάδια που καταρρέουν δέκα χρόνια μετά τους Αγώνες χύθηκαν αρκετά δάκρυα. Ως συγκοινωνιολόγος ελπίζω ότι θα μιλήσουν κι άλλοι για την ανάγκη απαγκίστρωσης από τη φαραωνική εργολαγνεία και αξιοποίησης στο έπακρο των, όχι ασήμαντων, δικτύων που αποκτήσαμε τον καιρό που πιστέψαμε ότι η χώρα αλλάζει πίστα.

 

Οι καταλανοί και η Αθήνα

Εκτός από τις μακεδονικές αρχαιολογικές αναζητήσεις, τα μυθιστορήματα του Yank_o έχουν καταπιαστεί και με άλλο ένα ζήτημα που αυτό το φθινόπωρο θα απασχολήσει την επικαιρότητα.

Στο Τάμα (Ασανσέρ) την τιμητική τους έχουν οι καταλανοί. Σήμερα αναζητούν την ανεξαρτησία τους με ειρηνικά μέσα. Στις πιο σκοτεινές, αλλά σχετικά πρόσφατες, εποχές των μεσογειακών δικτατοριών, είχαν εξεταστεί κι άλλοι "τρόποι δράσης".

Στο βιβλίο, η Αθήνα φιγουράρει με έναν απροσδόκητο τρόπο ως συνδετήριος κρίκος ανάμεσα στους μεσαιωνικούς πολεμιστές Αλμογκάβερς και τους σύγχρονους, υπόγειους τότε (1969-1973) αυτονομιστές.

Ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα (από τη δημοσίευση που είχε γίνει προ πενταετίας περίπου, σε συνέχειες από ένα "αδελφό" ιστολόγιο).

***

Ο Παντελής κοίταξε το ρολόι του. Ήταν δύο το πρωί – ξημέρωμα Σαββάτου, δεκαεφτά του Νοέμβρη. Μέσα σε όλες τις ιστορικές αναζητήσεις, ένα βασικό ερώτημα είχε μείνει χωρίς απάντηση:

Τι γύρευαν όλοι αυτοί μαζεμένοι εκεί;

Πιο αναλυτικά: Γιατί τον είχε φωνάξει η Εύα στη δήθεν διάλεξη περί των μεσογειακών σπουδών; Πώς έτυχε να ανακαλύψουν ο Σωκράτης με το Γρηγόρη την είσοδο στο δαιδαλώδες υπόγειο δίκτυο διαδρομών της Αθήνας; Τι δουλειά είχαν οι δυο τους μαζί με τους αγέρωχους καταλανούς της Φροντιέρρα; Ήταν τυχαίο που όλα αυτά συνέπεσαν, στον ίδιο χρόνο και τον ίδιο τόπο; Και μάλιστα τη μέρα της μεγάλης διαδήλωσης, ή μάλλον της εξέγερσης;

Μόνο η Εύα μπορούσε να εξηγήσει τι έγινε. Και πράγματι, η αρχαιολόγος ξεκίνησε να μιλάει για τις πληροφορίες που είχε από τον Κώστα. Τον Κωστάλα, που ως Υφυπουργός – έστω και στο μακρινό Ηράκλειο – γνώριζε αρκετά πράγματα εκ των προτέρων για τις εξελίξεις που προμηνύονταν, και που συνδέονταν με την αντίδραση αρκετών φανατικών της Επαναστάσεως, που δυσφορούσαν βλέποντας τη ριπάμπλικ να μετατρέπεται σε ντιμόκρασι, την κυβέρνηση να πολιτικοποιείται, τις εκλογές να πλησιάζουν.

Πουλ Μουρ

Την εβδομάδα που μας πέρασε, το γαλλογερμανικό κανάλι arte πρόβαλε την ταινία "À l'origine", βασισμένη στην αληθινή ιστορία του Φιλίπ Μπερ.

Το όνειρο αυτού του ανθρώπου ήταν να γίνει εργοδηγός. Πριν καμιά δεκαπενταριά χρόνια λοιπόν βρέθηκε (μετά από περιπλανήσεις) στο Le Mans της Γαλλίας και έμαθε ότι η κατασκευή του παρακείμενου αυτοκινητοδρόμου Α28 είχε σταματήσει. Ένα τμήμα του οδικού άξονα περνούσε μέσα από το βιότοπο του σκαθαριού osmoderma eremita. Όσο διαρκούσε η περιβαλλοντολογική διένεξη, οι εργασίες είχαν ανασταλεί και η τοπική κοινωνία - όπως έμαθε ο Μπερ - υπέφερε από ανεργία.

Σε ελάχιστο χρόνο στήθηκε ένα εργοτάξιο και κατασκευάστηκε, με τεχνική αρτιότητα και χαμηλό κόστος, ένα κομμάτι του αυτοκινητοδρόμου. Ο Μπερ - που παρουσιαζόταν με το συνηθισμένο επώνυμο Μαρτέν (κάτι σαν Παπαδόπουλος της Γαλλίας) - είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη των τοπικών αρχών και επιχειρηματιών / υπεργολάβων και, πάνω απ' όλα, των ανθρώπων που βρήκαν δουλειά.

Οι πρώτοι και τελευταίοι χρήστες του δρόμου ήταν τα περιπολικά που έσπευσαν να συλλάβουν τον Μπερ όταν έγινε γνωστή η απάτη. Το οδικό τμήμα καταστράφηκε και ξαναχτίστηκε αργότερα, όταν λύθηκαν τα περιβαλλοντικά ζητήματα - μεταφυτεύοντας κάμποσα δέντρα στα οποία ζούσαν οι σκαραβαίοι - και σήμερα λειτουργεί κανονικά, ως μέρος του δικτύου της Vinci Autoroutes (πρώην Cofiroute).

Ο Μπερ παρέμεινε, κατά τα φαινόμενα, πρόθυμος να βοηθήσει την κοινωνία - με το δικό του μοναδικό τρόπο. Το 2010, ως δήθεν αξιωματούχος του γαλλικού Υπουργείου Γεωργίας, ανέλαβε τον τοπικό συντονισμό των ενεργειών αντιμετώπισης των συνεπειών της καταιγίδας Xynthia. Μεταξύ άλλων, έκλεινε δουλειές για λογαριασμό του δημοσίου και καρπωνόταν τις αμοιβές. Ο εξαπατηθείς δήμαρχος παραδέχτηκε ότι στις λίγες μέρες που απασχολήθηκε ο Μπερ (πριν ξανασυλληφθεί και ξαναφυλακιστεί) αποδείχτηκε εξαιρετικά ικανός και αποτελεσματικός, επιτρέποντας στην τοπική κοινωνία να ορθοποδήσει γρηγορότερα.

Αυτός ο ασυνήθιστος απατεώνας θα βγει από τη φυλακή το 2015. Θα είναι, με το καλό, 61 ετών - too young to die. Ποιος ξέρει, όλο και κάποια πρόταση μπορεί να λάβει για να προσφέρει τις υπηρεσίες του. Ακόμη κι αν είναι ανεπιθύμητος στη Γαλλία, σίγουρα θα βρεθεί γι' αυτόν κάποια άλλη χώρα με υψηλή ανεργία, έργα υποδομών που καρκινοβατούν και - το κυριότερο - ανάγκη για καταφερτζήδες που να συνδυάζουν το πουλ μουρ με αποδεδειγμένη αποδοτικότητα.

 

Το μεγάλο δόρυ

Η νίκη (3-2) του Ολυμπιακού επί της Ατλέτικο στην πρεμιέρα του Champions League, μαζί με την ικανοποίηση έφερε και προβληματισμό στους ιθύνοντες της πειραϊκής ομάδας.

Αντικείμενο των σκέψεων του προέδρου κ. Μαρινάκη και του επικοινωνιακού επιτελείου είναι, όχι τόσο η πρόκριση (που παραμένει δύσκολος στόχος, σε έναν όμιλο με Γιούβε), όσο το πώς θα καταφέρουν να κρατήσουν μυστικές τις προετοιμασίες για ένα ξεχωριστό γεγονός, που προγραμματίζεται για τα τέλη Οκτωβρίου.

28 του μήνα, για την ακρίβεια.

Το σκωπτικό ερώτημα που τίθεται σχεδόν κάθε χρόνο, το αν "θα κάνει παρέλαση" ο προπονητής του Ολυμπιακού - δηλαδή αν θα είναι ακόμα στη θέση του στις 28/10 μετά τα πρώτα αποτελέσματα - θα πρέπει (μετά το χθεσινό αποτέλεσμα) να θεωρείται ήδη απαντημένο όσον αφορά τον κ. Μίτσελ.

Αυτό που ετοιμάζει όμως, με άκρα μυστικότητα έως σήμερα, η ερυθρόλευκη ΠΑΕ σε συνεργασία με το νέο δήμαρχο Πειραιά (που ως γνωστόν προέρχεται από τη διοίκηση του Θρύλου), δεν θα έχει προηγούμενο.

Στην ετήσια παρέλαση μαθητών και ενστόλων στο κέντρο της πόλης προγραμματίζεται, για φέτος, η συμμετοχή αγημάτων από αθλητικά σωματεία - στην προσπάθεια να τονωθεί το ενδιαφέρον του κοινού για ένα τυποποιημένο και μάλλον βαρετό, πλέον, θέαμα.

Από αυτή την καινοτομία του κ. Μώραλη δεν θα μπορούσε να λείπει η δημοφιλέστερη ομάδα της πόλης και της Ελλάδας.

Συνεπώς ο κ. Μίτσελ όχι απλώς "θα κάνει παρέλαση" αλλά - σύμφωνα με το τελετουργικό που επεξεργάζονται αυτό τον καιρό στο Δήμο - θα βαδίζει στη δεξιά στήλη του σχηματισμού, στην περίοπτη θέση του "διμοιρίτη". 

Η συμμετοχή του πλήθους αναμένεται ενθουσιώδης. Αν μάλιστα (στις 22/10) έχει προηγηθεί κι άλλη μια εποποιία εναντίον της - ιταλικής, κι έχει τη σημασία του αυτό ενόψει 28ης Οκτωβρίου - Γιουβέντους, θα γίνει πανδαιμόνιο!

Ήδη έχουν ανεπίσημα διαδοθεί μερικά από τα συνθήματα που αναμένεται να δονήσουν την πλατεία Δημοτικού Θεάτρου, ύμνους που θα συνδέουν την υψηλή ποδοσφαιρική κλάση με την προαιώνια πολεμική αρετή:

- "Έμπαινε Τσόρι με το μεγάλο δόρυ!"
- "Έτσι εφορμάει ο μέγας Αφελάι!"
- "Άκου, άκου πώς βρυχάται ο Μαζουάκου!"

Παραδόξως, η θέση του σημαιοφόρου - που θα ανέμενε κανείς ότι θα προκαλούσε έριδες - θεωρείται ήδη κλεισμένη με καθολική συμφωνία. Λόγω εντοπιότητας, θα τη λάβει ο μόνος έλληνας σταρ της ομάδας. Ελπίζεται ότι ο ιδιόρρυθμος Κώστας Μήτρογλου θα περιοριστεί σε έπαρση της σημαίας και όχι της φανέλας.

We "did" Amphipolis before it was cool (1999)

Το τετράμηνο παιδί χάρηκε πολύ εκείνη την επίσκεψη. Ιδίως όταν μπήκαμε στο μουσείο και δροσίστηκε από τον κλιματισμό. Αυτό θυμάμαι κι όχι κάποιο από τα εκθέματα. Αυτό και, φυσικά, το μακεδονικό λιοντάρι. Σήμα κατατεθέν των νικών του Φιλίππου στη φάση επέκτασης του βασιλείου του, αν κρίνουμε και από το "αδελφάκι" του στη βοιωτική Χαιρώνεια.

Η, όψιμα μακεδονική, Αμφίπολη δεν ήταν τυχαίο μέρος. Ήταν κοντά στα μεταλλεία χρυσού του Παγγαίου και οι νότιοι έλληνες, αθηναίοι και σπαρτιάτες, συναγωνίζονταν για τον έλεγχό της. Αργότερα αποτέλεσε κομβικό σημείο της ρωμαϊκής Εγνατίας (όπως και του σημερινού ομώνυμου αυτοκινητοδρόμου), αναφέρεται μάλιστα και στις Πράξεις των Αποστόλων ως προτελευταίος σταθμός του Παύλου πριν φτάσει στη Θεσσαλονίκη.

Μετά από πολλούς αιώνες λήθης, ο πόλεμος - αυτός ο πατήρ πάντων - έβαλε ξανά στο χάρτη την περιοχή. Η Αμφίπολη ήταν το ανατολικό όριο του μακεδονικού μετώπου - της αμυντικής γραμμής της Αντάντ που ξεκινούσε από τις Πρέσπες και τελείωνε στις εκβολές του Στρυμόνα. Κάπου τότε (μεταξύ 1915-1918) εντοπίστηκαν τα κομμάτια του λέοντα.

Για τις έρευνες των μετέπειτα δεκαετιών καθώς και τις φετινές εντυπωσιακές αποκαλύψεις, όλοι μας διαβάζουμε, βλέπουμε, ακούμε, συζητάμε και φυσικά φανταζόμαστε πολλά αυτόν τον καιρό. Το 1999 πάντως δεν συγκράτησα τίποτα για τον Τύμβο Καστά, που άλλωστε είναι κάμποσες εκατοντάδες μέτρα πέρα από το μουσείο. Η μέρα ήταν ζεστή κι έτσι συνεχίσαμε νοτιότερα για μια βουτιά στο Στρατώνι κι έναν απογευματινό καφέ στην Ιερισσό.

Πριν φύγουμε, δεν παραλείψαμε να φωτογραφηθούμε κάτω από το λιοντάρι. Μόλις που διακρινόμαστε στη βάση του. Έτσι, για να θυμόμαστε πόσο μεγάλα είναι ορισμένα δημιουργήματα και πόσο μικρός είναι ο καθένας από εμάς.

There will be an answer (let it be)

Ο χάρτης από τα Τρίγωνα Πανοράματος δείχνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την εντυπωσιακή συσχέτιση των τριών ψηλότερων κορυφών των Βαλκανίων, που όλες βρίσκονται στα όρια της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας. Η Μουσάλα, ο Όλυμπος και το Κόραμπ, με παρόμοια υψόμετρα κορυφών (μεταξύ 2750-2950μ), ουσιαστικά ισαπέχουν σχηματίζοντας ένα ισόπλευρο τρίγωνο. Ο περιγεγραμμένος κύκλος περικλείει μεγάλο μέρος της σημερινής Ελληνικής Μακεδονίας, το σύνολο της ΠΓΔΜ καθώς και τη Βουλγαρική περιοχή του Πιρίν. Η δε Αμφίπολη βρίσκεται στην περιφέρεια αυτού του κύκλου, κέντρο του οποίου είναι η σημερινή πόλη Ντεμίρ Καπία στην κοιλάδα του Αξιού.

Σκάψτε τώρα, αρχαιολόγοι!

Μπάσκετ και αρχαιολογία στα Βαλκάνια

Το πρόβλημα ήταν ότι η Μακεδονία, ανεξάρτητα από το τι φώναζε κανείς στα συλλαλητήρια, δεν ήταν μία, μοναδική και ελληνική.

Αυτό ήταν βέβαια το βασικό επιχείρημα της προπαγάνδας που κυκλοφορούσε στην γιουγκοσλαβική Μακεδονία και στη διασπορά της. Μια αντίστροφη επιχειρηματολογία όμως είχαν και κάποιοι στην Ελλάδα. Πέρα από τα σεντούκια των μοναστηριωτών, υπήρχε η Στρώμνιτσα, το Κρούσεβο του Σβώλου, το Μελένοικο, το Άνω Νευροκόπι – και όλα τα μέρη που πάτησε, έστω και πρόσκαιρα, ο ελληνικός στρατός στο δεύτερο Βαλκανικό: Κρέσνα, Τζουμαγιά και άλλοι τόποι στην κοιλάδα του Στρυμώνα. Πέρα δηλαδή από το γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας και τα επίσημα σύνορα, υπήρχε μια περιοχή που δεν ήταν ούτε Θράκη, ούτε Ιλλυρία, ούτε Κοσσυφοπέδιο – ήταν κι αυτή Μακεδονία, μια βόρεια Μακεδονία ας πούμε, όπως η βόρεια Ήπειρος και η ανατολική Θράκη: αλύτρωτα εδάφη που πάλι με χρόνους, με καιρούς θα γίνονταν ελληνικά.

Οι Αλαλκομενές, το κέντρο του κύκλου που περικλείει το τρίγωνο των βουνών, βρίσκονταν εκτός ελληνικών συνόρων. Κι αυτό ήταν δυστύχημα. Θα ήταν πολύ πιο βολικό να ανακαλυπτόταν ένας τάφος Μεγαλέξανδρου στα όρια της πατρίδας. Το σύστημα θα παρέμενε κλειστό. Από την ασφάλεια της χώρας τους, οι πατριώτες θα σήκωναν το μεσαίο δάχτυλο και θα χειρονομούσαν στους άθλιους σκοπιανούς.

Μόλις καμιά τριανταριά χιλιόμετρα ήταν η απόσταση που χώριζε την Ντεμίρ Καπία – τη σημερινή πόλη των σιδηρών πυλών του Αξιού στη θέση των Αλαλκομενών – από τους νομούς Κιλκίς και Πέλλας. Δυο τσιγάρα δρόμος, ίσως. Φτου. Παρά μία γουρουνότριχα και θα ήταν ελληνική. Μετά την επώδυνη αυτή διαπίστωση, οι επιβλέποντες συνειδητοποίησαν ότι ίσως σ' αυτήν ακριβώς την εγγύτητα να κρυβόταν μια ευκαιρία.

Και πραγματικά, αν άθροιζε κανείς τον συνολικό χρόνο των τηλεφωνικών συνομιλιών που έγιναν εκείνη την εποχή ανάμεσα στην Αθήνα και το Βελιγράδι, θα έφτανε σε αστρονομικά νούμερα. Και αντίθετα, η αντίστοιχη γραπτή επικοινωνία για το ίδιο θέμα πρέπει να ήταν σχεδόν μηδενική. Διότι, παραφράζοντας μια γνωστή ρήση, υπάρχουν πράγματα που λέγονται και δεν γίνονται, πράγματα που γίνονται και δεν λέγονται – και τέλος, πράγματα που είτε γίνονται είτε όχι, μπορεί να λέγονται αλλά σίγουρα δεν γράφονται.

Σίγουρα κάποια από εκείνα τα τηλεφωνήματα ήταν ανάμεσα στον σέρβο μπασκετμπολίστα  του Ολυμπιακού Ντράγκαν Τάρλατς και τους παλιόφιλους του στη σέρβικη πρωτεύουσα. Ανάλογες συνομιλίες θα γίνονταν, το δίχως άλλο, και από πολλούς άλλους αθλητές που κατηφόρισαν στην Ελλάδα. Αυτές όμως θα μπορούσαν άφοβα να γραφτούν, αν προσπερνούσε κανείς τα κοσμητικά επίθετα της γλώσσας των νέων. Δεν θα μπορούσε να ισχύει το ίδιο για τους διαλόγους ανάμεσα σε αξιωματούχους δύο χωρών που συζητούσαν το ενδεχόμενο να σπρώξουν προς τα έξω τα σύνορά της η καθεμιά, η μία προς νότο και η άλλη προς βορρά, μέχρι να συναντηθούν – απορροφώντας το κρατίδιο που είχε την ατυχία να βρεθεί ανάμεσά τους.

Κι έτσι, με τη λύση αυτή, που ήταν μία (όπως και η ελληνική Μακεδονία), ο Αλέξανδρος θα συναντούσε τον Οδυσσέα. Στις Αλαλκομενές, που άλλωστε το όνομα του Αλεξάνδρου έφεραν – το άλαλκε, έλεγαν οι φιλόλογοι, ήταν ο αόριστος βήτα του αλέκω, που σημαίνει αποκρούω. Όσο κι αν δεν μπορούσαν οι επιβλέποντες να καταλάβουν τι στο καλό χρειαζόταν ο αόριστος βήτα σε κάμποσα αρχαία ρήματα, ο συγκεκριμένος μια χαρά τους ερχόταν.

Από τα "Τρίγωνα Πανοράματος" 

Σκεφτείτε και όσους κυκλοφορούν χωρίς αυτοκίνητο...

Μέσα στο 2014 είδαμε επιτέλους σηματοδότηση στην πόλη της Κορίνθου. Επιλέχτηκαν δυο κόμβοι: Κολιάτσου-Απ.Παύλου και Ε.Ανεξαρτησίας-Δαμασκηνού. Σωστό. Ο συνδυασμός φόρτου και πλήθους κυκλοφοριακών εμπλοκών (έχουν 4 σκέλη, σε καθένα τους επιτρέπονται όλες οι στροφές) το δικαιολογεί. 

Ευχάριστο είναι που απαγορεύτηκε η στάθμευση στις προσβάσεις. Έως τώρα αυτό τηρείται και μακάρι να συνεχιστεί. Με τον τρόπο αυτό οι πλατύτεροι δρόμοι απέκτησαν μεγαλύτερο ωφέλιμο πλάτος κι έτσι επιτρέπεται η απρόσκοπτη αναμονή στη λωρίδα που έχει κόκκινο ενόσω κινείται αυτή που έχει πράσινο.

Οι περίοδοι επανάληψης ορίστηκαν στα 90 δευτερόλεπτα. Σωστό και αυτό: επιτρέπει άνετη εξυπηρέτηση όλων των κινήσεων, χωρίς (κατά τα φαινόμενα - χρειάζεται μετρήσεις για να επιβεβαιωθεί) να "αδικείται" κάποια φάση. Το καλό με τα φανάρια είναι ότι μπορείς να προσαρμόσεις μελλοντικά τους χρόνους πρασίνου (αυτό προϋποθέτει βέβαια κάποιον που θα τα παρακολουθεί και συντηρεί).

Όλων των κινήσεων; Ναι - πλην πεζών. Ο μη μηχανοκίνητος χρήστης παραμένει ο φτωχός συγγενής. Αν υπάρχει μία αδυναμία στο σχεδιασμό των συγκεκριμένων φαναριών, είναι το ότι δεν εξυπηρετούνται ικανοποιητικά οι διασχίσεις των πεζών. Η ίδια μάλλον εχθρική φιλοσοφία που γνωρίζαμε παλιά από την Αθήνα (και είθισται να αναπαράγεται και στην επαρχία) έχει ακολουθηθεί κι εδώ.

Δηλαδή: Και στους δύο κόμβους, οι διαβάσεις σχηματίζουν Π και όχι τετράγωνο. Με αποτέλεσμα, να υπάρχει μία (κάθε φορά) διάσχιση που πραγματοποιείται με τριπλάσια απόσταση (και ανάλογα μεγαλύτερο χρόνο). Επειδή πρόκειται για κεντρικές διαβάσεις με μεγάλες ροές πεζών - ειδικά στην Κολιάτσου που γειτνιάζει με την πεζοδρομημένη περιοχή - τέτοιες παρακάμψεις είναι όχι απλά απαράδεκτες (από πλευράς καθυστέρησης) αλλά και επικίνδυνες, διότι ο πεζός παροτρύνεται να "παρανομήσει".

Οι "πλούσιες" περίοδοι των 90 δευτερολέπτων είμαι βέβαιος ότι επιτρέπουν μια μικρή αλλά κρίσιμη τροποποίηση του σχεδιασμού, που θα δώσει πλήρη λειτουργικότητα και ασφάλεια στους πεζούς δίχως να επιβαρύνει ουσιαστικά τη μηχανοκίνητη κυκλοφορία. Το πρόβλημα λύνεται χωρίς μεγάλο κόπο ούτε μεγάλη δαπάνη. Οι τεχνικές είναι σχετικά απλές.

Το ταχύτερο δυνατό λοιπόν πρέπει να δρομολογηθεί αυτή η βελτίωση, σε συνδυασμό με τη σχετική φροντίδα (ράμπες) στα κράσπεδα, για κίνηση ΑμεΑ, άλλων πεζών μειωμένης κινητικότητας αλλά και ποδηλάτων. (Με την ευκαιρία, ας αποφασιστεί και η τύχη του, εκτός αρχικού σχεδιασμού, ποδηλατόδρομου στην Εθνικής Ανεξαρτησίας.) Εννοείται, τέλος, ότι και η διαγράμμιση πρέπει να γίνει καλύτερη. Ήδη σε λίγους μήνες αυτή που εφαρμόστηκε ξεθώριασε σημαντικά.

"Too little, too late" ή "ποτέ δεν είναι αργά"; Αισιόδοξα, επιλέγω το δεύτερο, κι ας ήταν η έλλειψη σηματοδοτών από τα πρώτα πράγματα που παρατήρησα φτάνοντας σε αυτή την πόλη το 2007-8. Στην ίδια ανάρτηση είχα γράψει και για την προφανή ανάγκη μιας λεωφορειακής γραμμής ανάμεσα στο κέντρο / παραλία Καλάμια, τον προαστιακό και την Αρχαία Κόρινθο. Χαίρομαι που έξι χρόνια μετά έγινε θέμα στα ΜΜΕ εθνικής εμβέλειας (δείτε το πρόσφατο άρθρο της Καθημερινής). Μπορώ έτσι να ελπίζω ότι ο επισκέπτης του 2025 θα μπορεί να φτάνει από την Αθήνα ή το λιμάνι της Πάτρας στο ναό του Απόλλωνα χρησιμοποιώντας αμιγώς μέσα μαζικής μεταφοράς κι όχι με μόνη δυνατότητα τα αγαπητά ταξί που σε χρεώνουν διψήφια ή τριψήφια ποσά για να σε πάνε ιδιωτική βόλτα στα αρχαία, όχι μόνο τα μακρινά όπως (strepto)Mycine [sic] αλλά και τα κοντινά που (θα έπρεπε να) είναι μέσα στα πόδια σου, δηλαδή προσβάσιμα - σε λογική τιμή - κι από όσους δεν έχουν αυτοκίνητο...

Του Αγίου Αλεξάνδρου σήμερα, ας γράψουμε λοιπόν κάτι για έναν Αλέξανδρο

Το γεγονός ότι οι κορυφές τριών βαλκανικών βουνών με παρόμοιο ύψος – Όλυμπος, Μουσάλα και Κόραμπ – σχηματίζουν ένα σχεδόν ισόπλευρο τρίγωνο, με ελάχιστη απόκλιση, αποτελεί το δίχως άλλο σύμπτωση. Οι πολύ θρησκόληπτοι θα σκέφτονταν ίσως ότι το χέρι κάποιας υπερφυσικής Δύναμης έβαλε τα τρία βουνά σ' αυτή τη θέση και όχι σε κάποια άλλη. Αλλά για ανθρώπινο έργο μάλλον κανένας δεν θα το περνούσε – οι θνητοί δεν μετακινούν ούτε πλάθουν βουνά των τριών χιλιάδων μέτρων.

Το ότι ο περιγεγραμμένος κύκλος που περνά από τις τρεις κορυφές περικλείει σχεδόν ολόκληρη την γεωγραφική περιοχή που λέγεται Μακεδονία – με εξαίρεση τη Θάσο και τα ποδάρια της Χαλκιδικής, που άλλωστε από την εποχή των αθηναϊκών αποικισμών ήταν ιδιάζουσες περιπτώσεις – έκανε την σύμπτωση ενδιαφέρουσα, αν λάμβανε κανείς υπόψη τη συγκυρία της εποχής που η Λίτσα Αρμούτη εκπονούσε την έρευνά της.

Με αυτά τα δεδομένα, ένα συνονθύλευμα σκόρπιων και δυσνόητων στοιχείων μπορούσε – με αρκετή φαντασία και ακόμη περισσότερη δημιουργικότητα – να ερμηνευθεί με όποιον τρόπο βόλευε. Το πρόβλημα της Λίτσας ήταν ότι τη σύνθεση, από κάποιο σημείο και μετά, είχε πάψει να την κάνει η ίδια. Η έρευνά της είχε πέσει θύμα πειρατείας. Τα τσακάλια που την επέβλεπαν και εν τέλει την πλήρωναν (και άρα τη σώπαιναν) είχαν τη δική τους ατζέντα.

Και με βάση αυτή την ατζέντα, πολλές παλιές ιστορίες ή και σκέτες φράσεις μπορούσαν να αποκτήσουν νοήματα που δεν είχαν. Ο Περίπλους του Ψευδοσκύλακος, για παράδειγμα, ήταν ένα γεωγραφικό κείμενο του τέταρτου π.Χ. αιώνα. Ο συγγραφέας του όμως είχε την ατυχία να είναι σχεδόν σύγχρονος του Μεγαλέξανδρου. Κι έτσι, το κομμάτι του έργου που μιλούσε για τη σημερινή βόρεια Ελλάδα – και την ευρύτερη περιοχή της – αναλύθηκε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Ο Ψευδοσκύλαξ έγραφε για Λωτοφάγους. Πριν απ' τους οποίους, στη διαδρομή της Οδύσσειας, υπήρχαν οι Κίκονες. Κι ανάμεσα, τι; Ήταν δυνατόν στην εποχή του ο ιθακήσιος βασιλιάς να πάει από τη Θράκη στη βόρεια Αφρική χωρίς ούτε μία στάση;

Κάπως έτσι, συμπέραναν οι επιβλέποντες της Λίτσας, θα πρέπει να ιδρύθηκαν οι Αλαλκομενές στην κοιλάδα του Αξιού, στην αρχαία Μακεδονία. Μια πόλη ομώνυμη αυτής στην Ιθάκη, στην τοποθεσία που είναι γνωστή σαν παλάτι του Οδυσσέα. Σε κάποιο σκοτεινό κεφάλαιο της περιπέτειάς του, ο πολυμήχανος ήρωας μάλλον ακολούθησε την κοίτη του Βαρδάρη. Το τι έκανε εκεί ήταν άγνωστο, θα πρέπει όμως να έμεινε θρυλικό, γιατί αλλιώς πώς να εξηγήσεις τη σύμπτωση των τοπωνυμίων; Κάποιοι ντόπιοι θα πρέπει να τον τίμησαν.

Σιγά-σιγά προστέθηκαν και παραπάνω όροφοι στο οικοδόμημα. Μετά τον Ψευδοσκύλακα, μπήκαν στην εικόνα οι μεταγενέστεροι του Ερατοσθένη – με την, πρωτοποριακή για την εποχή, ικανότητά τους να μετρούν μεγάλες αποστάσεις σε ευρείες γεωγραφικές περιοχές. Ο Πολύβιος ήταν ένας απ' αυτούς και μιλούσε, μεταξύ άλλων, για τας κορυφάς.

Το συμπέρασμα ήταν τραβηγμένο απ' τα μαλλιά αλλά κατείχε κεντρική θέση στην πολυκατοικία της επιχειρηματολογίας. Ήταν το βασικό υποστύλωμα, που αν το αφαιρούσες τότε όλα θα γκρεμίζονταν. Σύμφωνα με αυτό, στην ελληνιστική εποχή, που χαρακτηριζόταν από μεγάλη κινητικότητα ανάμεσα στις αλεξανδρινές κτήσεις, μεταφέρθηκε μεταξύ άλλων και ένα πτώμα – για την ακρίβεια, μια σαρκοφάγος με ό,τι είχε απομείνει απ' αυτό, μετά από την πάροδο πολλών δεκαετιών σε κάποια μεσανατολική έρημο. Και τι πιο συμβολικό, να ταφεί στη γενέθλια γη του ο μεγάλος βασιλιάς – και μάλιστα στο γεωμετρικό κέντρο της, στην πόλη που είχε ιδρύσει ένας άλλος θρυλικός μονάρχης του αρχαίου ελληνικού κόσμου.

Απόσπασμα από το μυθιστόρημα "Τρίγωνα Πανοράματος". Θα ακολουθήσουν κι άλλα, όσο η επικαιρότητα (βλ. το σημερινό δημοσίευμα εδώ) συναγωνίζεται τη φαντασία...

 

Αρχαιολογικό θρίλερ, déjà vu

Ένα συγκλονιστικό εύρημα φαίνεται να ανατρέπει όλα όσα πιστεύονταν για ένα πολύ συγκεκριμένο ιστορικό περιστατικό της ιστορίας της Μακεδονίας. Η συγκυρία είναι εκρηκτική: η πρώην γιουγκοσλαβική ομόσπονδη 'Δημοκρατία της Μακεδονίας' κηρύσσει την ανεξαρτησία της, το ελληνικό υπουργείο εξωτερικών προσπαθεί να αποτρέψει την αναγνώριση κράτους με το όνομα Μακεδονία – και ταυτόχρονα, κάποιοι σε Αθήνα και Βελιγράδι κάνουν μερικές επικίνδυνες 'ασκήσεις επί χάρτου'.

Ξαφνικά, ο αρχαίος οικισμός με το όνομα Αλαλκομεναί μπαίνει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όλων. Το όνομά του ετυμολογείται από τον αόριστο β' άλαλκε, του ρήματος αλέκω που σημαίνει "αποκρούω". Μια και το ίδιο όνομα πόλης αναφέρεται και στην Ιθάκη, η συσχέτιση των δύο θρυλικών βασιλιάδων του αρχαίου κόσμου δεν αργεί να γίνει. Πολλώ δε μάλλον που, πέρα από επίκεντρο του ενδιαφέροντος, η θέση των παλαιών Αλαλκομενών (της σημερινής πόλης Ντεμίρ Καπία) είναι στο κέντρο του ισόπλευρου τριγώνου που σχηματίζουν οι τρεις ψηλότερες κορυφές της νότιας Βαλκανικής.

Για κακή τύχη των "νομίμων κληρονόμων" της αρχαίας Μακεδονίας, το σημείο αυτό είναι μερικά χιλιόμετρα βόρεια των ορίων της ελληνικής επικράτειας. Επίσης εντυπωσιακό είναι ότι ο περιγεγραμμένος κύκλος που ορίζεται από τις τρεις κορυφές περιλαμβάνει σχεδόν το σύνολο μιας γεωγραφικής περιοχής με συγκεκριμένη ταυτότητα...

Από τα "Τρίγωνα Πανοράματος", μια ιστορία που έγραψα πριν λίγα χρόνια και εκτυλίσσεται (κυρίως) στη Μακεδονία του 1991-92. Σήμερα με την επίσκεψη Σαμαρά στην Αμφίπολη βρήκα μια ακόμη αφορμή για να ξαναθυμηθώ τα γεγονότα και το μυθιστόρημα.

Ο ζουρλομανδύας της ονομασίας

Ένας σοβαρός και συγκροτημένος άνθρωπος που γνωρίζω μου είπε ότι τον μπέρδεψε η ονομασία ενός καινούργιου σταθμού του μετρό. Και είχε δίκιο.

Η χώρα μας είναι γεμάτη εκκλησίες και πολλά τοπωνύμια φέρουν τα ονόματα αγίων. Κάποια γίνονται γνωστότερα από άλλα, για διαφορετικό λόγο κάθε φορά. Έτσι είναι η ζωή.

Προσωπικά όταν άκουγα Αγία Μαρίνα στην Αττική η πρώτη που σκεφτόμουν (όπως και το γνωστό μου πρόσωπο) ήταν η παραλιακή, λίγο μετά την τρύπα του Καραμανλή. Και μετά, αυτή της Ηλιούπολης. Κι ύστερα ως τοπωνύμιο αυτή που πάει πακέτο με τα Στύρα. Και πολύ μετά όλες οι υπόλοιπες, που δεν είναι και λίγες. Και της Αίγινας.

Ακούγοντας ότι άνοιξε σταθμός μετρό στην Αγία Μαρίνα, δεν είναι παράλογο (έχοντας στο νου την παραλιακή) να σκεφτεί κανείς ότι είτε επεκτάθηκε η κόκκινη γραμμή από το Ελληνικό, είτε διακλαδώθηκε η μπλε του αεροδρομίου από το Κορωπί.

Δυστυχώς, η αγαπητή Λουμπάρδα θα μείνει χωρίς μέσο σταθερής τροχιάς. Και σωστά, διότι οι πυκνότητες δόμησης, πληθυσμού και δραστηριοτήτων δεν δικαιολογούν σήμερα τέτοια υποδομή.

Το αν οι πυκνότητες δικαιολογούν την ύπαρξη σταθμού μετρό στα όρια της δομημένης περιοχής, λίγες δεκάδες μέτρα από το βουνό, με έχει απασχολήσει παλιότερα.

Ενός κακού, όμως, "μύρια" έπονται. Ελπίζω να μην επαληθευτεί αυτό, αλλά ήδη έχουμε ένα ακόμη λάθος. Διότι, ενώ ξέραμε ότι ο σταθμός θα ήταν "του Χαϊδαρίου" - και γι' αυτό άλλωστε έγινε η περιβόητη "γωνία" του μετρό, για να έχει κάθε δήμος και σταθμό - σύντομα ανακαλύφθηκε ότι ο σταθμός δεν ανήκει εξ ολοκλήρου στο Χαϊδάρι. Κατά διαβολική σύμπτωση βρίσκεται στην περιοχή του "τριεθνούς" δηλ. της συνάντησης ανάμεσα σε Αιγάλεω, Χαϊδάρι και Αγιαβαρβάρα.

Για να εξευμενιστεί ο διάβολος (της σύμπτωσης), η συνταγή είναι γνωστή από παλιά (βλ. γραμμή που πριν τις τελευταίες επεκτάσεις ήταν γνωστή ως "Άγιος Αντώνιος - Άγιος Δημήτριος"). Διαλέγουμε την πλησιέστερη εκκλησία και δίνουμε το όνομα του αγίου στο σταθμό. Τι κι αν είναι ο παγκοσμίως άγνωστος (sorry κιόλας) ναός της Αγίας Μαρίνας; Τι κι αν υπάρχουν οι ομώνυμοι, γνωστότεροι οικισμοί που προαναφέραμε παντού στην Αττική; Προκειμένου να ικανοποιηθούν όλες οι αλληλοσυγκρουόμενες τοπικές κοινωνίες, που θέλει η καθεμιά να προβάλει το εγώ της μέσα από σημάνσεις και ονομασίες, ποιος δίνει δεκάρα για τον απλό χρήστη;

Τρελό όλο αυτό. Μέσα από την τρέλα, όμως, ίσως να βρεθεί η λύση. Παραδίπλα, ούτε 300 μέτρα μακρύτερα, είναι το Δρομοκαΐτειο. Γνωστότερο από οποιοδήποτε άλλο τοπόσημο της ευρύτερης γειτονιάς. Φοβάμαι όμως ότι οι δημόσιες αρχές μας δεν θα αποδειχθούν αρκετά τολμηρές, ώστε να μετονομάσουν το σταθμό προς τιμήν του παρακείμενου ψυχοθεραπευτηρίου. Δεν πάνε πολλά χρόνια, άλλωστε, από τότε που οι ηλεκτρονικές πινακίδες του Κηφισού σταμάτησαν να λένε το χρόνο διαδρομής για Δαφνί, αντικαθιστώντας το με το πιο πολυλογάδικο "Δάσος Χαΐδαρίου".

Πλυστικό αγενείας

Ο πληθυντικός ευγενείας λέγεται ότι είναι ξενόφερτος, είναι όμως μέρος των "σωστών" ελληνικών εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Για την ακρίβεια νομίζω ότι είναι μέρος της σύμβασης στοιχειώδους κοινωνικής συνύπαρξης. Εγώ (προσπαθώ να) τον χρησιμοποιώ προς κάθε ενήλικα που δεν γνωρίζω και δεν μου έχει δώσει το θάρρος να του μιλάω στον ενικό. Δεν το βλέπουν όλοι έτσι. Με ενοχλούν όσοι - συχνότατα ξένοι αλλά όχι μόνο - δείχνουν να μη γνωρίζουν τη διαφορά.

Έχω βάλει αρκετές φορές αγγελίες σε εφημερίδα. Ο κανόνας είναι να μου απαντούν ανατολικοευρωπαίοι με οικειότητα μπάρμπα ή αφεντικού. Μέρος της είναι η χρήση του ενικού. Όποτε το μπορώ, γίνομαι εκλεκτικός και απορρίπτω ενδιαφερόμενους μόνο και μόνο από τον τρόπο που μου μιλάνε. Το να προσπαθήσεις να τους διορθώσεις, δεν παίζει - η τελευταία μου απόπειρα ήταν με μια ρωσίδα γιαγιά που άκουσε πληθυντικό και κατάλαβε πλυστικό.

Δεν θα τολμούσα να μιλήσω (στα γαλλικά, γερμανικά ή τούρκικα) στον ενικό ή (στα αγγλικά) σε first name terms σε κάποιον άγνωστο. Έτσι αυτονόητο θα έβρισκα το σεις και το σας, ακόμα και για εμάς τους μάγκες τους πειραιώτες, πολλώ δε μάλλον για φιλοξενούμενο στον τόπο μας, που ξέρει τα ελληνικά ροδάνι, κατά τα άλλα, και λέει δρυς και ζυγοστάθμιση. Δεν τίθεται δηλαδή θέμα κακής γνώσης της γλώσσας.

Το φταίξιμο όμως δεν είναι στον κάθε ξένο, που απλώς αναπαράγει αυτά που βλέπει γύρω του. Νομίζω ότι η απαξίωση των καλών τρόπων έχει καταλήξει να χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικές μας επαφές. Μπορεί να πρόκειται για εντροπία, δηλ. την τάση του υλικού κόσμου αλλά και των πνευματικών εκφράσεων να διολισθαίνουν σε κατάσταση μικρότερης πολυπλοκότητας. Μπορεί πάλι να σπρώχτηκε πολιτικά, μαζί με διάφορες άλλες εξελίξεις εκδημοκρατισμού ανακατεμένου με ισοπέδωση.

Σε καμιά περίπτωση δεν θα ισχυριστώ ότι οι τύποι πρέπει να υπερισχύουν της ουσίας. Μια αγαπητή κυρία της γειτονιάς μου, στα παιδικά μου χρόνια, ναι μεν ζητούσε από τα παιδιά της (σπάνιο αυτό ακόμη και τότε) να της μιλούν στον πληθυντικό, δεν είχε όμως ψευδαισθήσεις. Κάποτε, έλεγε με το αστείρευτο χιούμορ της, θα μου πουν κι αυτά: "Δεν πάτε στο διάολο, μαμά;" Κι όμως, οι καλοί τρόποι - και κυρίως ο καλλωπισμός της ψυχής, που συμβολίζουν - έχουν την αξία τους και εύχομαι να μην τους στείλουμε μια για πάντα στο διάολο στο όνομα της αμεσότητας και της απλοποίησης.

Η πρώτη κοπάνα του "Τζώννυ"

Το 1978 η αγαπημένη μου ασχολία ήταν να παίζω μπάλα με τους φίλους μου. Σχεδόν κάθε ελεύθερη έκταση κατάλληλου μεγέθους την φανταζόμουν με γκολπόστ. Τόσο αυτές που χρησιμοποιούσαμε στο πραγματικό μας παιχνίδι, π.χ. το δρόμο της γειτονιάς (κι ας είχε κλίση), όσο και άλλες δυνητικές υποψήφιες. Μία απ' αυτές θα τη δω απόψε. Όχι ελεύθερη βέβαια - θα παρκάρω εκεί το αυτοκίνητό μου μαζί με εκατοντάδες άλλα, που θα φέρουν θεατές στην αποψινή παράσταση. Μιλάω για την αλάνα μπροστά απ' το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.

Το 1978, τη χρονιά που πρωτοεπισκέφτηκα το θέατρο στο Λυγουριό, έχω την εντύπωση ότι ήταν φρέσκια η διαμόρφωση αυτού του χώρου στάθμευσης. Σ' εκείνη την εκδρομή, που αποτέλεσε την πρώτη μου επίσημη "κοπάνα" από το σχολείο (με την άδεια της μαμάς, που με συνόδευε), μαγεύτηκα από πολλά αξιοθέατα, όπως π.χ. το Παλαμήδι με τη φυλακή του Κολοκοτρώνη (που επίσης επισκεφτήκαμε). Εξίσου έντονα όμως θυμάμαι ένα πραγματικό γήπεδο ποδοσφαίρου που συναντήσαμε στο δρόμο μας, λίγο πριν τη στάση που έκανε η οδηγός για καφέ στα Λουτρά (Ωραίας) Ελένης. Το γήπεδο ήταν πραγματικό, με τέρματα και διαγραμμίσεις, ορατό από το δρόμο - για την ακρίβεια, εφαπτόταν στους δύο δρόμους που διασταυρώνονταν. Έμοιαζε με αλάνα διαμορφωμένη και γι' αυτό το λάτρεψα - θα μπορούσε να το έχει κι η δική μου γειτονιά, με λίγη καλή θέληση.

Το γήπεδο αυτό υπάρχει και σήμερα, δίπλα στο χωριό με το παράξενο όνομα Κυράς Βρύση που σχολιάσαμε όλοι οι επιβαίνοντες, στην Ισθμία πλάι στη διώρυγα. Θα ξαναπεράσω από δίπλα του απόψε, γυρνώντας στο σπίτι από την Επίδαυρο. Μένω μόλις λίγα χιλιόμετρα παραπέρα. Σταθερή αξία. Όπως και όλα όσα είδα σ' εκείνη την απρόοπτη εκδρομή. Μα πιο πολύ εκείνο που άκουσα. Εκείνο το μαγικό.

Το όνομά μου στα αγγλικά, Τζώννυ όπως με αποκαλούσε η δασκάλα των αγγλικών, συνοδοιπόρος κι αυτή στην εκδρομή. Το ψιθύρισε από το κέντρο της κυκλικής πλατείας ή ορχήστρας, ενώ εγώ βρισκόμουν κάπου στο πάνω διάζωμα, εκεί περίπου όπου θα κάθομαι και απόψε. Σε κανονικές συνθήκες, ο ψίθυρος δεν θα ακουγόταν εκεί ψηλά. Η περίφημη ακουστική έκανε το θαύμα της.

Τζώννυ με ακούς; Σε άκουσα, teech. Σε διαβάζω κιόλας, όπως ξέρεις. Η τότε δασκάλα μου έχει γράψει ένα πολύ όμορφο βιβλίο - έχω γράψει γι' αυτό, εδώ. Προσεχώς ελπίζω να έχω την ευκαιρία να απολαύσω και το δεύτερο, που όπως μαθαίνω αναφέρεται σε γνώριμους ανθρώπους αγαπημένων τόπων. Θα τα πούμε και γι' αυτό, καλά να είμαστε. Προς το παρόν, αναχωρώ για να κάνω τη μαγική διαδρομή από την ανάποδη (Ναύπλιο-Επίδαυρος-Ισθμός). Πάλι μαγική παραμένει.

Η Ισθμία. Αριστερά διακρίνεται το γήπεδο.

Γερμανικά πουλιά και ερπετά στην Κρήτη - Η αλήθεια για το Σήφη

Η εμφάνιση του κροκόδειλου Σήφη στην Κρήτη για αρκετές μέρες αποτελούσε μυστήριο.

Όχι πια.

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, το τρομερό ερπετό δεν βρέθηκε τυχαία αυτές τις μέρες στην ελληνική μεγαλόνησο.

Είναι γνωστή η προτίμηση πολλών τουριστών από όλο τον κόσμο στη λεβεντογέννα Κρήτη.

Ιδίως ευρωπαίων. Και ιδιαίτερα γερμανών.

Αυτό δεν είναι άσχετο με τη - σχετικά πρόσφατη - ιστορία του νησιού.

Για να την καταλάβουν, οι γερμανοί στο β' παγκόσμιο πόλεμο έδωσαν μια ξεχωριστή μάχη.

Και την εγκατέλειψαν τελευταία απ' όλα τα ελληνικά εδάφη, τον καιρό της υποχώρησής τους.

Η στρατηγική της θέση στην ανατολική Μεσόγειο είναι η αφορμή. Οι γερμανοί όμως αποδεδειγμένα αγαπούν την Κρήτη.

Και τα διάφορα ερπετά της.

Είτε πρόκειται για δεινοσαύρους (πολιτικούς και μη) είτε για τους σύγχρονους διαδόχους τους, δηλ. τα πάσης φύσεως κροκοδειλάκια.

Ο Σήφης δεν είναι ένας οποιοσδήποτε κροκόδειλος.

Έχει την ιδιότητα, όπως πολλά άλλα ερπετά, να αποκτά όποιο χρώμα ή χρωματικό συνδυασμό επιλέξει.

Το τελευταίο δεκαπενθήμερο, μάλιστα, οι θαυμαστές του παρατήρησαν ότι κάθε σούρουπο τα χρώματά του ταυτίζονταν με σημαία κάποιας χώρας. Διαφορετικής κάθε φορά. Και συγκεκριμένα, της χώρας, η εθνική ομάδα της οποίας θα νικούσε στο τελευταίο παιχνίδι κάθε μέρας, σε όλη τη διάρκεια της φάσης νοκ άουτ.

Όσο έπαιζε η εθνική μας, για προφανείς λόγους δεν ανακοινώθηκε αυτή η θαυματουργή ιδιότητα του κροκοδείλου. Η πιθανότητα να αποκλειστούμε, όπως και τελικά συνέβη, ήταν σοβαρή - κι έτσι, αποσιωπήθηκε το ότι ο Σήφης, το απόγευμα της αποφράδας Κυριακής, πήρε τα χρώματα της Κοσταρίκας.

Τώρα που όλοι ξέρουμε για τον κροκόδειλο, τα μάτια όλων θα είναι στραμμένα στη λίμνη που τον φιλοξενεί, την Κυριακή το απόγευμα. Ανάλογα με τη μεταμόρφωσή του, θα έχουμε μια πρώτη, αξιόπιστη ένδειξη - όπως πριν τέσσερα χρόνια με το καημένο το χταποδάκι - για το ποιος θα είναι ο νικητής του κυριακάτικου τελικού ανάμεσα στη Γερμανία και την Αργεντινή.

Οι χιλιάδες γερμανοί λάτρες της Κρήτης είναι σίγουροι από τώρα, μετά και το θριαμβευτικό 7-1 του ημιτελικού ενάντια στη Βραζιλία, ότι ο κροκόδειλος θα γίνει κόκκινος, μαύρος και χρυσαφένιος - στα εθνικά τους χρώματα.

Για το λόγο αυτό οργανώνουν παραλίμνιο πάρτυ μεθαύριο Κυριακή.

Στην περίπτωση που (προβλεφθεί ότι θα) χάσουν - διότι όλα είναι πιθανά στο ποδόσφαιρο - ελπίζουμε ότι θα δικαιώσουν τη στερεότυπη άποψη περί ψυχραιμίας του λαού τους και δεν θα πέσουν, από την απελπισία τους, στη λίμνη αμέσως μόλις ο Σήφης γίνει γαλανόλευκος ως αργεντίνος.

Αν πάλι κερδίσουν, προβλέπεται ότι στο πασίγνωστο πλέον γερμανικό πουλί, θα κάνει στο μέλλον παρέα ένα καινούργιο μνημείο, αυτό του γερμανικού κροκόδειλου.