Καλά και Praktika Χριστούγεννα

Ας μου επιτραπεί να λαϊκίσω μια και αρκετά ασχολήθηκα με την υψηλή πολιτική πρόσφατα. Πολυκατάστημα, λοιπόν, διαφημίζει στον κατάλογό του χριστουγεννιάτικα δέντρα. Η ετικέτα με την τιμή και την περιγραφή βρίσκεται στο πάνω ράφι. Πάνω της είναι κολλημένος ένας αριθμός με μπλε φόντο, ανάλογα με τον τύπο του δέντρου (βασικά το ύψος του, και άρα την τιμή του). Ψάχνεις κι εσύ να βρεις, π.χ., το δέντρο Νο. 7. Από κάτω είναι στοιβαγμένα τα χαρτοκιβώτια που περιέχουν τα δέντρα (κομματιαστά και με διπλωμένα τα κλαδιά). Στην πλευρά του χαρτοκιβωτίου που βλέπει ο πελάτης, φαίνεται ένα μεγάλο νούμερο. Ψάχνεις λοιπόν το "7" και είναι λίγο δεξιότερα από την ετικέτα. Το βάζεις στο καρότσι και, αν το ψάξεις λίγο πριν φτάσεις στο ταμείο, κοιτάς στο κουτί το αναγραφόμενο (με ψιλά γράμματα) ύψος του δέντρου. Και ιδού η έκπληξη: το δέντρο είναι ψηλότερο και άρα ακριβότερο από το "7" που νόμιζες. Διότι το "7" δεν είναι "7". Αυτό που έψαχνα εγώ ήταν ύψους 1.85 και αυτό που πήρα (και είχε το ίδιο νούμερο) ήταν 2.15 και ήτοι σημαντικά ακριβότερο.

Πήγα πίσω και πήρα το σωστό, αλλά κάλλιστα θα μπορούσα να είχα προχωρήσει στο ταμείο και μετά, για να μη φανώ μίζερος, να πληρώσω τη διαφορά, σκεπτόμενος "τι ψυχή έχει;", "χαλάλι" και όλα τα σχετικά. Ειδικά στην περίπτωση που θα είχα αγοράσει και πολλά άλλα, θα πλήρωνα με κάρτα, και πίσω μου στην ουρά θα περίμεναν και άλλοι που δεν θα ήθελα να τους δυσαρεστήσω. Σύμφωνοι, όσοι την πατάνε έτσι, κακό του κεφαλιού τους. Καλό θα ήταν όμως και τα πολυεθνικά πολυκαταστήματα να προσπαθούν να μην παραπλανούν τους πελάτες τους με αυτές τις "χειρουργικές" μεθόδους... Nicht wahr?

Άντε και στην Κόρινθο...

Ίσως το καλύτερο παράδειγμα εφαρμογής δικτύου ποδηλατοδρόμων σε ελληνική πόλη. Καρδίτσα 2007. Όσοι έχουμε δει αντίστοιχα έργα στο εξωτερικό θα είχαμε πολλά να πούμε για την επάρκεια του πλάτους (πρόκειται για αμφίδρομο) καθώς και για την διαχείριση-χρήση-αστυνόμευση (είδαμε κάδους αλλά και αυτοκίνητα παρκαρισμένα, σε κάποια σημεία) αλλά επειδή δεν θέλω να γκρινιάζω, μένω στο θετικό και ευελπιστώ να το δω και αλλού.

Afterthoughts

1. Εντάξει, το σκορ ήταν 56-38 αλλά η ουσία δεν αλλάζει, έτσι δεν είναι;

2. Παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τις αναλύσεις του Μάκη και της Αυριανής με γενικό τίτλο "Vote early and often" και κρατάμε τη δήλωση του Ευάγγελου στις 11/11 ότι τα προβλήματα στην ψηφοφορία "δεν οφείλονται σε μας".

3. Αναμένουμε με αγωνία (καλά, υπερβάλλουμε λιγάκι εδώ) την ανακήρυξη νέου γκενσερικού κόμματος με τις γνωστές (για τα ελληνικά δεδομένα) προοπτικές.

4. Η ΝΔ έχει μελλοντικό ηγέτη, το Πασόκ τι έχει πια;

Η άλωση

Η άλωση της Κρήτης από τη Δεξιά συνεχίζεται.

Το σατανικό σχέδιο το είχαμε περιγράψει στο Laspi.Gr πριν 3,5 χρόνια σε άρθρο με τίτλο "Η Καρδίτσα, ο καταλύτης και η λεβεντογέννα Κρήτη". Αυτά που συμβαίνουν το τελευταίο δίμηνο στο νομό Ρεθύμνης είναι εντυπωσιακά και επιβεβαιώνουν τις εκτιμήσεις μας.

Οδοντίατρος-επενδυτής, που το μικρό του όνομα ΔΕΝ είναι Αρχιμήδης, αντιστρέφει με μαθηματική ακρίβεια τα ποσοστά των 2 μεγάλων κομμάτων στον Νομό, φέρνοντας για πρώτη φορά τη ΝΔ μπροστά.

Κάτοικοι ορεινού χωριού (ΝΔ: 60%, Πασόκ: 38% το 2007), συμπατριώτες του "Σταυρακομαθιακάκη" ή Survivor (της ταινίας "Σειρήνες στο Αιγαίο" του Περάκη), κατηγορούνται ότι επαναστατούν εναντίον της έννομης τάξης αλλά μένουν ουσιαστικά ατιμώρητοι.

Πρώην κομμουνιστής, νεορθόδοξος και στη συνέχεια νεοδημοκράτης, γνωστός από το λουκ γένεια-3-ημερών, εμφανιζόταν προ καιρού σε τηλεοπτικούς σταθμούς φορώντας μπλουζάκι με την αναγραφή Free Zoniana! αλλά το φθινόπωρο του 2007 κάποιοι σχολίασαν τη στάση του χρησιμοποιώντας μυστηριώδεις λέξεις όπως "μούγκα", "στρούγκα" και το αγαπημένο του, αριστοφάνειο "μαχέσαιτο". Γιατί;

Η πιο πρόσφατη διάδοση είναι ότι το 2012, με τη συμπλήρωση 100 ετών από την απελευθέρωση της Μεγαλονήσου, επίκειται δημοψήφισμα για να αποφασίσει ο τοπικός πληθυσμός για το μέλλον του - και ότι αυτό το σενάριο το καλλιεργούν κάποιοι αμερικάνοι και κάποιοι εν Ελλάδι φίλοι τους (που τους φιλοξενούν κιόλας οικογενειακώς στο νησί).

Μάλιστα, κατά μερικούς η πρεμούρα του πρωθυπουργού για πρόωρες εκλογές συνδέεται με αυτή τη χρονολογία, αφού η δεύτερη θητεία της ΝΔ λήγει πριν την 1/1/2012 και άρα, αποχωρώντας τιμητικά από την ηγεσία της χώρας, ο Κ. Καραμανλής ΙΙ θα αποφύγει επιμελώς το "ποτήριον"...

Μπορείτε ελεύθερα να προσθέσετε το δικό σας λιθαράκι.

Βόρειοι και νότιοι

Όταν χάνεις με 60-35 (θα μπορούσε να είναι και μπασκετικό σκορ διασυρμού), το να μιλάς για "ρεύμα" δείχνει αμετροέπεια, βιασύνη ή/και αδυναμία κατανόησης της κατάστασης.

Τώρα ο Yorgos έχει πολλή δουλειά μπροστά του. Δήλωσε ήδη ότι δεν θα μπει στο παιχνίδι των "ανούσιων συσχετισμών", δηλ. της αναγνώρισης τάσεων και ρόλου, και διαισθητικά αυτό φαίνεται σωστό και φρόνιμο. Δεν περιμένουμε από τον πρόεδρο του Πασόκ να εμπιστευθεί σε τίποτε τον βασικό του αντίπαλο, τον συγκεκριμένο αντίπαλο με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά το βράδυ της 16/9.

Ενδιαφέρον σημείο προς εξέταση, η γεωγραφική κατανομή της επιρροής του Ευάγγελου Βενιζέλου. Η ζώνη γύρω από την Θεσσαλονίκη έχει πιθανώς τη χροιά του φαινομένου "favourite son", ενδεχομένως όμως να δείχνει ότι υπάρχουν (πολιτικά) δύο Ελλάδες και ο Γιώργος Παπανδρέου μιλάει καλά (καλούτσικα) μόνο τη γλώσσα της μίας - της νοτιότερης. Αυτό δύσκολα θα αλλάξει (βλ. και προηγούμενο άρθρο σχετικά με την "κλειδωμένη" νεοδημοκρατική πλειοψηφία). Ίσως όμως μπορεί να αμβλυνθεί, αν ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης συμμαχήσει ενεργά με κάποιον που να μπορεί να μιλήσει στην καρδιά του βορειοελλαδίτη. Εγώ είμαι νότιος και δεν μπορώ να κρίνω, αλλά κάνω μια σκέψη: μήπως κάποιος σαν τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη θα ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος γι' αυτόν τον ρόλο;

Στα όπλα, να πάρουμε...

...τα σκό(ρ)πια κομμάτια της Μακεδονίας που, κατά τον μόνο Παναγιώτατο που δεν είναι Πατριάρχης (και κατά έναν Κόκκινο που αρθρογραφεί σε γκριζογάλανους τόνους), μας λείπουν. Ήταν ζήτημα χρόνου να ακουστούν και αυτά - για όση αξία, σοβαρότητα και βαρύτητα έχουν βεβαίως (100 k έλληνες στη Φυρόμ, όπως λέγαμε κάποτε 400 k στη Βόρειο Ήπειρο).

Ψυχραιμία και υπομονή, θα περάσει κι αυτό.

42.195

Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές δεν ξέρω τίποτα για τον Διεθνή Μαραθώνιο του 2007 στην λεγόμενη κλασική διαδρομή της Αθήνας: ούτε ποιος νίκησε, ούτε αν έγινε καν (από μήνυμα ενός φίλου κατάλαβα ότι μάλλον διεξήχθη κανονικά). Αποφεύγω να γράψω κάτι για τον σημερινό μαραθώνιο, από φόβο μήπως την πατήσω όπως ο ανταποκριτής του '40 που θρυλείται ότι έστειλε ανταπόκριση τον 15αύγουστο λέγοντας ότι "όλα καλώς και εφέτος στην Τήνο" – χωρίς να έχει καν μεταβεί στο νησί, δεν γνώριζε τίποτα για τον τορπιλισμό της "Έλλης". Δεν ξέρω πολλά ούτε για τους προηγούμενους μαραθωνίους – τις μέρες της διεξαγωγής τους η κύρια φροντίδα μου ήταν οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Δεν γνωρίζω πόσα χρόνια "μετρά" η διοργάνωση και δεν θυμάμαι ούτε έναν από τους προηγούμενους νικητές (μόνο κάποιον ιάπωνα ονόματι Ίτο τη δεκαετία του '80, τη μόνη φορά που είχα πάει στο Παναθηναϊκό Στάδιο για τον τερματισμό, αν και έχω την εντύπωση ότι κάποιοι από τους συν-θεατές μου θυμούνται πολύ καλά την προβολή που είχε εισπράξει ο Κίμων Κουλούρης, πολύ μεγαλύτερη από αυτή του γιαπωνέζου).

Ίσως να φταίει η ψυχική αποστασιοποίηση που έχω για τον στίβο μετά το '90 – λιγότερο λόγω των σκανδάλων ντόπινγκ και περισσότερο επειδή βαρέθηκα πια να απομνημονεύω ονόματα και επιδόσεις. (Θαυμάζω έναν, άλλο, φίλο που μάλλον έχει απεριόριστο capacity και εξακολουθεί να συγκρατεί αυτά που εγώ δεν μπορώ.) Δεν άκουσα βέβαια και πολλά (στα ΜΜΕ) για τον μαραθώνιο. Στο απλοϊκό μου μυαλό φωλιάζουν – για τον μαραθώνιο όπως και για τόσα άλλα – αφελείς απορίες:
- Γιατί να μην είναι γεγονός διεθνούς εμβέλειας; (Και εννοώ πέρα από τους φαν του στίβου.)
- Γιατί να μην είναι ένα μεγάλο, πολύχρωμο πανηγύρι όπως, π.χ., στο Λονδίνο (που το έζησα από πρώτο χέρι το '93), στη Βοστώνη και αλλού; (Και μάλιστα όταν η δική μας διαδρομή είναι και ιστορική, και δύσκολη κ.λπ.)
- Γιατί η πληροφόρηση που είχα για τον αθηναϊκό μαραθώνιο προήλθε μόνο από τα VMS (ηλεκτρονικές πινακίδες) των αθηναϊκών αρτηριών, που προειδοποιούσαν για τις κυκλοφοριακές επιπτώσεις; (Καλά, εδώ μάλλον φταίει η επαγγελματική μου διαστροφή.)
- Γιατί δεν με ικανοποιεί η απάντηση που συνήθως λαμβάνω συζητώντας τέτοιες ανησυχίες; (Ήτοι: "Είμαστε χώρα με μικρές δυνατότητες" και "Η Ελλάδα δεν είναι hub", δηλ. δεν είναι κόμβος.)

Ο προαστιακός δεν βολεύει...

Αγαπάω τα τραίνα. Δεν είμαι "φίλος του σιδηροδρόμου", δεν έχω εντρυφήσει στην σχετική τεχνολογία πέρα από τα όσα έμαθα σπουδάζοντας πολιτικός μηχανικός, δεν έχω απωθημένα επειδή δεν έπαιξα αρκετά μικρός με τα τραινάκια μου. Όμως μου αρέσουν κάποια μοναδικά πράγματα του τραίνου: κυρίως η δυνατότητα (όπου υπάρχει) να κινείσαι ανάμεσα σε βαγόνια, καθώς και οι σταθμοί ως χώροι-σύμβολα. Κι ακόμη, είμαι πεπεισμένος για τη δυνατότητα των μέσων σταθερής τροχιάς να προσφέρουν ριζικές διεξόδους στα κυκλοφοριακά προβλήματα των πόλεων και ιδίως των μεγάλων πολεοδομικών συγκροτημάτων, εκεί που η επένδυση στην οδική υποδομή απλά παύει να αποδίδει.

Θα έπρεπε λοιπόν να χαίρομαι που η Αθήνα απέκτησε το 2004 τραμ και προαστιακό. Δυστυχώς, αυτά τα δύο μέσα, με τον τρόπο που αναπτύχθηκαν, με στενοχωρούν. Για το τραμ τα είχα γράψει, λακωνικά (στη "στήλη του συγκοινωνιολόγου" στο περιοδικό "4 Τροχοί"), σε μια εποχή που λόγω φούριας για τους Ολυμπιακούς κανένας δεν ήθελε να ακούσει. Μετά έφυγα από την Αθήνα και ησύχασα, που λέει ο λόγος, μέχρι που ήρθε και με βρήκε κι εδώ στη γραμμική πόλη ΛΑ.ΚΙ. ο προαστιακός. Οι συρμοί αυτοί μας συνδέουν με την πρωτεύουσα, εφόσον βέβαια είμαστε διατεθειμένοι:
(1) Να πληρώσουμε ακριβούτσικα, μια και το κόστος του εισιτηρίου φαίνεται να έχει προσεκτικά επιλεγεί ώστε να μη στενοχωρήσει τα ταξί
(2) Να προσαρμοστούμε στην ωριαία συχνότητα (ή, αν δεν γνωρίζουμε την ώρα αναχώρησης, να περιμένουμε κατά μέσο όρο μισή ώρα)
(3) Να χάσουμε σχεδόν δύο ώρες από τη ζωή μας για να πάμε στον προορισμό μας, λόγω αναδίπλωσης της διαδρομής μέσω Νερατζιώτισσας καθώς και λόγω των πολλών ισόπεδων διαβάσεων
(4) Να οδηγήσουμε ή να πάρουμε ταξί (υπάρχει και συγκοινωνία αλλά είναι ως συνήθως ανέκδοτο...) μέχρι τον εκάστοτε "νέο σιδηροδρομικό σταθμό" που, σε αντίθεση με τους παλιούς σταθμούς (και σε πείσμα κάθε συγκοινωνιολογικής "ορθοδοξίας"), δεν περνά από το κέντρο αλλά βρίσκεται κάπου κοντά στον ανισόπεδο κόμβο του αυτοκινητοδρόμου

Ειδικά αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό είναι που κάνει τον προαστιακό να "χάνει": αυτή η αμερικάνικη, "κορριντορίστικη" (από το corridor που σημαίνει [συγκοινωνιακός] διάδρομος) προσέγγιση του σχεδιασμού του, που ταιριάζει σε μια γραμμική ανάπτυξη "κορδέλας" (ribbon) και όχι στην παραδοσιακή, φιλική στο περιβάλλον ανάπτυξη των "στρογγυλών πόλεων", που περιορίζει τη δόμηση και αφήνει το χώμα να αναπνεύσει. Ο σιδηρόδρομος, σε αυτό το μοντέλο, υπάρχει "για να υπάρχει", ως παρακολούθημα ή μάλλον "τσόντα" του συστήματος μεταφορών και όχι ως εργαλείο αποσυμφόρησης, αλλαγής συνηθειών και διάδοσης μιας κουλτούρας με λιγότερο αυτοκίνητο στη ζωή μας. Ο πολύς κόσμος, ανεξάρτητα από το αν έχει τέτοιες ευαισθησίες, το λέει με πιο απλό τρόπο: "ο προαστιακός δεν βολεύει". Η Ελλάδα του ΚΤΕΛ ζει και βασιλεύει.

EURO, ΕΥΡΩ, ΕΒΡΟ?

Πριν 3 χρόνια είχαμε δημοσιεύσει στο www.laspi.gr (τη ιστορική χιουμοριστική ιστοσελίδα των παλιόφιλων που σήμερα είναι υπό ανακατασκευή) το ακόλουθο άρθρο, το οποίο αναδημοσιεύω αυτούσιο.

- -

Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΥΡΙΛΛΙΚΗ

Η πολιτική ηγεσία και ο τύπος μάς ενημέρωσαν ότι η γειτονική Φυρόμ αναγνωρίστηκε από τις ΗΠΑ με το συνταγματικό της όνομα. Για να μην κατηγορηθούμε λοιπόν για αντισυνταγματικότητα (δεν είναι να μπλέκεις με εισαγγελείς τέτοιες μέρες...) θα αποκαλούμε και εμείς (ομολογουμένως με πόνο ψυχής) τη γείτονα χώρα «Μακεδονία», για τα επόμενα 35 χρόνια, μετά την πάροδο των οποίων αναμένεται ότι θα έχει βρεθεί κοινά αποδεκτή ονομασία.

Γιατί όμως 35 χρόνια; Η εξήγηση παρακάτω...

Ανακούφιση προκάλεσε σε ολόκληρη την Ευρώπη, και ιδίως στην περιοχή της Φρανκφούρτης, η αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης ως προς την άσκηση βέτο εναντίον της εισόδου της (με το συμπάθιο) Μακεδονίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε περίπτωση που δεν θα λυθεί το θέμα του Ονόματος.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία εδρεύει στη Φρανκφούρτη, είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη από την αυξημένη πιθανότητα αναβολής της ένταξης στην ΕΕ, και μετέπειτα υιοθέτησης του Ευρώ, από μία χώρα όπως η (φτου κακά) Μακεδονία, που χρησιμοποιεί το κυριλλικό αλφάβητο.

Και αυτό γιατί σύμφωνα με προσάρτημα της συνθήκης του Μάαστριχτ, που επικυρώθηκε στην ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής του Έσσεν, τα χαρτονομίσματα του Ευρώ πρέπει υποχρεωτικά να αναγράφουν την ονομασία του νομίσματος σε όλες τις επίσημες εθνικές γλώσσες της Ευρώπης. Διαφορετικά ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΥΡΑ.

Οι σχεδιαστές των χαρτονομισμάτων θεώρησαν ως δεδομένο ότι θα αρκούσε η αναφορά σε δύο μόνο αλφάβητα, το λατινικό και το ελληνικό. Ενδεχομένως να μην τους μίλησε κανείς για τη διεύρυνση. Ή να τους παραμύθιασαν ότι αυτή δεν θα συμπεριλάβει χώρες που χρησιμοποιούν το κυριλλικό αλφάβητο «διότι δεν θα το επιτρέψει ποτέ ο Πάπας». Ή να μην γνώριζαν καν, τόσο οι ίδιοι όσο και εκείνοι που επέβλεπαν τη δουλειά τους, ότι υπάρχει κυριλλικό αλφάβητο...

Κανείς δεν γνωρίζει πότε ανακαλύφθηκε η «πατάτα». Το βέβαιο είναι ότι υπήρχε άμεσος κίνδυνος να επαληθευθεί ένα εφιαλτικό σενάριο: Να χρειαστεί να αποσυρθούν όλα τα κυκλοφορούντα χαρτονομίσματα Ευρώ και να αντικατασταθούν από νέα που θα συμπεριλάμβαναν και τα τρία αλφάβητα.

Τα στελέχη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διαπίστωσαν ότι μία μόνο λύση υπήρχε για να αποτραπεί το ενδεχόμενο της απόσυρσης. Και αυτή δεν ήταν άλλη από την αλλαγή του κυριλλικού αλφαβήτου στις χώρες που ακόμη το χρησιμοποιούν και που υπάρχει πιθανότητα να μπουν στην Ένωση τα επόμενα 35 χρόνια (στο τέλος των οποίων η, πάντα φειδωλή, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τοποθετούσε την έκδοση νέων χαρτονομισμάτων).

Οι χώρες αυτές είναι η η ακατονόμαστη γείτων και η (επίσης γείτων αλλά με όνομα) Βουλγαρία. (Η Σερβία/Μαυροβούνιο και οι χώρες της τέως ΕΣΣΔ θα περιμένουν μέχρι τις καλένδες. Και πολύ τους είναι που συνορεύουν μαζί μας!)

Ειδικοί απεσταλμένοι της Τράπεζας διερεύνησαν με άκρα μυστικότητα τις διαθέσεις των γειτόνων μας για πιθανή αλλαγή του αλφαβήτου τους. Διαπίστωσαν ότι:

- Οι βούλγαροι έχουν δεχτεί στην πρόσφατη ιστορία τους ασυγκρίτως πιο δυσμενή γεγονότα, όπως η φυγή του αρσιβαρίστα Σουλεϊμάνογλου και η επιστροφή του τέως βασιλιά Συμεών ως πρωθυπουργού. Οι ειδικοί της Τράπεζας εκτιμούν ότι η βουλγαρική κοινή γνώμη δεν θα κάνει φασαρία για ένα αλφάβητο. Όλα θα γίνουν αθόρυβα έως το 2007.

- Οι έτεροι γείτονες (εύκολο είναι να τους πεις μακεδόνες;), αντίθετα, θεωρούν ότι το αλφάβητο είναι κατά κάποιο τρόπο «δικό τους», καθώς εφευρέτες του ήταν οι Κύριλλος και Μεθόδιος από τη «μακεδονική πόλη Σόλουν» (Θεσσαλονίκη). «Θα τρίζουν τα κόκκαλα του τσάρου Σαμουήλ αν καταργηθεί το αλφάβητό μας. Ούτε ο Τίτο δεν τόλμησε να το κάνει», υποστηρίζει μοναστηριώτης συνομιλητής μας.

Μπροστά σ’αυτό το αδιέξοδο, ήρθε η αμερικανική αναγνώριση της (ωχ!) Μακεδονίας και απομάκρυνε σημαντικά το ενδεχόμενο εισόδου της στην ΕΕ, καθώς
(1) η Ελλάδα απείλησε ότι θα βάλει βέτο στην ένταξη αν δε λυθεί το θέμα του ονόματος,
(2) για λόγους εσωτερικού πολιτικού κόστους, οι κυβερνήσεις Αθηνών και Σκοπίων δύσκολα θα βρουν συμβιβαστική λύση στα επόμενα 35 χρόνια.

Η εξέλιξη αυτή, που πολλοί τη θεωρούν δυσάρεστη, αποδεικνύεται απίστευτα βολική για την Ευρωπαϊκή Τράπεζα, που δε θα χρειαστεί να ξανατυπώσει τα Ευρώ της. Τόσο βολική, που κάποιοι πιστεύουν ότι όλο και κάποια συνεννόηση υπήρξε μεταξύ Φρανκφούρτης και Ουάσιγκτον...

- -

Τρία χρόνια έχουν περάσει και τα παραπάνω ζητήματα είναι και πάλι επίκαιρα. Για το "μακεδονικό" (συμβιβαστικές λύσεις, βέτο, συνταγματικές ονομασίες) ακούμε πολλά και θα ακούσουμε κι άλλα. Όσο για το Ευρώ, η Βουλγαρία μπήκε αισίως στην Ένωση και, σύμφωνα με ένα ρεπορτάζ του Euronews αυτής της εβδομάδας, επιθυμεί (κόντρα στις δήθεν προβλέψεις μας) την αναγραφή του "Ευρώ" και στο κυριλλικό αλφάβητο, ήτοι "ΕΒΡΟ". Εσείς στη θέση τίνος problem-solver θα θέλατε να είσαστε; Του Ζαν Κλωντ Τρισέ ή της Ντόρας Μπακογιάννη;

Δυσκολο(συγ)χώνευτο

Διάβασα στην "Καθημερινή" της 7ης Οκτωβρίου 2007 τις υποτιθέμενες σκέψεις για συγχώνευση νομαρχιών και δήμων. Η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας ιστορικά έχει ταλαντευτεί ανάμεσα στη συγκέντρωση και τον κατακερματισμό. Το χωριό του πατέρα μου ανήκε στον λεγόμενο "τέως δήμο Θελπούσης" πολύ πριν γεννηθώ εγώ. Μέχρι το 1998 όμως είχε και αυτό (με τους 100 περίπου κατοίκους του) πρόεδρο κοινότητας, πριν ενταχθεί στον "καποδιστριακό" δήμο Τροπαίων. Αλλά και οι νομαρχίες ήταν κάποτε λιγότερες και μεγαλύτερες απ' ό,τι σήμερα: Αττικοβοιωτία, Αχαιοήλιδα και τόσα άλλα σύνθετα, από τα οποία διασώθηκε μυστηριωδώς μόνο η Αιτωλοακαρνανία.

Θα ακούσουμε πολλά μέχρι να δούμε (αν δούμε) το νέο μοίρασμα νομών (λεκτικός πλεονασμός μια και νέμω σημαίνει μοιράζω). Σε μια "ακαδημαϊκή" θεώρηση ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ορισμός των κριτηρίων. Συχνά χρησιμοποιείται ο συνδυασμός φυσικών συνόρων (βουνά, ποτάμια) και ύπαρξης πόλης ικανού μεγέθους ώστε να φιλοξενήσει τη διοικητική έδρα. Ίσως όμως στην πράξη να παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες: οι χρονοαποστάσεις (γιατί το χωριό μας να υπάγεται στην Τρίπολη, όταν ο Πύργος Ηλείας βρίσκεται στη μισή απόσταση;), η οικονομική δραστηριότητα, τα πληθυσμιακά μεγέθη κ.ά.

Ίσως, όπως και σε τόσα άλλα στη δημόσια ζωή της χώρας, η ιστορία να παίξει και εδώ το ρόλο της. Οι σημερινές νομαρχίες, ειδικά στην Πελοπόννησο και τη Ρούμελη, έχουν το όνομα ιστορικών διαμερισμάτων (και εν μέρει κοινή έκταση με αυτά). Επίσης, πολλοί καποδιστριακοί δήμοι (όπως και αρκετοί "τέως δήμοι") βαφτίστηκαν με αρχαία ονόματα οικισμών, περιοχών και ενίοτε τοπικών ηρώων. Συχνά αυτή η πρακτική οδηγεί σε σύγχυση (άντε βρες σε ποιο οικισμό αντιστοιχεί ο δήμος Τενέας ή ο δήμος Υδρούσας) και υποθέτω ότι ως κύριο κριτήριο είχε την αποφυγή "καπελώματος" σε περίπτωση ύπαρξης 2 ή περισσοτέρων ισοδύναμων πληθυσμιακά οικισμών μέσα σε ένα δήμο. Το αλαλούμ επιτείνεται όταν η εν λόγω ατολμία επεκτείνεται και στη χωροθέτηση υπηρεσιών (που, σαν τα μεταμοντέρνα ελληνικά πανεπιστήμια, βλ. Πελοποννήσου, κατακερματίζονται σε διαφορετικές τοποθεσίες, μη τυχόν και μείνει πόλη χωρίς πανεπιστήμιο – το αν έτσι έχουμε πανεπιστήμια χωρίς [πανεπιστημιου]πόλεις, δεν προβληματίζει;).

Τελικά όμως το ερώτημα, για το κράτος αλλά και για τον πολίτη, είναι: Για ποιο σκοπό διαιρείται η χώρα σε νομούς; Και άρα, η απάντηση στο "πώς διαιρούμε;" θα έπρεπε να δοθεί με κριτήριο το πώς εξυπηρετείται καλύτερα ο εν λόγω (όχι απαραίτητα μονοδιάστατος) σκοπός. Μακάρι να γινόταν μια προσπάθεια από μηδενική βάση, βλέποντας ποια είναι η Ελλάδα του 21ου αιώνα και αφού σκεφτούμε πού θέλουμε να πάμε. Ίσως εκεί να προέκυπταν εκπλήξεις. Για πολλούς λόγους δεν βλέπω κάτι τέτοιο να γίνεται.

Υπέρ Σκανδαλίδη

Όλο το σύμπαν συνομωτεί εναντίον του Κώστα Σκανδαλίδη! Του πολιτικού που κατέβηκε με τον αέρα του φαβορί απέναντι στον Νικήτα Κακλαμάνη αλλά για κάποιους ανεξιχνίαστους λόγους έχασε τη μάχη της αθηναϊκής δημαρχίας. Που θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει ο επόμενος αρχηγός του Πασόκ - αλλά, παραδόξως, τον ξεπερνούν σε προτιμήσεις τόσο ο "αποτυχημένος" Γιωργάκης όσο και ο "επηρμένος" Βενιζέλος. Η χαριστική βολή όμως έρχεται από την (παλιά, πολύ παλιά και αδίστακτη) Δεξιά, που σπεύδει με το καλημέρα να καταργήσει τον Νόμο Σκανδαλίδη, τον μόνο εκλογικό νόμο από το '50 και μετά στον οποίο εφαρμόζεται η αρχή της απόλυτης αναλογικότητας σε εθνικό επίπεδο (αν εξαιρεθεί το μπόνους των 40 εδρών του νικητή και το ελάχιστο όριο του 3% των ψήφων για την εκπροσώπηση κομμάτων στη βουλή). Αντί να βαδίζουμε προς δικαιότερα συστήματα που θα ενθαρρύνουν συνεργασίες (που αφενός είναι χρήσιμες, αφετέρου δεν είναι και τόσο αδιανόητες, μια και τα χάσματα μεταξύ των παρατάξεων δεν είναι πλέον τερατώδη), η κυβερνώσα παράταξη (με συνέπεια, είναι αλήθεια) επιμένει ότι το πρώτο κόμμα, ακόμη και με ποσοστό 40% ή λιγότερο, δικαιούται να έχει καθαρή πλειοψηφία στο κοινοβούλιο. Άκουσα μάλιστα κάποιον φωστήρα να κατηγορεί τον Κ. Σκανδαλίδη ότι ο εκλογικός του νόμος ψηφίστηκε σε προεκλογική χρονιά, παρόλο που όλοι γνωρίζουμε ότι βάσει του αναθεωρημένου Συντάγματος οι εκλογικοί νόμοι (αν δεν ψηφιστούν από αυξημένη πλειοψηφία) ισχύουν για τις μεθεπόμενες εκλογές.

Κάτω τα χέρια λοιπόν από τον Νόμο Σκανδαλίδη! Μη στενοχωρείτε άλλο τον Κώστα. Δεν το αξίζει.

Η γραμμική πόλη ΛΑ.ΚΙ.

Ραχοκοκκαλιά αυτού του ιδιόμορφου οικισμού είναι η μετρική σιδηροδρομική γραμμή που χρονολογείται από την εποχή Τρικούπη ή, αν προτιμάτε, ο συγκοινωνιακός διάδρομος που συμπεριλαμβάνει επίσης το διερχόμενο εθνικό οδικό δίκτυο και τη νέα σιδηροδρομική χάραξη. Η σημαντικότερη λειτουργία που επιτελεί αυτό το σύνολο αξόνων είναι η σύνδεση με το πολεοδομικό συγκρότημα της ευρύτερης Πρωτεύουσας, μια και η Αθήνα αποτελεί όχι απλώς τον οικονομικό / διοικητικό πόλο της Ελλάδας αλλά και τον τόπο κύριας κατοικίας των παραθεριστών που αποτελούν μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού αιχμής της λωρίδας Λαμπίρι-Κινέττα.

Τα όρια της γραμμικής πόλης ΛΑ.ΚΙ. (όπως άλλωστε και αυτά των περισσότερων ελληνικών οικισμών) δεν προέκυψαν από κάποια διαδικασία πολεοδομικού σχεδιασμού αλλά από τον φυσικό περιορισμό, στα μεν ανατολικά των Σκιρωνίδων (Κακιά Σκάλα), στα δε δυτικά της Παναγοπούλας (η ζώνη συχνών κατολισθήσεων ανατολικά της Πάτρας). Αν οι δύο αυτές περιοχές μπορούσαν να οικοδομηθούν, τότε αντί για την ΛΑ.ΚΙ. θα μιλούσαμε για την πλησιέστερη προσέγγιση στην Megalopolis που οραματίστηκε ο πολεοδόμος Κ. Δοξιάδης – ένα γίγαντα που θα απλωνόταν από τον Άραξο έως το Λαύριο.

Η ΛΑ.ΚΙ. εκτείνεται σε τρεις νομούς και ισάριθμες περιφέρειες και, μέχρι σήμερα, δεν έχει ενιαία διοικητική έκφραση – ψιλά γράμματα βέβαια διότι ούτε η Αθήνα έχει (η Υπερνομαρχία δεν μετράει...), και ας γίνεται λόγος για Μητροπολιτικούς Δήμους και άλλα τέτοια βαρύγδουπα. Στο μήκος της των 140 περίπου χιλιομέτρων ("μία ώρα δρόμος" όταν θα γίνει ο νέος αυτοκινητόδρομος με τίτλο Άπιον Κλέος) υπάρχουν, είναι αλήθεια, δύο μικρομεσαίες, παραδοσιακού τύπου πόλεις (Κόρινθος και Αίγιο) – με κάποιο βάθος και με στοιχειώδεις ενδοχώρες – καθώς και αρκετές κωμοπόλεις με τη δική τους προσωπικότητα και ιστορία η καθεμιά. Τον Αύγουστο όμως η όποια τοπική ιδιαιτερότητα βουλιάζει κάτω από τη σαγιονάρα του διακοπεύοντος – και τους υπόλοιπους έντεκα μήνες "δεν είναι σχεδόν κανείς εκεί" για να τη βιώσει (ούτε την ιδιαιτερότητα ούτε βεβαίως τη σαγιονάρα).

[Συνεχίζεται...]

Η Μακεδονία

Έχει νόημα μια ακόμη ιστορική αναδρομή; Για όσους αγαπάμε την ιστορία, ίσως ναι. Θα μας θυμίσει πώς βρεθήκαμε στο αδιέξοδο.

Το 1912 και 1913 η Ελλάδα κατέκτησε, εκτός από το Αιγαίο, και ένα ιδιαίτερο κομμάτι της βαλκανικής γης. Ο Όλυμπος έπαψε να είναι το βόρειο σύνορο. Η ιστορική και πάντα ζωντανή πόλη της Θεσσαλονίκης ήρθε στα χέρια μας. Μαζί προσαρτήθηκαν και τα εδάφη από τις Πρέσπες μέχρι τον Νέστο. Ορεινές εκτάσεις, με εξαίρεση τις πλατιές κοιλάδες κοντά στις εκβολές μεγάλων ποταμών. Και με έναν πληθυσμό που η σύνθεσή του μας έφερνε σε αμηχανία. Ανάμικτο σαν τη μακεδονική φρουτοσαλάτα, μικρογραφία των οθωμανικών Βαλκανίων. Σχεδόν όλοι οι δυνατοί συνδυασμοί θρησκείας και γλώσσας.

Οι οθωμανοί έφυγαν και αντικαταστάθηκαν από ορθόδοξους πρόσφυγες. Οι εβραίοι μέχρι το ολοκαύτωμα ζούσαν σε πόλεις. Κατά τα άλλα στην μακεδονική ύπαιθρο άκουγες κυρίως τα φωνηεντοφάγα βόρεια ελληνικά, πού και πού βλάχικα κι αρβανίτικα, καθώς και τη διάλεκτο που οι επίσημες απογραφές μας την αποκαλούσαν σλαβομακεδονική. Μη φανταστείτε ότι στη νότια Ελλάδα ήταν πολύ διαφορετικά μετά τη σύσταση του κράτους μας. Ελληνικά κι αρβανίτικα συνυπήρχαν, δεν υπήρχαν όμως οι γειτονικοί εθνικισμοί για να διεκδικήσουν στη βάση της γλώσσας. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα η κατάσταση άλλαξε. Και μέχρι το 1950, οπότε και τους νάρκωσε ο διαχωρισμός της Ευρώπης, οι εθνικισμοί κρατούσαν καλά. Πρώτα ο βουλγάρικος, από κοντά ο σέρβικος, κι άλλοι, και στο τέλος και ένας καινούργιος, ασαφής, μπερδεμένος με τον εκ Σόφιας εκπορευόμενον.

Η ιστορία είναι πονεμένη. Εξαρχία, συνθήκη Αγίου Στεφάνου, μακεδονικός αγώνας, κομιτατζήδες, Ίλιντεν, "βαρκάρηδες", κομμουνισμός, με θλιβερό αποκορύφωμα τη βουλγαρική προσάρτηση (όχι απλά κατοχή) της Ελλάδας μεταξύ Στρυμόνα και Αλεξανδρούπολης, καθώς και της περιφέρειας Βαρδάρη της νότιας Γιουγκοσλαβίας. Η πολυεθνοτική χώρα του Τίτο, μετά την απελευθέρωση, είχε στο νότιο μέρος της κατοίκους που τα επώνυμά τους δεν έληγαν σε –ιτς αλλά σε –οφ και –εφ. Άγνωστο, το πόσοι απ' αυτούς ένιωθαν βούλγαροι τότε (δύσκολη υπόθεση γαρ ο προσδιορισμός της εθνικής συνείδησης). Η (επαναστατική) ηγεσία τους πάντως, και σίγουρα μια σημαντική μερίδα του λαού που εικάζουμε ότι την υποστήριζε, δήλωνε – και αυτό δεχόταν για πρώτη φορά και η επίσημη Γιουγκοσλαβία, για προφανείς λόγους σκοπιμότητας – ότι ανήκει στη "μακεδονική" εθνότητα.

Η Ελλάδα δεν προσβλήθηκε. Πιστεύω ότι μάλλον ανακουφίστηκε με τον περιορισμό της Βουλγαρίας στα σύνορα του 1922, μακριά από το Θρακικό Πέλαγος και το όρος Καϊμακτσαλάν. Δέχτηκε το μη χείρον, τον ομόσπονδο "μακεδονικό" εθνικισμό στη θέση της Μεγάλης Βουλγαρίας. Δεν κατάλαβε έγκαιρα ότι χτιζόταν μια "μακεδονική" γλώσσα, που εντάχθηκε στις επίσημες της Γιουγκοσλαβίας και απομακρυνόταν από την σλάβικη διάλεκτο που ακόμη μιλιόταν από μερικές δεκάδες χιλιάδες Έλληνες. Δεν πήρε καν χαμπάρι τις μαζικές αλλαγές των επωνύμων σε –οφσκι και –εφσκι. Και, σταματώντας από το 1961 και μετά να καταγράφει τη μητρική γλώσσα στις απογραφές πληθυσμού, έκρυψε το κεφάλι της σαν τη στρουθοκάμηλο και προσποιούνταν ότι δεν υπάρχει πρόβλημα: Δεν απογράφονται ομιλητές της σλαβομακεδονικής, άρα το "μακεδονικό" είναι ανύπαρκτο. Ο Τίτο ήταν φίλος, και ο Ζίβκοφ αργότερα, συνεπώς όλα καλά κι όλα ωραία. Κι ας χτίζονταν κοσμοθεωρίες, κι ας εκτρέφονταν αλυτρωτισμοί.

Όταν με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας η ομόσπονδη Δημοκρατία της Μακεδονίας έγινε ανεξάρτητη, η ελληνική πολιτική σκηνή αντέδρασε υπερβολικά (άραγε για να αντισταθμίσει την αδράνεια δεκαετιών;) και γέννησε το αυτοκτονικό σύνθημα "Η Μακεδονία είναι ελληνική". Διεθνώς αυτό που πέρασε ήταν ότι η Ελλάδα θέλει να κατακτήσει τη μικρή και αθώα "Μακεδονία". Στο εσωτερικό, η κοινή λογική πήγε περίπατο. Δύσκολο να εξηγήσεις ότι η Μακεδονία ως γεωγραφική ενότητα δεν μπορεί να κόβεται στα 60 χιλιόμετρα Αξιού και στο νοτιοανατολικό τεταρτημόριο της Μεγάλης Πρέσπας. Αδύνατο να πείσεις ότι τα "σκοπιανά" είναι, το πολύ-πολύ, μια τοπική διάλεκτος και σίγουρα όχι η γλώσσα των βορείων γειτόνων, που δεν είναι ούτε βουλγάρικη, ούτε σέρβικη, ούτε ελληνική αλλά κάτι άλλο για το οποίο κάποτε υπήρχε όνομα. Και φυσικά ουδείς λόγος για τον Μυριβήλη, που (σε δύσκολες ομολογουμένως εποχές) είχε αυτολογοκριθεί, απαλείφοντας από τη "Ζωή Εν Τάφω" την αναφορά στους "Μακεντόν Ορτοντόξ".

Και κάπως έτσι εγκλωβιστήκαμε, αντί να δείξουμε αυτοπεποίθηση. Δεν θα κρίνω χειρισμούς της εξωτερικής πολιτικής (δεν ζηλεύω καθόλου όσους έχουν αυτή τη δύσκολη αποστολή), πιστεύω όμως ότι ήταν λάθος η καλλιέργεια υπερβολικών προσδοκιών και υπέρμετρης ανησυχίας στην κοινή γνώμη.

Να βγουν τα (think) tanks στους δρόμους!

Μέχρι τη σημαδιακή ημερομηνία 11.11 θα διαρκέσουν οι διαδικασίες εκλογής αρχηγού στο Κίνημα. Δεν έχω αυταπάτες για το αντικείμενο των συζητήσεων που θα γίνουν έως τότε. Ακούμε ήδη για τάσεις και για πόλους ενώ φυσικά δεν λείπουν και οι αναφορές στην καταγωγή του Βενιζέλου ή στο βαθμό επιρροής της μαμάς Μάργκαρετ. Στο μεταξύ ίσως να μας διαφεύγουν διάφορα άλλα – και δεν εννοώ τα υποτιθέμενα "αντιλαϊκά" μέτρα. Πιο πολύ με προβληματίζει η απουσία ενός δημόσιου λόγου αντίβαρου στον παραλογισμό, στη θρησκοληψία, στην ασάφεια, στην ξενοφοβία. Με ενοχλεί που η κυβέρνηση του μεσαίου χώρου, όμηρος στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία του +2, αφήνει έδαφος στα περίφημα "άκρα" χαρίζοντάς τους μικρές νίκες (βλ. ευριπίδειες δηλώσεις τύπου "Όλα θα τακτοποιηθούν") και αφήνοντάς τους ελεύθερο πεδίο για να πάρουν τα πάνω τους και να θέσουν και άλλα φλέγοντα θέματα. Με δυσαρεστεί το ότι ιδέες, υποτίθεται, καταδικασμένες από την πολιτισμένη ανθρωπότητα βρίσκουν την κοινοβουλευτική τους έκφραση (έστω κι αν μέρος των οπαδών λέγεται ότι εκπροσωπούν την απολίτικη διαμαρτυρία – μέρος του προβλήματος είναι κι αυτό). Με στενοχωρεί που η μόνη ηχηρή απάντηση σε όλα αυτά είναι ακτιβίστικη, ολίγον παιδική, ολίγον αφελής και εν τέλει ακραία. Με παγώνει η φοβία κάποιων προοδευτικών μη τυχόν και τα παιδιά τους συγχρωτιστούν στο σχολείο με τα αλλοδαπά. Χρειαζόμαστε κάποιους που θα σκεφτούν και θα συζητήσουν, σοβαρά και όχι επιφανειακά, την πραγματικότητα της ζωής και όχι την "ακρίβεια", τις "παραβιάσεις του εναερίου χώρου" και τις διάφορες "λαίλαπες". Με λίγα λόγια, έχουμε ανάγκη από ένα ή περισσότερα "think tanks". Όχι με αυτοσκοπό να τραγανίζουν επιδοτήσεις ή να λειτουργούν ως εφαλτήρια για κομματικές καρέκλες, αλλά για την παραγωγή, συζήτηση και διάδοση ιδεών.

"Γιαούρτι και αυγό στον μέλλοντα αρχηγό";

Αναλωθήκαμε, νομίζω, σε εκλογές και κομματικά. Η ζωή ως γνωστόν είναι αλλού, είναι στις πόλεις μας, στα χωριά μας και στα σχετικώς καινούργια μορφώματα όπως η γραμμική πόλη ΛΑ.ΚΙ. (Λαμπίρι έως Κινέττα) στην οποία τώρα ζω. Με τα δομημένα ομόλογα ασχοληθήκαμε, με τα (εν μέρει) δομημένα δάση και τις (εξ ολοκλήρου) δομημένες παραλίες όπως αυτή του νότιου Κορινθιακού δεν ασχολούμαστε. Μιλάμε για εμπρηστές και ζητάμε απάντληση καυσίμων όπως με το Sea Diamond, αλλά το μπάζωμα στη στεριά και στη θάλασσα συντελείται συστηματικά και σχεδόν αποτελεί μέρος του τοπίου – "αυτή είναι η Ελλάδα", λέμε, όπως συμβαίνει και για το κακό σέρβις, τα κακά μερεμέτια και τα διάφορα άλλα κακά της μοίρας μας. Η Ελλάδα είναι μια χώρα στην οποία μπορείς να λες ότι δεν χρειάζεται χωριστό Υπουργείο Περιβάλλοντος και να παραμένεις υπουργός (περιβάλλοντος-συν-τόσων-άλλων) χωρίς κανένας να σε "κράξει". Ακριβέστερα, το όποιο "κράξιμο" χάθηκε στη βουή της Χαριλάου Τρικούπη. (Νά 'τοι πάλι οι πολιτικοί. Δεν μας αφήνουν να ξεκολλήσουμε.)

Τα προβλήματα του Πασόκ δεν με αφορούν άμεσα διότι δεν είμαι ούτε φίλος ούτε μέλος (όπως και κανενός άλλου). Τα παρακολουθώ όμως, διότι αφορούν ένα θεσμικό, όπως λέγεται, κόμμα, το αντίστοιχο του Democratic Party της Αμερικής που ποτέ δεν πεθαίνει αλλά τώρα είναι στα κάτω του. Αυτήν την εποχή η ΝΔ έχει κλειδωμένη την πλειοψηφία μια και οι μισοί σχεδόν νομοί έδωσαν το 2004 και τώρα σκορ που πλησιάζει το 50-40 (όπως συνέβαινε και συμβαίνει στην Αμερική με τις Νεμπράσκες, Νεβάδες και όλες αυτές τις νότιες, μεσοδυτικές και ορεινές πολιτείες που ψηφίζουν συστηματικά ρεπουμπλικάνους). Αυτό έχει κάποιες βαθύτερες αιτίες που πηγαίνουν πέρα από την κακή προεκλογική εκστρατεία του κεντροαριστερού κόμματος. Αν ψάξουν θα τις βρουν (αν και έχουν αργήσει). Τώρα πάντως ασχολούνται με άλλα. Είδαμε τον εύσωμο "μελλοντικό ηγέτη" να κάνει πειρατικό ρεσάλτο (όπως είπε ο Γιάννης Καψής) ή, θα έλεγα εγώ, να πλακώνει με όλο του το βάρος τον νυν αρχηγό και να περιμένει ότι θα λιώσει και θα ξεψυχήσει. Αν μη τι άλλο είναι θεαματικό. Η αποτελεσματικότητα θα φανεί, για την ώρα ο μουστάκιας αναπνέει και κερδίζει παράταση χρόνου.