Συνταγματαρχία

Μια από τις πιο ενοχλητικές εμμονές του υποτιθέμενου δημοσίου διαλόγου στην Ελλάδα είναι οι διαρκείς προτάσεις αναθεώρησης του Συντάγματος.

Οι προτάσεις αυτές φαίνονται να αποτελούν συνεπή προσπάθεια job creation, απασχόλησης δηλαδή για τους ουκ ολίγους συνταγματολόγους και συναφείς επαγγελματικούς κλάδους. Ανακαλύπτοντας δήθεν αδήριτες ανάγκες αλλαγών, οι εν λόγω ειδικοί δεν διαφέρουν από άλλες ομάδες μεγάλης επιρροής που επιβάλλουν τη δική τους ατζέντα σε πείσμα των πορισμάτων μιας ψύχραιμης ανάλυσης.

Δεν είμαι καθόλου πεπεισμένος ότι οι θεσμικές αδυναμίες που ταλανίζουν τη χώρα είναι απόρροια ανεπαρκών προνοιών ενός Συντάγματος που έχει αναθεωρηθεί πλείστες όσες φορές. Συχνά τα προβλήματα δεν είναι καν θέμα νόμων, αλλά ανεπαρκούς εφαρμογής τους.

Χωρίς να μπαίνω σε λεπτομέρειες επιστημονικών πεδίων που δεν γνωρίζω, η ταπεινή μου γνώμη είναι ότι τόσο η προβολή της πρωτοβουλίας Μητσοτάκη όσο και η παλιότερη (ξεχασμένη) απόπειρα του Σαμαρά, πριν πέσει λόγω μη εκλογής Δήμα στην Προεδρία, δεν αποτελούν παρά σπασμωδική ανταπόκριση σε συνταγματολόγους του καφενείου, που έχουν καταφέρει να πείσουν πολύ κόσμο ότι το πρόβλημα της χώρας είναι η μεταπολίτευση του '74.

Οι - συνήθως εκ δεξιών και μάλιστα ακροδεξιών - απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί για "τους 300" (που "πρέπει" να γίνουν 200 αύριο το πρωί), τους υπαλλήλους της Βουλής και τα προνόμιά τους, το δήθεν ανήκουστο φαινόμενο των εξωκοινοβουλευτικών υπουργών κ.λπ. δείχνουν να κρύβονται πίσω από τις βαρύγδουπες πρωτοβουλίες Σαμαρά και τώρα Μητσοτάκη.

Βάλτε από κοντά και το Εθν-όΣ (νέο κόμμα Καρατζαφέρη, το τονίζω στη λήγουσα για να δείξω τη συνέχεια με το Λα-όΣ) και βλέπετε μια συνειδητή προσπάθεια να χτυπηθεί η λαϊκίστικη "τέρμα" δεξιά, όχι με την άμεση καταδίκη των φασιστών, ρατσιστών και ξενόφοβων (αυτά είναι γι' αριστερούς) αλλά διά της ενσωματώσεως.

Συνειδητή και απελπισμένη. Και μάλλον καταδικασμένη σε αποτυχία. Εκτός αν ο Κυριάκος και οι συν αυτώ ξέρουν κάτι που δεν ξέρω.

Αγκομαχώντας

Μπορεί να μεταφράστηκε στην Ελλάδα ως "Λεωφορείο ο Πόθος", όμως ήταν τραμ. Streetcar.

Εξαφανίστηκε αυτό το μέσο μεταφοράς από τις αμερικανικές πόλεις, όπως και από τις βρετανικές και ελληνικές, περίπου την ίδια εποχή - μεταπολεμικά. [Για όποιον θέλει παρασκήνιο, έχουμε γράψει στο παρελθόν.]

Οι σύγχρονες αντιλήψεις το ξανάφεραν στις χώρες αυτές. Όχι πάντα με τεράστια επιτυχία. Αν στην Αθήνα η ολυμπιακή του αναβίωση μοιάζει ατελής, στην αμερικανική πρωτεύουσα δείχνει σαν ένα μεγάλο αστείο.

Η γραμμή είναι πιλοτική και προς το παρόν δωρεάν. Συνδέει τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό με τις όχθες του ποταμού Ανακόστια ακριβώς ανατολικά. Περνά από μια μέση γειτονιά της Ουάσιγκτον, απ' αυτές που στα πεζοδρόμια βλέπεις μόνο μία φυλή. Οι ράγες είναι στη δεξιά λωρίδα, κολλητά στα παρκαρισμένα αυτοκίνητα και ανάμεσα στη λοιπή κυκλοφορία. Χωρίς κανένα διαχωρισμό και φυσικά χωρίς προτεραιότητα έναντι της λοιπής κυκλοφορίας.

Η βραδύτητα είναι παροιμιώδης. Τα 2 μίλια της διαδρομής διανύονται σε 17-20 λεπτά όταν δεν έχει κίνηση. Ομάδες δρομέων έχουν ξεκινήσει τις κόντρες για το ποιος θα καλύψει γρηγορότερα την απόσταση. Οι άνθρωποι εδώ νικούν τις μηχανές.

Τα - συνήθως άδεια - βαγόνια είναι τσέχικης κατασκευής (δεν το γράφουν πουθενά βέβαια, φαντάζομαι δεν θα αρέσει στους δυνητικούς οπαδούς του Τραμπ που όλο και παίρνουν τα πάνω τους) και είχαν αγοραστεί παλιότερα για ένα δίκτυο που ναυάγησε. Το σημερινό σχέδιο είναι η σύνδεση του κέντρου και των ανατολικών συνοικιών με το δυτικό ιστορικό προάστιο του Τζωρτζτάουν. Το τραμ της Ουάσιγκτον έχει ανήφορο μπροστά του.

Washington 2016

Τότε που δεν είχαμε διαδίκτυο ούτε δορυφορική τηλεόραση, ένα από τα παράθυρα στον κόσμο ήταν ο σταθμός της Βάσης, ο 1584 στην Αθήνα και 1485 (νομίζω) στη Νέα Μάκρη, μου τον είχε συστήσει η δεύτερη δασκάλα των αγγλικών, που είχε ζήσει κάποια χρόνια στο Μόναχο και οι άνθρωποι εκεί άκουγαν με μανία τον αμερικάνικο σταθμό. Κι ένα δεύτερο παράθυρο ήταν το επίσης αμερικάνικο περιοδικό που δεν βγαίνει πια σε έντυπο, το βρήκα ένα καλοκαίρι στο νησί, την ίδια εποχή της εφηβείας, και έκτοτε ένα μέρος του χαρτζιλικιού μου πήγαινε στη συνδρομή. Δεν ήταν φιλοαμερικανή η δασκάλα, ούτε οι γονείς που μου έδιναν το χαρτζιλίκι, κανείς δεν αγαπούσε τις ΗΠΑ στην Ελλάδα, εκτός ίσως από όσους ζούσαν ακόμη με εμβάσματα ομογενών. Οι συμμαθητές παραξενεύτηκαν όταν ζωγράφισα μια αμερικάνικη σημαία στον πίνακα σ' ένα διάλειμμα του σχολείου, αν ήμουν στο δεύτερο τμήμα που έβγαζαν παμψηφεί κνίτισσα πρόεδρο δεν θα είχα γλιτώσει το κράξιμο, ευτυχώς ήμουν στο λιγότερο σκληροπυρηνικό πρώτο, να 'ναι καλά το Δέλτα του επωνύμου (μπορεί και να υπέθεσαν ότι έπαιρνα έμβασμα και να με λυπήθηκαν). Κόλλησα αναπόφευκτα μια προφορά που δεν έκοβε τα R της λήγουσας, σε αντίθεση με τη βρετανική που για κάποιο λόγο (ας τον πούμε υφέρποντα αντιαμερικανισμό ή απλά επιρροή του British Council) διδάσκεται ως κανονική στα ελληνικά φροντιστήρια. Έβλεπα ανελλιπώς τη Χιλ Στρητ και τους Ντιουξ, άκουγα Μπρους περισσότερο απ' ό,τι Μπριτ (ποπ/ροκ) - και κάπου εκεί το άφησα το πράγμα. Με απέτρεψαν πολλά από το να αναζητήσω ένα αμερικάνικο όνειρο: η διάχυτα επιθετική/ανταγωνιστική στάση της υπερατλαντικής κοινωνίας (που εξηγεί τον ιμπεριαλισμό μάλλον, παρά τρέφεται από αυτόν), η απόσταση που δεν επέτρεπε ένα γρήγορο ταξίδι, η έλλειψη πραγματικά δικών μου ανθρώπων στη δυτική πλευρά του Ατλαντικού, ακόμη και το κόστος των μεταπτυχιακών σε σύγκριση με τις ευρωπαϊκές εναλλακτικές. Η πρώτη μου απόπειρα για βίζα - για να συμμετάσχω σε συνέδριο - συνάντησε άρνηση καθώς συνοδεύτηκε από την πρώτη μου, πενιχρή, φορολογική δήλωση. Η οικονομική κετέστεση, όπως είπε ο πρόξενος, που τελικά πείστηκε με τη δεύτερη, όταν συνόδεψα την αίτηση με γράμμα από ομότιμο καθηγητή. Στη Βοστώνη έμεινα ελάχιστα - ούτε που συνήλθα από το τζετ λαγκ. Τα τηλεφωνήματα γίνονταν στα πεταχτά με ξυστές κάρτες και άγχος. Στην τωρινή μου επίσκεψη στις ΗΠΑ, μια εικοσαετία μετά, οι επικοινωνίες είναι άνετες, διάφορες κάρτες ανοίγουν όλες τις πόρτες, η γειτονιά είναι μοναδική - δυο τετράγωνα από το μάλλον μικρό Άσπρο Σπίτι και άλλα τόσα από τα παλιά λημέρια του Στρος Καν - και γεμάτη ανθρώπους που γνωρίζω. Το παράθυρο στον κόσμο όμως - στην ευτυχή τωρινή συγκυρία του παραδοσιακού διαβάσματος που ανακαλύπτω πάλι - είναι το αδελφό έντυπο (του ίδιου οίκου με το Newsweek) που ακόμα ζει, η κυριακάτικη εφημερίδα που ζυγίζει κάτι κιλά, κάποτε έριξε πρόεδρο και φέρει το όνομα της πρωτεύουσας, αυτής της πόλης που φιλοξενεί την αδιάλειπτη θεσμική έκφραση της σημερινής πολιτικής, όπως διαμορφώθηκε στην καθοριστική επανάσταση που για κάποιο λόγο (επιρροή του Γκρες, Φρανς, Αλλιάνς και - ναι - επίσης υφέρποντα αντιαμερικανισμό) δεν τη διδαχθήκαμε στα σχολεία μας ως τουλάχιστον εξίσου σημαντική με τα χαοτικά γεγονότα του 1789.

"Μάγκες" και Ήρωες

Προς το παρόν όλα δείχνουν να δουλεύουν για τον Ντόναλντ Τραμπ.


Έχει προεδρικό παράστημα και μαλλί, λιγάκι σαν τον Τζακ Κεμπ - και αγγλοσαξονικό μονοσύλλαβο επώνυμο, ό,τι πρέπει για ρεπουμπλικάνο ηγέτη.


Ταράζει τα νερά, εντυπωσιάζει απευθυνόμενος σε όσους σιχαίνονται την πολιτική ορθότητα και τους διαδρόμους της εξουσίας. Στέκεται με αυτόν τον τρόπο κάπου στον αντίποδα της Χίλαρυ Κλίντον.


Εκμεταλλεύεται την έλλειψη γραμμής από την απερχόμενη προεδρία Μπαράκ Ομπάμα. Ο αντιπρόεδρος Τζο Μπάιντεν αποφάσισε να μην θέσει υποψηφιότητα. Μπορεί να ήταν προσυμφωνημένο από το 2008 ήδη, τότε που η εσωκομματική αντίπαλος του Ομπάμα συμμάχησε μαζί του. Δεν έχει όμως το χρίσμα του νυν προέδρου, αυτό που θα της έδινε προβάδισμα.


Δεν είναι καν σίγουρο ότι η Αμερική θα ψήφιζε αυτόν που θα υπεδείκνυε, έστω έμμεσα, ο πρώτος της μαύρος πρόεδρος. Κι ας πήγε σχετικά καλά η οικονομία - καλύτερα απ' ό,τι στην Ευρώπη - κι ας καλύφθηκαν πολλοί που δεν είχαν κοινωνική ασφάλιση. Άβυσσος η ψυχή του ψηφοφόρου. Μάλλον βαριέται την προβλεψιμότητα. Μπορεί και να ακολουθεί το ρεύμα του απομονωτισμού και της ξενοφοβίας και της αντίδρασης κατά του "πολιτικού κατεστημένου" που βλέπουμε να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους στην Ευρώπη.


Ο Τραμπ δεν δείχνει να έχει αντιπάλους εσωτερικά. Ο Τεντ Κρουζ προσπαθεί να αποδείξει ότι δικαιούται να κατέβει για πρόεδρος παρόλο που δεν γεννήθηκε επί αμερικανικού εδάφους (που, με τη στενή ερμηνεία της σχετικής συνταγματικής διάταξης, αποτελεί προϋπόθεση). Οι άλλοι χάνουν έδαφος και διάφοροι φιλορεπουμπλικανικοί κύκλοι δείχνουν τον εκνευρισμό τους για το προβάδισμα του μεγιστάνα. Ο Economist τονίζει ότι οι περισσότεροι ψηφοφόροι δεν έχουν υπερψηφίσει τον Τραμπ (μάλλον άσχετο επιχείρημα για όσους γνωρίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού - ούτε ο Κλίντον ψηφίστηκε ποτέ από την πλειοψηφία των Αμερικανών), ενώ ο Μιτ Ρόμνεϋ - παλιός ρεπουμπλικάνος υποψήφιος πρόεδρος - επιτίθεται στον προπορευόμενο του κόμματός του, εκφράζοντας όπως λέγεται την παλιά φρουρά της παράταξης. Η σχέση Τραμπ-Κρουζ αυτή τη στιγμή δείχνει να διαμορφώνεται επιφυλακτική, χαμηλώνοντας τους τόνους, πιθανώς στο πλαίσιο ενότητας του κόμματος.


Οι επιθέσεις μάλλον θα μεγαλώσουν, η κούρσα μέχρι τις εκλογές του Νοεμβρίου πιθανότατα θα είναι σαν ένας καλός αγώνας μπάσκετ, με εναλλαγές ή και ανατροπές. Το προβάδισμα στις προκριματικές δεν προεξοφλεί τη συνέχεια, όπως η διαφορά των 15 πόντων στο πρώτο δεκάλεπτο δεν σημαίνει απολύτως τίποτα όσον αφορά το τελικό αποτέλεσμα. Δεν είναι σίγουρο αν ο Τραμπ θα μπορέσει να νικήσει οποιονδήποτε από τους δύο επικρατέστερους δημοκρατικούς ταχθεί απέναντί του - είτε την Κλίντον είτε τον σοσιαλίζοντα (αλλά με καθόλου προεδρικό μαλλί) Μπέρνι Σάντερς. Για την ώρα ο πολυεκατομμυριούχος (εγγονός ιδιοκτήτη πορνείου, καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή) ζει το μακρύ "δεκαπεντάλεπτο δημοσιότητας" την ώρα που ο υπόλοιπος κόσμος αναρωτιέται, ποιος είναι αυτός που τον έκανε μάγκα.


Για την ακρίβεια, MAGA - τα αρχικά του συνθήματός του, "να ξαναγίνει μεγάλη η Αμερική". Making America Great Again. Το όραμα του πατριωτισμού και των λευκών αγγλοσαξόνων προτεσταντών (wasp - σφήκες με κεντρί), με ένα τείχος αντιμεταναστευτικό μεγάλο, ψηλό σαν τα κτίρια του Τραμπ.


Κι όποιος επιχειρήσει να αντιτάξει το άλλο όραμα, των κατατρεγμένων που είχαν ένα όνειρο (I Have A Dream - από την ιστορική ομιλία του εθνικού, αλλά καθόλου αγγλοσάξονα, ήρωα Μάρτιν Λούθερ Κινγκ), καλύτερα να μην το κάνει με ακροστοιχίδα. Το IHAD θυμίζει επικίνδυνα κάτι με χατζάρες και αυτόχειρες μαχητές που φοβούνται όλοι της οι σύμμαχοι αλλά κυρίως η ίδια η Αμερική.

Τίποτα δεν σταματά στα Ουράλια

Αμήχανη και ασύμφωνη η γεωγραφική βιβλιογραφία όσον αφορά τα όρια Ευρώπης και Ασίας. Η εγκυκλοπαίδεια των παιδικών μου χρόνων, αντιγράφοντας μάλλον σε αυτό τη σημείο το ιταλικό πρότυπο στο οποίο βασίστηκε, όριζε (στο λήμμα "Ευρώπη") μια γραμμή που δεν πολυέβγαζε νόημα, ειδικά όσον αφορά τον Καύκασο. Δεν μπορώ ακόμη και σήμερα να εντοπίσω ποιο είναι αυτό το χαρακτηριστικό που καθιστούσε τον ποταμό Μάνυτς της Ρωσίας φυσικό σύνορο ανάμεσα στις δύο "ηπείρους". Η δε αμηχανία των Ελλήνων συντακτών ήταν εμφανέστερη στο λήμμα της Ασίας, της οποίας τα δυτικά όρια έφταναν μέχρι τον Κάβο Μπαμπά* του ανατολικού Αιγαίου, πλην όμως σιωπούσαν όταν επρόκειτο (ως είθισται, βλ. "Γαύδος = νοτιότερο σημείο Ευρώπης") να συμπεριλάβουν και νησιά.

Και η Τένεδος, κύριε; Αν αρχίζουμε να συγκαταλέγουμε τα παρακείμενα στις μικρασιατικές ακτές νησιά, πού τραβάμε τη γραμμή; Πόσο χώρο μπορούμε να δώσουμε στη γεωγραφική καθαρότητα χωρίς να κατηγορηθούμε ότι υπονομεύουμε τα γεωπολιτικά συμφέροντα της χώρας μας; Με άλλα λόγια, τι κάνει ευρωπαϊκή και όχι ασιατική τη Λέσβο, τη Χίο και τα άλλα νησιά που απέχουν ελάχιστα μίλια (ή κλάσματα του μιλίου) από τα τουρκικά παράλια;

Δεν υπάρχει κανένας αντικειμενικός και αδιαμφισβήτος τρόπος να χωρίσεις την Ευρώπη από την Ασία. Ακόμη και στο αγριεμένο Αιγαίο ή τον κατ' ευφημισμόν "Εύξεινο" (δηλ. κακό, ψυχρό κι ανάποδο) Πόντο, το ταξίδι του μετανάστη είναι ασύγκριτα μικρότερο και δυνητικά ευκολότερο από τη διάσχιση του Ατλαντικού. Η κίνηση ανάμεσα στις δύο κατά συνθήκη ηπείρους δεν έχει σταματήσει ποτέ. Αυτόν τον καιρό "η Ευρώπη" (ως Ένωση, χριστιανισμός ή γενικότερα Δύση) φοβάται - με τα δίκια της αλλά και τις υπερβολές κάποιων - τη μαζική εισδοχή φτωχών ανθρώπων που αναζητούν υλική ευημερία αλλά και μερίδιο από την πολιτιστική εξέλιξη. Δεν θα πάμε πολύ μακριά στο παρελθόν, παραμένοντας σε μια σχετικά πρόσφατη εισβολή προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η χρήση του όρου "Ευρώπη και Κεντρική Ασία" ως πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό υποκατάστατο ενός δύσκολου διαχωρισμού σε ηπείρους, δεν θα ήταν πιθανότατα εφικτή αν δεν είχε υπάρξει ο ρώσικος και στη συνέχεια ο σοβιετικός ιμπεριαλισμός, που γέννησε την πολύ ενδιαφέρουσα μίξη Ανατολής και Δύσης στις χώρες "-σταν"**, μια ανάσα από τα εξίσου πολιτισμένα αλλά καθαρά ασιατικά εδάφη της Κίνας ή του Ιράν.

Αντίθετα με τη βεβαιότητα που απέπνεαν τα σχολικά βιβλία (με τα οποία στο συγκεκριμένο σημείο συμφωνούσε και η εγκυκλοπαίδεια), στα Ουράλια - μια οροσειρά με ύψος όσο το ένα τρίτο του Καυκάσου - δεν γίνεται καμία συνάντηση ηπείρων. Ούτε στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου. Αν δούμε την Ευρασία ως ένα continuum, δεν θα λύσουμε βέβαια το μεταναστευτικό, θα καταλάβουμε όμως πόσο δύσκολο είναι να αντέξει ένας τεχνητός διαχωρισμός - όσα φυσικά ή εικονικά τείχη κι αν υψώσεις - κόντρα στις υπέρτερες δυνάμεις της έλξης ή προώθησης.

* Ο κάβος "Μπαμπά" είναι νότια της Τροίας και των Δαρδανελλίων.
** Ως "-σταν" συχνά αναφέρονται συλλογικά οι πρώην σοβιετικές "σοσιαλιστικές δημοκρατίες" μεταξύ Κασπίας και Κίνας. Τα ονόματα των χωρών έχουν αυτή την κατάληξη.

Στη φωτό, η πρωτεύουσα του πάλαι ποτέ σοβιετικού Αζερμπαϊτζάν (Μπακού), με το τείχος του παρελθόντος να φαντάζει πολύ μικρότερο από το διπλανό σύγχρονο ξενοδοχείο.

Από το παράθυρό μου

Γηράσκω αεί διδασκόμενος. Ο επικεφαλής μας στο γραφείο, πενηντάρης και βάλε, δεν ντρέπεται να πει ότι παρακολουθεί σεμινάρια. Αλλού ακούς ακόμη τη φράση "πάλι στα θρανία". Η αλήθεια είναι ότι ζηλεύω λίγο τα παιδιά που πρέπει να γράψουν εκθέσεις. Να, θα ήθελα, στο εξ αποστάσεως μάθημα που κάνω αυτό το σαββατοκύριακο, να συμπεριλαμβανόταν και ένα απλοϊκό εκθεσιακό θέμα, ας πούμε "Η θέα από το παράθυρό μου".

Μπορεί να μη βλέπω πια σε καθημερινή βάση τον Ακροκόρινθο - τον μοναδικό αυτόν Βράχο δεν τον χορταίνεις, αλλά δεν έχεις και να πεις κάτι πρωτότυπο, όταν υπάρχει ολόκληρο ποίημα του Σικελιανού αφιερωμένο. Το τοπόσημο που βλέπω από εδώ που βρίσκομαι τώρα, είναι εντελώς ανθρωπογενές, καθόλου αρχαίο αλλά κατά κάποιον τρόπο κλασικό.

Το μέγαρο Lisinski δεν διαφημίζει στην ιστοσελίδα της ιστορίας του την εκδήλωση που το πρόβαλε (ίσως για μοναδική φορά;) ζωντανά σε διεθνές τηλεοπτικό κοινό εκατοντάδων εκατομμυρίων: το διαγωνισμό τραγουδιού Eurovision του 1990. Ο συναυλιακός χώρος δείχνει να έχει τέτοια αξία για τη μουσική της χώρας του (και όχι μόνο) ώστε να μη χρειάζεται το λούστρο μιας διοργάνωσης που, στο κάτω-κάτω, από άλλη χώρα - την ενιαία Γιουγκοσλαβία - είχε φιλοξενηθεί τότε.

Μάλιστα, μόλις 8 μέρες αργότερα, και όχι πολύ μακριά από την αίθουσα Lisinski - καμιά δεκαριά στάσεις του τραμ ανατολικότερα - η χώρα αυτή έζησε την πρώτη γεύση του εμφυλίου που θα τη διέλυε. Στο στάδιο Maksimir (γνωστό από την πρόσφατη εποποιία του "Θρύλου") οι οπαδοί του σέρβικου Ερυθρού Αστέρα και της κροάτικης Ντινάμο ενεπλάκησαν σε βίαια επεισόδια. Ένας από τους πρωταγωνιστές έγινε στη συνέχεια (πριν τη δολοφονία του) πασίγνωστος από κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου.

Η λήθη για το ανάλαφρο φεστιβάλ τραγουδιού του ΄90, τουλάχιστον εδώ στο Ζάγκρεμπ, δεν πρέπει λοιπόν να είναι άσχετη με τη συγκυρία. Ούτε και στην Ελλάδα βέβαια θέλει να θυμάται κανένας την ερμηνεία του Χρήστου Κάλλοου, που με την (κατά πολλούς) ερασιτεχνική και αδιάφορη εμφάνισή του (βοηθούντος και του ίδιου του τραγουδιού) λες και βάλθηκε να αποδείξει ότι nomen est omen - callow σημαίνει άβγαλτος, το δε τραγούδι λεγόταν "Χωρίς Σκοπό", τωόντι.

Είμαι περίεργος ωστόσο να δω αν θυμάται κανείς κάποια αντίδραση στο βέλγικο τραγούδι, που ο δημιουργός του θέλησε να αφιερώσει στην, εξ Αχρίδος καταγομένη, γυναίκα του. Το Macédomienne - λογοπαίγνιο που σημαίνει "Μακεδονίτισσά μου" - εμφανίστηκε αμέσως μετά το ελληνικό κομμάτι και πήγε πολύ καλύτερα. Στα χρόνια που ακολούθησαν, έως και σήμερα, ένας τέτοιος τίτλος θα γινόταν αντικείμενο διπλωματικών διαβημάτων - ή και συλλαλητηρίων, αν σκεφτούμε τη μετέπειτα δημοτικότητα του διαγωνισμού. Τότε όμως τα πράγματα μάλλον δεν ήταν τόσο φορτισμένα: το Lisinski ήταν γιουγκοσλάβικο και ο δρόμος που περνά μπροστά του ήταν επί δεκαετίες αφιερωμένος στην Προλεταριακή Ταξιαρχία και όχι σε μια πολύπαθη παραδουνάβια πόλη.

Άλλες εποχές, παλιές - όπως τότε που γράφαμε σχολικές εκθέσεις για τη θέα από το παράθυρό μας.

Καρλοβα(τ)σίτικα

Η στενωπός ταλαιπωρεί.

Τέσσερα ποτάμια συγκλίνουν στο Κάρλοβατς της Κροατίας. Ο Κούπα (που καταλήγει στο Σάβα κι αυτός στο Δούναβη) κι οι παραπόταμοί του κατεβάζουν τα νερά του Δειναρικού αυχένα σε παράλληλες ροές. Η περιοχή συχνά πλημμυρίζει, ιδίως όταν λιώνουν τα χιόνια. 

Η πόλη όμως είναι και σε γεωπολιτική στενωπό, όχι μόνο υδρολογική. Απέχει 15 χιλιόμετρα από τη Σλοβενία και 50 από τη Βοσνία, διπλά παραμεθόρια κι ας βρίσκεται στην καρδιά της χώρας. Και ως ακριτική ιδρύθηκε, από έναν Κάρολο των Αψβούργων που είχε να αντιμετωπίσει την αιχμή του οθωμανικού δόρατος στην περιοχή. Γι' αυτό και ήταν υποδειγματικά οχυρωμένη, με τάφρους που διατηρήθηκαν σήμερα στο εξάκτινο πάρκο γνωστό και ως Ζβιέζντα, αστέρι. 

Μόνο στα χρόνια της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας έπαψε να είναι κοντά σε εθνικά σύνορα το Κάρλοβατς. Ο πολύς κόσμος δεν το ήξερε ή το μπέρδευε με το Κάρλοβιτς της γνωστής Συνθήκης (δεν ταυτίζονται, είναι στη σημερινή Σερβία αυτό). Οι ντόπιοι φαίνεται ότι διατήρησαν την ιστορική μνήμη. Πριν ξεσπάσει η επίθεση του "Γιουγκοσλαβικού Εθνικού Στρατού", οι κάτοικοι μύρισαν το μπαρούτι. Το φθινόπωρο του 1991 το μέτωπο άμυνας των κροατικών δυνάμεων ήταν στο νοτιότερο από τα τέσσερα ποτάμια (τον Κόρανα). Η πόλη ακόμη δεν έχει συνέλθει από τις πληγές στη βιομηχανική της παραγωγή. 

Μέρες του 1991 στο σταθμό λεωφορείων του Κάρλοβατς

Το Κάρλοβατς σήμερα είναι ειρηνικό αλλά και μελαγχολικό. Η τωρινή εικόνα ηρεμίας (έως και νέκρας) στο δρόμο που χωρίζει τους σταθμούς λεωφορείου και τραίνου δεν έχει καμία σχέση με το βομβαρδισμένο τοπίο στη φωτό του '91. Ο καθολικός και ο ορθόδοξος ναός συνυπάρχουν στην κεντρική πλατεία, αλλά σαν να κρύβονται αμφότεροι από τον επισκέπτη - στέκονται εκεί χωρίς πληροφοριακές πινακίδες, σαν συγγενείς που μούτρωσαν λίγο πριν τη γιορτή και ξεχνούν να συστηθούν στους καλεσμένους. 

Ορθόδοξος ναός Αγ. Νικολάου (αριστερά) και καθολικός ναός Αγ. Τριάδας (δεξιά). Κάρλοβατς, Κροατία

Σε μια δειλή προσπάθεια να ανοιχτεί στον κόσμο, η πόλη του Καρόλου φιλοξένησε μια μικρή έκθεση τη μέρα εισόδου της Κροατίας στην Ε.Ε., το 2013. Ίσως επειδή -κατά πάσα πιθανότητα- δεν έχει γίνει ακόμη κάποια "αδελφοποίηση", στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν ως συγγενείς διάφορες άλλες ευρωπαϊκές πόλεις με παραπλήσιο όνομα. Όλες, πλην μιας, έχουν σχέση με κάποιον Κάρολο - διαφορετικό από τον Αυστριακό που ίδρυσε τον 16ο αιώνα το Κάρλοβατς (ως Karlstadt), αλλά δεν πειράζει. 

Για να αβγατίσει όμως η έκθεση, οι διοργανωτές συμπεριέλαβαν στις τιμώμενες πόλεις και το ένδοξο Καρλόβασι του ανατολικού Αιγαίου. Ομολογώ ότι ως Σάμιος είχα εντυπωσιαστεί από την ομοιότητα των ονομάτων όταν πρωτοάκουσα για την κροατική πόλη τον καιρό του γιουγκοσλαβικού εμφυλίου. Τώρα που έγινε γνωστή εδώ η δεύτερη πόλη του νησιού μου, ίσως θα άξιζε οι ιστορικοί ερευνητές να προσθέσουν μια ακόμη εκδοχή στο μυστήριο του ονόματός της, για το οποίο καμία εξήγηση έως τώρα δεν είναι απόλυτα πειστική - το "karlı ovası" αφενός είναι κακά τούρκικα και αφετέρου σημαίνει χιονισμένος κάμπος, φαινόμενο σπάνιο στη Σάμο, ενώ και το "(Ι)Καριω-βα-σι" από τους Ικαριώτες εποίκους ελάχιστα ικανοποιητικό ακούγεται. 

Δεν μπορώ να ξέρω αν το Κάρλοβατς, που ιδρύθηκε λίγο καιρό πριν αρχίσει να αναφέρεται το Καρλόβασι, υπήρξε πηγή έμπνευσης για τους οικιστές της Σάμου. Ο μιμητισμός δεν ήταν άγνωστο φαινόμενο ούτε και τότε. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, τετρακόσια χρόνια αργότερα - στις αρχές του 20ού αιώνα δηλαδή - το Καρλόβασι απέκτησε, μόνο αυτό από όλες τις νησιωτικές πόλεις του Αιγαίου, ένα μεταφορικό μέσο που χαρακτηρίζει πρωτίστως το αστικό τοπίο της πάλαι ποτέ αυστροουγγρικής επικράτειας. Το τραμ, στην ιππήλατη μορφή του, υπήρχε προπολεμικά τόσο στο Καρλόβασι, όσο και στο Κάρλοβατς. Τυχαίο;

Ιππήλατο τραμ στο Κάρλοβατς

Παρτιζάν(οι) Βελιγραδίου και Μπερλινγκουέρ

Αυτός που αποκάλεσε το 36% του Σύριζα τη "μεγαλύτερη μεταπολεμική επιτυχία της Αριστεράς την Ευρώπη" προφανώς έχει τους δικούς του ορισμούς για τις λέξεις μεγαλύτερη και Αριστερά.

Μεγαλύτερη, από πού κι ως πού; Σαν να λέμε ότι η μικρή Μάλτα έχει μεγάλο συνολικό εθνικό πλούτο επειδή έχει υψηλό κατά κεφαλή ΑΕΠ. Ως ποσοστό το 36% είναι όντως λιγάκι μεγαλύτερο από τα 30-κάτι ποσοστά του Μπερλινγκουέρ, δηλ. του ιταλικού ΚΚ που υπήρξε στυλοβάτης του λεγόμενου ευρωκομμουνισμού γύρω στο '70-'80. Βάλε όμως δίπλα τα λίγα εκατομμύρια Ελλήνων Συριζαίων και τις δεκάδες εκατομμύρια Ιταλών του Πε Τσε Ι (PCI) κι έλα να μας πεις ποιος την έχει μεγαλύτερη, μεταπολεμικά, την Αριστερά του.

Και ποια Αριστερά; Στη δεκαετία του '40 σε αρκετές κοντινές μας χώρες ο κομμουνισμός επικράτησε μέσω εκλογών - με τη βοήθεια των σοβιετικών / παρτιζάνικων όπλων βέβαια, αλλά η εποχή ήταν ανώμαλη, άλλωστε με όπλα (διαφορετικής προέλευσης) ή με την απειλή τους κέρδισε και η άλλη πλευρά, αλλού. Τα ποσοστά των Ρουμάνων, Γιουγκοσλάβων και άλλων κομμουνιστών ήταν πολύ ανώτερα του συριζαϊκού peak - και εξίσου ευρωπαϊκά. 

Μη μου πείτε ότι ο Σύριζα σνομπάρει αυτή την Αριστερά κι ότι, επειδή τα αμιγώς κομμουνιστικά στελέχη πήγαν στην εκλογικά καταποντισμένη ΛΑ.Ε., δεν έχει πια στους κόλπους του μέλη και υποστηρικτές που πίνουν νερό στο όνομα και τα επιτεύγματα της Σοβιετικής Ένωσης. Ας μην ξεχνάμε ότι ο επικεφαλής του ήταν μέχρι το 1990 περίπου ένας κλασικός κνίτης. Δεν είμαι στο μυαλό του αλλά δεν πιστεύω ότι οι προερχόμενοι από το ΚΚΕ πήγαν στον τότε Συνασπισμό επειδή συνειδητοποίησαν την καταδίκη του "υπαρκτού σοσιαλισμού" από την ιστορία και τη ζωή. Παρέμειναν κομμουνιστές επιλέγοντας - επιτυχώς και διορατικά, αν κρίνουμε από τη μετέπειτα πορεία - να επιβιώσουν πολιτικά μέσα από ένα πιο mainstream, αποδεκτό από το ευρύτερο κοινό όχημα.

Η Αριστερά διεθνώς από το 1990 και μετά δεν έχει σημείο αναφοράς το Κρεμλίνο (παρά τα φλερτ με τη Ρωσία ως πυρηνική δύναμη που εμφανίζει τάσεις αναθεώρησης του αγγλοσαξονικού status quo και γι' αυτό τη συγκαταλέγουν στις αντισυστημικές δυνάμεις) και δεν έχει να επιδείξει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Είναι κατά τη γνώμη μου μάλλον αντιδραστική: εναντίον της παγκοσμιοποίησης (αρχής γενομένης στη Γένοβα το 2001) και του δράκου που αποκαλείται νεοφιλελευθερισμός. Και άσχημη. Όχι επειδή οι ηγέτες της έχουν τα μαλλιά αλογοουρά ή ντύνονται σαν Ρομά κλαρινετίστες (για να το πούμε τσαχπίνικα) - παρεμπιπτόντως μερικοί ιστορικοί αριστεροί, του Μπερλινγκουέρ συμπεριλαμβανομένου, ήταν κομψότατοι - αλλά επειδή αναλώνεται στην αντίθεση, χωρίς να λείπουν και ακρότητες όπως το αγκάλιασμά βίαιων εκφράσεων και ενεργειών. Οι δομές και δράσεις που προτείνει συχνά είναι πρωτόγονες και δεν στέκουν: δεν μπορεί στον 21ο αιώνα να θεωρηθεί νέα ιδέα η ανταλλακτική οικονομία ή το αυτοδιαχειριζόμενο κοινόβιο. 

Θλιβεροί για μένα - όταν θυμάμαι τον πάλαι ποτέ small but beautiful πολιτικό χώρο της ανανεωτικής Αριστεράς - είναι οι γερασμένοι εκπρόσωποί του που προσπαθούν να επιβιώσουν ασπαζόμενοι με την ίδια άνεση τόσο τις ιδεαλιστικές, προ capital controls μπαρούφες όσο και τη μετέπειτα ασυναρτησία. Αν λάβουμε υπόψη και όσους πήγαν αλλού (κεντροαριστερά), "αλλού γι' αλλού" (δεξιά) ή ιδιωτεύουν, τότε μελαγχολούμε συνειδητοποιώντας ότι δεν έχει μείνει κανείς τους και τελικά ο μόνος όρθιος ΡΗΓΑΣ* σήμερα βρίσκεται στην πρωτεύουσα της Σερβίας.

*επίτηδες γραμμένο με κεφαλαία για να βάλετε τον τόνο όπου νομίζετε

Ζάγκρεμπ, λιγάκι σαν τη Θεσσαλονίκη

Δεν έχει θάλασσα. Και, σε αντίθεση με άλλες πόλεις που χαρακτηρίζονται από το ποτάμι τους, κρατά αποστάσεις από το δικό της - μάλλον λόγω πικρής πείρας από πλημμύρες, όπως η εικονιζόμενη του 1964.

Ζάγκρεμπ 1964, πλημμύρα του ποταμού Σάβα

Αν εξαιρέσουμε όμως αυτή τη "λεπτομέρεια", όπως και μερικές ακόμη (ιστορική πορεία & ανθρωπογεωγραφία, πλάτος δρόμων, διατήρηση/κατάργηση τραμ, συμμετοχές ομάδων στα πρόσφατα Τσάμπιονς Λιγκ), θα εκπλαγούμε με το πόσα απρόσμενα κοινά σημεία έχει η κροατική πρωτεύουσα με την ελληνική (sorry for this:) συμπρωτεύουσα. Οι περιγραφές που ακολουθούν ταιριάζουν εξίσου σε Θεσσαλονίκη και Ζάγκρεμπ - σε μερικές περιπτώσεις οι φωτό τονίζουν τις ομοιότητες, χωρίς να αποσιωπούν τις διαφορές.

Πύλη για την καρδιά της Ευρώπης

Μια κρύα πόλη στο βορρά μιας κατά βάση μεσογειακής χώρας. Συνδέθηκε νωρίτερα από την υπόλοιπη χώρα στον ευρωπαϊκό σιδηροδρομικό κορμό. Ο βασικός της δρόμος - Ίλιτσα (Ζ.), άξονας Μοναστηρίου-Εγνατίας (Θ.) -, προεκτεινόμενος, τη συνδέει με την κοντινή μεθόριο προς τα βορειοδυτικά. Οι περισσότεροι διεθνείς επισκέπτες την προσεγγίζουν οδικώς από όμορες χώρες.

Πλησιάζει το εκατομμύριο

Θέλει να αποκτήσει μετρό, παρόλο που δεν το δικαιολογεί αυτό απόλυτα το μέγεθός της. Έχει μια γραφική άνω πόλη και μια νεώτερη, ορθογωνικά ρυμοτομημένη κάτω πόλη με βαριά κτίρια - στην τελευταία δεσπόζει ένας επικός αρχιτεκτονικός άξονας του τύπου "διαμήκης πλατεία".

Ο επικός άξονας της κάτω πόλης (Donji Grad) του Ζάγκρεμπ. Στο βάθος η άνω πόλη (Gornji Grad)

Κυκλικό μνημείο που κάποτε ήταν τζαμί

Ναι, το Ζάγκρεμπ έχει και αυτό τη Ροτόντα του. Στην Πλατεία Θυμάτων Φασισμού υπάρχει ένα ιδιαίτερο, στρογγυλό κτίριο. Το περίπτερο Μέστροβιτς, χτισμένο το 1938, μετατράπηκε σε τέμενος - με προσθήκη μιναρέδων - στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Στη συνέχεια άλλαξε πολλές χρήσεις. Οι ντόπιοι προτιμούν να αποκαλούν την πλατεία, απλά, "Τζαμί".

Γραφική αγορά και πάμπολλα καφέ

Δείγμα από αμφότερα, στη φωτό. Έχεις την εντύπωση ότι και στις δύο πόλεις ο κόσμος οπωσδήποτε θα περάσει ένα κομμάτι της μέρας του σε καφέ, κατά κανόνα με τσιγάρο.

Λευκός πύργος

Ο πραγματικά λευκός πύργος του Λότρστσακ σχετίζεται με τους Οθωμανούς, όπως και ο σαλονικιώτικος που χτίστηκε από αυτούς. Ο θρύλος λέει ότι η κανονιά από τον πύργο τρόμαξε τους επίδοξους εισβολείς με αποτέλεσμα να εγκαταλείψουν κάθε σκέψη για κατάληψη του Ζάγκρεμπ, αναγκάζοντάς τους να αρκεστούν στα εδάφη που σήμερα ταυτίζονται με τη Βοσνία. Σε ανάμνηση της ηρωικής άμυνας, κάθε μεσημέρι ξαναπέφτει κανονιά (προσωπικά προς το παρόν την έχω γλιτώσει).

Ευτυχώς

Δραστήριοι και αμφιλεγόμενοι δήμαρχοι

Για τον κ. Μπάντιτς, που απασχόλησε και ελληνικά ΜΜΕ πριν λίγο καιρό, μπορείτε να διαβάσετε τι λέει η Wikipedia. Θα δείτε κάποια φαινομενικά κοινά σημεία με το τι λέγεται για νυν και πρώην κατόχους του δημαρχιακού θώκου της Θεσσαλονίκης - μνεία σε (α) οινοπνευματώδη ποτά, (β) επιχειρηματικές δραστηριότητες, (γ) φιλοξενία από σωφρονιστικά ιδρύματα, (δ) όραμα για μετρό - παρόλο που ομολογουμένως κανείς από τους Σαλονικιούς άρχοντες δεν συνδυάζει όλες αυτές τις αναφορές μόνος του.

Από τον κυρ-Yanko για τον Κυριάκο

Λογικά μιλώντας, τα πράγματα είναι πολύ απλά, όπως ακριβώς ήταν και τον Ιούνιο του '12, και μέσα στο '15.

Με τους ισχύοντες κανόνες του παιχνιδιού, ο νικητής τα παίρνει "όλα", δηλ. ένα μπόνους 50 εδρών που εξασφαλίζει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, τη δεδηλωμένη, ακόμη και σε συμμαχίες με συνολικά ποσοστά κάτω του 40% - με προϋπόθεση, ο βασικός τους πόλος να πρωτεύσει έστω και με μία ψήφο.

Όσοι βλέπουν τις εθνικές εκλογές ως διλημματική επιλογή συνδεδεμένη με τη στρατηγική πορεία της χώρας, δεν έχουν κανένα λόγο να σκορπάνε την ψήφο εκτός βασικού πόλου.

Ο "ευρωπαϊστής αντισυριζαίος", για παράδειγμα, δεν έχει κανένα λόγο να ψηφίσει κάτι άλλο από Νέα Δημοκρατία.

Όχι μόνο τώρα που την ανέλαβε ο Μητσοτάκης - που ομολογουμένως πρεσβεύει νεανικό/κεντρώο προφίλ, εντυπωσίασε με την ανατροπή της πρωτιάς Μεϊμαράκη στον α' γύριο και επίσης προσελκύει (παλιότερο) κόσμο που μάλλον νιώθει τύψεις γιατί αδίκησε την απόπειρα εκσυγχρονισμού του Ψηλού πατέρα του.

Οι ουσιαστικοί λόγοι στήριξης στη ΝΔ συνέτρεχαν και το Σεπτέμβριο 2015 και όντως ταυτίζονταν με το σκεπτικό για το Ναι του δημοψηφίσματος. Η ψυχρή λογική δεν μπορεί να εξηγήσει, γιατί το 38% δεν πήγε σύσσωμο στη ΝΔ (είτε Μεϊμαράκης λεγόταν ο αρχηγός είτε "Σταύρος Δήμας", που ως γνωστόν είναι ιδέα πια).

Δεν είναι όμως όλα λογική (ή έστω μια συγκεκριμένη λογική). Δεν μπορεί να παραγνωριστεί το πλεονέκτημα του φρέσκου αρχηγού όπως και η ανάγκη για στήριξή του (την οποία αρχίζουν να "σπρώχνουν" επιφανείς κεντρώοι), ούτε η κυβερνητική φθορά -που μόνο να μεγαλώσει μπορεί όσο τα επώδυνα μέτρα θα γίνονται (;) συγκεκριμένα.

Ωστόσο, παρόλα αυτά τα πλεονεκτήματα, δεν είναι αυτονόητη η επιτυχία του Κυριάκου.

Όχι μόνο γιατί ο ίδιος "είναι" μόνο ελπίδα (πρέπει να δοκιμαστεί) αλλά και γιατί η κυβέρνηση έχει κοινοβουλευτικά μαξιλαράκια και (θέσει) πρωτοβουλία κινήσεων. Κατανοητή εδώ η νύξη του Φοίβου Καρζή (παρεμπιπτόντως, ευπρόσδεκτη η επάνοδός του στη δημοσιότητα!) για το ενδεχόμενο, ο Τσίπρας να μιμηθεί -σε πυκνότερο χρόνο όπως πάντα- τον Ανδρέα και σε αυτό: στη θέσπιση οιονεί απλής αναλογικής α-λα 1989 στην περίπτωση που πάρει σταθερό και μη αναστρέψιμο προβάδισμα η ΝΔ.

Λέτε ο Αλέξης να επαναλάβει το χουνέρι που έγινε το '89-'90 στον πατέρα Μητσοτάκη; Η απλή αναλογική μπορεί να ψηφιστεί από την παρούσα Βουλή με 200 ψήφους και να ισχύσει στις επόμενες εκλογές. Η ΝΔ του 28% - όση φόρα κι αν πάρει η νέα της ηγεσία, όσο "χαμένη ψήφος" κι αν δείχνει η στήριξη των κεντροαριστερών δυνάμεων - δεν μπορεί να στερηθεί σήμερα τους στρατηγικούς συμμάχους. Χωρίς Πασόκ και Ποτάμι μαζί (ή, επιτέλους, την ένωσή τους) δεν μπορεί να μπλοκάρει την απλ(ούστερ)η αναλογική και πιθανότατα δεν μπορεί ούτε να κυβερνήσει (ακόμη κι αν τη μπλοκάρει). 

Ποτάμι και Γέφυρα

"Δεν θέλω να γίνω ο Τσίπρας της Κροατίας", δηλώνει ο ηγέτης του νέου κόμματος MOST, που κέρδισε 13% στις εκλογές της 8ης Νοεμβρίου και διεκδικεί ρυθμιστικό ρόλο.

Παρά την παραπλήσια ηλικία (ο Μπόζο Πέτροφ γεννήθηκε το 1979) εμείς στην Ελλάδα δύσκολα θα τον αποκαλούσαμε Κροάτη Τσίπρα.

Ούτε καν Κροάτη - η κατάληξη -οφ παραπέμπει σε άλλη πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία, τη νοτιότερη, ξέρετε.

Είναι όμως βέρος Κροάτης, Δαλματός μάλιστα - από λαϊκή καθολική οικογένεια όπως διαβάζω, χωρίς κομματικές δεσμεύσεις στο παρελθόν. Τα χαρακτηριστικά ενός Τσίπρα (πρώην κνίτης και δεδηλωμένος άθεος) είναι εντελώς διαφορετικά.

Και ψυχίατρος, σαν το Σερβοβόσνιο Ράντοβαν αλλά με πολύ λιγότερο εθνικισμό - κάπου μεταξύ δεξιάς και αριστεράς, έτσι ασαφώς, τοποθετεί τον εαυτό του ο Μπόζο.

Όσο εσείς θα μαντεύετε ποιος είναι ο αντίστοιχος Έλληνας Μπόζο, θυμηθείτε ότι αυτό το σύνηθες σλάβικο χαϊδευτικό (από το Μπόζινταρ μάλλον) συμπίπτει με δημοφιλή παιδικό ήρωα των προηγούμενων γενεών, της δικής μου συμπεριλαμβανομένης. Δεν γνωρίζω αν οι αμερικανοί εμπνευστές του κλόουν Μπόζο είχαν κάποιον σλάβο στο μυαλό τους. Ξέρω όμως ότι η μακρά παρουσία αυτού του χαρακτήρα στην τηλεοπτική πραγματικότητα των ΗΠΑ έδωσε μια συγκεκριμένη, απαξιωτική σημασία σε αυτό το όνομα - και μάλιστα, στο πλαίσιο της ύψιστης πολιτικής αντιπαράθεσης αυτής της χώρας.

Λίγο πριν τις προεδρικές εκλογές του 1992, ο πατέρας Τζωρτζ Μπους αποκάλεσε μπόζο (bozos, στον πληθυντικό) το ζεύγος των πολιτικών του αντιπάλων, Μπιλ Κλίντον και Αλ Γκορ. "Η σκυλίτσα μου η Μίλι σκαμπάζει από εξωτερική πολιτική πιο πολύ απ' ό,τι αυτοί οι δύο μπόζο", δήλωσε ο τότε πρόεδρος. Σε άρθρο τους οι New York Times τον κατακρίνουν ότι, μεταξύ άλλων, άφησε αβοήθητους τους Βόσνιους απέναντι στους Σέρβους και (ναι) Κροάτες που τους "έσφαζαν" επί ένα χρόνο ήδη. "Ποιος είναι ο μπόζο;" αναρωτιέται διαρκώς ο αρθρογράφος της εφημερίδας.

Ο σημερινός Κροάτης Μπόζο, φλερτάροντας με τα δύο μεγάλα κόμματα στα δεξιά και αριστερά του, ζει τα "15 λεπτά" δημοσιότητας, που μπορεί να γίνουν και 15 βδομάδες: σε αντίθεση με τα πιεστικά τριήμερα των ελληνικών διερευνητικών εντολών, η Κροάτισσα ΠτΔ δεν έχει αυστηρό χρονικό περιορισμό ως προς το πότε θα θεωρήσει ότι ναυάγησε η διαδικασία. Κι έτσι τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν πάνω στα ελάχιστα εντυπωσιακά γραφεία (δείτε αποκλειστική φωτό) του κόμματος MOST, κάπου στο κέντρο-απόκεντρο της πόλης (Σεβαστουπόλεως των Αμπελοκήπων, ας πούμε).

Ξέχασα να σας πω: Most σημαίνει Γέφυρα. Νομίζω ότι απ' όποια μεριά κι αν το δει κανείς (εκλογικό ποσοστό, προσέλκυση προσοχής, σημασιολογία), το κόμμα του Μπόζο σίγουρα είναι πάνω από το Ποτάμι.

Next stop

Η επόμενη στάση δεν θα ήταν εφικτή χωρίς όλες τις προηγούμενες.

Η επόμενη στάση δεν είναι η τελευταία.

Η επόμενη στάση είναι αυτή που βλέπετε. Έβαλα το όνομά της, Strojarska, στο μεταφραστή της Google. Μου βγάζει "Engineering". Εδώ είμαστε. Καιρός ήταν.

Από τον Ιανουάριο του 2016, ο Yanko δεν θα είναι [ο] μόνος. Θα έχει πολλούς ομόηχους πλέον στην καινούργια πόλη - το Ζάγκρεμπ είναι γεμάτο Γιάνκο(υς). Συν τη διαδικτυακή παρέα που θα διαβάζει ανταποκρίσεις. Και όλους όσοι έδειξαν, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας, την αγάπη τους.

Ξέρω ότι σας έπρηξα με την πρόσφατη παρουσίαση του βιβλίου. Επανέρχομαι για ένα και μόνο λόγο. Με κάποιο μαγικό τρόπο, στους επισκέπτες εκείνης της βροχερής μέρας εκπροσωπήθηκαν όλες οι φάσεις και πτυχές της ζωής μου. Την είδα να περνά μπροστά μου (με την καλή έννοια). Η γειτονιά, το σχολείο, η σχολή, οι δουλειές, οι πόλεις, η οικογένεια. Όπου κι αν εί(μα)στε, με συντροφεύετε στην ανάγκη, στη χαρά, και πάντα.

Ευχαριστώ. Συνεχίζουμε.

Ο καναπές

Δεκαετία του 1920, κάπου στην Αφρική. Μάταια θα ψάξεις το χαμόγελο στα πρόσωπα του ζευγαριού. Δείχνουν ανήσυχοι, έτοιμοι να πάνε παραπέρα, μέχρι και πρόθυμοι γι' αυτό - τουλάχιστον ο μπαρμπα-Γιάννης. 

Είναι όρθιοι. Δεν θυμάμαι φωτογραφία τους σε καναπέ, ούτε γαμήλια ούτε καμιά άλλη. Ίσως να μη συνήθιζαν οι φωτογράφοι τέτοιες πόζες, ή το πιθανότερο υπήρχαν και δεν έτυχε να δω ή να συγκρατήσω καμιά. 

Τα 96 χρόνια ζωής σίγουρα θα περιελάμβαναν φάσεις άνεσης, στιγμές έστω. Τις αξίζουμε στο τέλος. Ο νοερός ή πραγματικός καναπές μας περιμένει στη θέση του, ακόμη κι αν ακολουθώντας παλιά ή και αρχαία παραδείγματα αποφασίζουμε κάποτε να σηκωθούμε απ' αυτόν και να ακολουθήσουμε το δρόμο - για ένα σημείο μακρινό, αόρατο από την κάμερα αλλά υπαρκτό, συναρπαστικό και συγκεκριμένο, όπως προδίδει το έντονο μα και συναισθηματικό βλέμμα του συνονόματου παππού.

Ο νέος αταβισμός

Στις εκλογές της ΝΔ αντιλαμβάνομαι δύο διαφορετικές (αντιτιθέμενες) τάσεις.

Η μία: Ένας κόσμος που είναι έτοιμος να ψηφίσει τον Απόστολο Τζιτζικώστα ως "νέο". Ηλικιακά είναι πράγματι ο νεώτερος - γεννημένος το '78. Σε αντίθεση με τους άλλους 3, δεν έχει διατελέσει υπουργός. Αυτό σήμερα φαίνεται ότι είναι μεγάλο αβαντάζ απέναντι σε Μεϊμαράκη, Μητσοτάκη και Γεωργιάδη, τις φάτσες που φάγαμε στη μάπα. 

Το εκπληκτικό ποσοστό 71% (από 33% στον πρώτο γύρο) που πήρε ο Τζιτζικώστας στις περιφερειακές εκλογές Κεντρικής Μακεδονίας του 2014, έναντι του επίσημου νεοδημοκράτη (κόουτς) Γιάννη Ιωαννίδη, δείχνει ότι έχει μια γερή βάση υποστήριξης σε μια περιοχή-προπύργιο για την ελληνική Δεξιά. Η ψήφος για το "νέο" έχει ταυτόχρονα κάτι το αταβιστικό. Ο Τζιτζικώστας θυμίζει αυτό που ήταν κάποτε ο Σαμαράς: ελληνορθόδοξος πατριώτης με σφραγίδα, από καλή οικογένεια με καλές, διεθνείς σπουδές - και άνθρωπος του περιβάλλοντος Αβέρωφ με μια εσάνς φιλομοναρχισμού (ο πατέρας Τζιτζικώστας ήταν προσωπικός φίλος του Κωνσταντίνου ΙΓ'). 

Απέναντι στα παραπάνω βλέπω (στο timeline και το περιβάλλον μου, τουλάχιστον) την άλλη τάση. Ανθρώπους εκτός μηχανισμών ΝΔ (ή και εγνωσμένους αντιδεξιούς) να δείχνουν απρόσμενο ενδιαφέρον για τις εσωκομματικές εκλογές. Αυτό δείχνει πρώτα και κύρια την ανάγκη πολλών για στήριγμα, αντίβαρο απέναντι στον παραλογισμό των Συριζανέλ. (Παρένθεση: Να δω πότε θα καταλάβουμε ότι ο παραλογισμός είναι πρωτίστως στον εκλογικό νόμο που επιτρέπει σε δυνάμεις του 39% να κυβερνούν μια χώρα.) Η ΝΔ παραμένει η μόνη συμπαγής πολιτική δύναμη της σημερινής αντιπολίτευσης. 

Πολλοί απ' αυτούς τους γνωστούς μου δηλώνουν ότι θα γίνουν μέλη της ΝΔ - διότι μέλος γίνεσαι, όχι φίλος α-λα ΓΑΠ, αποδέχεσαι τις αρχές και τις θέσεις του κόμματος όταν πας και πληρώνεις τα 3 ευρώ - μόνο και μόνο για να στηρίξουν τον Κυριάκο ή οποιονδήποτε άλλον προκειμένου να μη βγει ο "G.G.K." ή "Τόλης" (Τζιτζικώστας). Δυστυχώς όμως δεν βλέπω να υπάρχει το θάρρος για να στηριχθούν, συγκροτημένα, πολιτικές θέσεις απέναντι στα εθνικ(ιστικ)ά, πατριωτικά και "κοινωνικά" αυτονόητα του φερόμενου ως πουλέν του Άνθιμου. Διαβάζω μόνο κριτική εναντίον του Τζιτζικώστα. Συμφωνώ με την αγανάκτηση για το κατάπτυστο "τεστ" (που αν δώσεις νορμάλ απαντήσεις βγάζει ότι ταυτίζεσαι με τον νυν περιφερειάρχη), αλλά επιτρέψτε μου να πω ότι διάφορα άλλα που προβάλλονται δεν είναι καθοριστικά. Ειδικά το ασυμβίβαστο, δηλ. το ότι ο Τζιτζικώστας δεν μπορεί να εκλεγεί βουλευτής άπαξ και παραιτηθεί από περιφερειάρχης. Και λοιπόν; Το να είσαι εξωκοινοβουλευτικός δεν σε εμποδίζει να ηγηθείς κόμματος ή να γίνεις πρωθυπουργός. Μπορεί μάλιστα το να είσαι εκτός Βουλής, εκτός αυτής της Βουλής, να είναι πλεονέκτημα. Σίγουρα ποντάρει και εκεί ο Τζιτζικώστας, όταν μεταξύ των ερωτημάτων του διαβόητου στημένου τεστ συγκαταλέγει το δίλημμα "μέσα στον κόσμο ή μέσα στη βουλή" - χωρίς κεφαλαίο βήτα, μάλιστα, κάτι που νομίζω ότι δεν επελέγη τυχαία.

Το ελληνικό ερωτ(ηματ)ικό

Αδημοσίευτο (από όσο γνωρίζω) κείμενό μου, που μου είχε ζητηθεί να γράψω για το ελληνικό ερωτηματικό και το αν "απειλείται από την τεχνολογία". 

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΡΩΤ(ΗΜΑΤ)ΙΚΟ

Γιάννης (Yanko) Δημητρόπουλος

Αντίθετα με τους φόβους που ενίοτε εκφράζονται, η τεχνολογία του τελευταίου μισού αιώνα, αυτή με τα κομπιούτερ, δεν απειλεί καθόλου τα ελληνικά σημεία στίξης – ούτε γενικότερα το αλφάβητο και τη γλώσσα μας. Εδώ και πολλά χρόνια οι επεξεργαστές κειμένου σε υπολογιστές αλλά και στα “έξυπνα” κινητά τηλέφωνα υποστηρίζουν όλα τα ελληνικά γράμματα και σημεία στίξης. Όλοι (θα έπρεπε να) ξέρουμε ότι το ελληνικό ερωτηματικό εμφανίζεται όταν έχουμε γυρίσει στο ελληνικό πληκτρολόγιο και πατάμε το Q με το μικρό αριστερό δαχτυλάκι. Με μεγάλη χαρά βλέπω ότι στο κινητό μου η άνω τελεία συνυπάρχει με τα άλλα σημεία στίξης της γλώσσας μας, αλλά και στον κειμενογράφο του υπολογιστή αξιοποίησα τη δυνατότητα να τη συμπεριλάβω στις συντομεύσεις, μαζί με κάποια ξενόγλωσσα φωνήεντα που δεν χωράνε στο βασικό πληκτρολόγιο. Και έχω φίλους φιλολόγους και ιστορικούς που άνετα χρησιμοποιούν όποτε θέλουν το πολυτονικό σύστημα, με την προσθήκη μιας ακόμη επιλογής στο πληκτρολόγιό τους. [Ἁπλῶς βαριέμαι νὰ τὸ μάθω· ἀλλιῶς, νομίζετε πὼς δὲν θὰ τὸ χρησιμοποιούσα καὶ ὁ ἴδιος;]

Όπως αποδεικνύουν μεταξύ άλλων επιτυχημένοι νεολογισμοί που αγκαλιάστηκαν από τους Έλληνες χρήστες υπολογιστών και κινητών (ποιος ήξερε πριν από τριάντα χρόνια τις κατεξοχήν τεχνικές λέξεις περιαγωγή και σαρωτής;), η τεχνολογία είναι σε θέση να κάνει ευκολότερες, όχι δυσκολότερες, τις προοπτικές διάσωσης αλλά και άνθησης της γλώσσας μας. Με μία βασική προϋπόθεση: το δικό μας ενδιαφέρον. Ο σεβασμός στη γλώσσα και την καλή της χρήση (που βέβαια καλλιεργείται με την κατάλληλη παιδεία, σχολική και όχι μόνο) είναι αυτός που θα γεννήσει τη ζήτηση για βελτιωμένα εργαλεία υποστήριξης της σωστής χρήσης της, όπως π.χ. πληκτρολόγια και ορθογράφους. Κανένας “στυγνός ιδιώτης” παραγωγός υλικού ή λογισμικού δεν θα έχει συμφέρον να αγνοήσει την επιθυμία του κοινού του να γράφει τα ελληνικά σωστά. Καμία τεχνολογία δεν θα επιβάλει στην ελληνική γλώσσα το λατινικό ερωτηματικό – που κι αυτό βέβαια ιστορικό είναι, όσο και το δικό μας: αμφότερα χρονολογούνται από τον 8^ο μ.Χ. αιώνα περίπου (σύμφωνα με τον Sir Edward M. Thomson, An Introduction to Greek and Latin Palaeography, Clarendon Press, Oxford, 1912).

Δεν είναι λοιπόν πανάρχαιο το ελληνικό ερωτηματικό; Όχι – αλλά τι μ’αυτό; Εμείς το αγαπάμε πάντα, και μάλιστα λίγο παραπάνω από τα ερωτηματικά του υπόλοιπου κόσμου. Όχι μόνο γιατί είναι δικό μας· αλλά και γιατί, ως λέξη, εμπεριέχει το ερωτικό.